Pedagogiczne pytania o przebaczenie

Jarosław Horowski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/PCh.2016.001

Abstrakt


Krzywda oraz odpowiedź na nią w postaci przebaczenia lub jego odmowy stanowią istotne elementy ludzkiego życia, przez co wpisują się w rozwój człowieka i jako takie powinny stać się przedmiotem refleksji pedagogicznej. Kwestii zależności między przebaczeniem a ludzkim rozwojem nie da się jednak rozstrzygnąć jednoznacznymi stwierdzeniami. Mimo że przebaczenie postrzegane jest jako akt pozytywny, nie sposób nie zauważyć, że przebaczenie, do którego pokrzywdzony wewnętrznie nie dojrzał, może niszczyć jego samego, a akt przebaczenia sprawcy zła, który nie rozumie tego, co czyni, może utwierdzać go w słuszności złego postępowania. W tym kontekście, myśląc o roli przebaczenia w wychowaniu, a w konsekwencji także o wychowaniu do przebaczenia, należy zadać pytania o istotę przebaczenia, o jego moralną wartość, a zwłaszcza stosunek do sprawiedliwości, o jego uwarunkowania i przebieg, wreszcie o jego wymiar religijny. Niniejszy tekst ma charakter wprowadzający do tematu – jego celem jest nakreślenie problemów, postawienie pytań, a nie ich rozwiązywanie. Wprowadzenie kwestii przebaczenia do procesów edukacyjnych bez uprzedniej refleksji na wskazane tematy byłoby z pewnością nie tylko naiwne, ale w odniesieniu do niektórych wychowanków, szczególnie tych niosących bagaż trudnych życiowych doświadczeń, mogłoby prowadzić do kolejnych rozterek, dylematów i kryzysów życiowych.

Słowa kluczowe


krzywda; przebaczenie; moralny aspekt przebaczenia; uwarunkowania przebaczenia; religia a przebaczenie

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Al-Mabuk, Radhi, Robert D. Enright, Paul A. Cardis. „Forgiveness Education with Parentally Love-Deprived Late Adolescents”. Journal of Moral Education 24 (1995): 427–444.

Arendt, Hannah. Kondycja ludzka, tłum. Anna Łagodzka. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2010.

Augsburger, David. Sztuka przebaczania, tłum. Andrzej Czarnocki. Warszawa: Świat Książki, 1996.

Augustyn, Józef. Ból krzywdy, radość przebaczenia. Kraków: Wydawnictwo M, 1998.

Bassett, Rodney L., Kelly M. Bassett, Matthew W. Lloyd, Jason L. Johnson. „Seeking Forgiveness: Considering The Role Of Moral Emotions”. Journal of Psychology and Theology 34, 2 (2006): 111–124.

Bell, Macalester. „Forgiving Someone for Who They Are (and Not Just What They’ve Done)”. Philosophy and Phenomenological Research 3 (2008): 625–658.

Bishop, Donald H. „Forgiveness in Religious Thought”. Studies in Comparative religion 2, 1 (1968): 21–30.

Enright, Robert D., Elizabeth A. Gassin, Jeanette A. Knutson. „Waging Peace Through Forgiveness Education in Belfast, Northern Ireland: A Review and Proposal for Mental Health Improvement of Children”. Journal of Research in Education 13, 1 (2003): 51–61.

Enright, Robert D., Jeanette A. Knutson Enright, Anthony C. Holter, Thomas Baskin, Casey Knutson. „Waging Peace through Forgiveness in Belfast, Northern Ireland II: Educational Programs for Mental Health Improvement of Children”. Journal of Research in Education 17, 1 (2007): 63–78.

Giulianini, Annalisa. O przebaczeniu, czyli jak uleczyć duszę, tłum. Magdalena Osocha. Kraków: Wydawnictwo Franciszkanów „Bratni Zew”, 2008.

Grün, Anselm. Przebacz samemu sobie. Pojednanie – przebaczenie, tłum. Juliusz Zychowicz. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2001.

Harris, Alex H. S., Frederic Luskin, Sonya B. Norman, Sam Standard, Jennifer Bruning, Stephanie Evans, and Carl E. Thoresen. „Effects of a Group Forgiveness Intervention on Forgiveness, Perceived Stress, and Trait-Anger”. Journal of Clinical Psychology 6 (2006): 715–733.

Hewstone, Miles, Ed Cairns, Alberto Voci, Juergen Hamberger, Ulrike Niens. „Intergroup Contact, Forgiveness, and Experience of «The Troubles» in Northern Ireland”. Journal of Social Issues 62, 1 (2006): 99–120.

Hryniewicz, Wacław. Wiara rodzi się w dialogu. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2015.

Hughes, Paul M. „Forgiveness”. W: The Stanford Encyclopedia of Philosophy, red. Edward N. Zalta (Spring 2015 Edition). http://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/forgiveness/ (dostęp: 19.05.2016)

Król, Aldona. „Wychowanie do przebaczenia”. W: Wychowanie chrześcijańskie. Między tradycją a współczesnością, red. Alina Rynio, 432–442. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2007.

Larsen, Ernie. Od gniewu do przebaczenia. Jak przezwyciężyć toksyczne emocje, by żyć w zgodzie ze sobą, tłum. Ewa Zaremba. Gdańsk: GWP, 2000.

McCullough, Michael E., Everett L. Worthington jr, Kenneth C. Rachal. „Interpersonal Forgiving in Close Relationships”. Journal of Personality and Social Psychology 73, 2 (1997): 321–336.

McCullough, Michael E., K. Chris Rachal, Steven J. Sandage, Everett L. Worthington, Jr., Susan Wade Brown, Terry L. Hight. „Interpersonal Forgiving in Close Relationships: II. Theoretical Elaboration and Measurement”. Journal of Personality and Social Psychology 75, 5 (1998): 1986–1603.

Mróz, Mirosław. Tajemnica ludzkiej nieprawości. Aktualność nauki św. Tomasz z Akwinu o złu moralnym i wadach głównych. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2010.

Murphy, Jeffrie G. „Forgiveness and Mercy”. W: Routledge Encyclopedia of Philosophy, t. 3, red. Edward Craig, 697–701. London–New York, Routledge, 1998.

Murphy, Jeffrie G. „Forgiveness and Resentment”, Midwest Studies in Philosophy 7, 1 (1982): 503–516. DOI: 10.1111/j.1475-4975.1982.tb00106.x.

Newberry, Paul A. „Joseph Butler on Forgiveness: A Presupposed Theory of Emotion”. Journal of the History of Ideas 62, 2 (2001): 233–244. DOI: dx.doi.org/10.1353/jhi.2001.0016.

Richards, Norvin. „Forgiveness”. Ethics 99, 1 (1988): 77–97.

Rye, Mark S., Kenneth I. Pargament, M. Amir Ali, Guy L. Beck, Elliot N. Dorff, Charles Hallisey, Vasudha Narayanan, James G. Williams. „Religious Perspectives on Forgiveness”. W: Forgiveness. Theory, Research, and Practice, red. Michael E. McCullough, Kenneth I. Pargament, Carl E. Thoresen, 17–40. New York–London: The Guilford Press, 2000.

Rye, Mark S., Kenneth I. Pargament. „Forgiveness and Romantic Relationship in College. Can It Heal the Wounded Heart?”. Journal of Clinical Psychology 4 (2002): 419–441.

Scheler, Max. Resentyment a moralność, tłum. Jan Garewicz. Warszawa: Czytelnik, 1997.

Staub, Ervin, Laurie Anne Pearlman, Alexandra Gubin, Athanase Hagengimana. „Healing, Reconciliation, Forgiving and the Prevention of Violence after Genocide or Mass Killing: An Intervention and Its Experimental Evaluation in Rwanda”. Journal Of Social And Clinical Psychology 3 (2005): 297–334.

Szymala, Katarzyna. „Przebaczenie jako działanie. O znaczeniu tego, co nieprzewidywalne dla edukacji”. Parezja 1 (2015): 103–116. DOI: 10.15290/parezja.2015.03.09.

West, William. „Issues Relating to the Use of Forgiveness in Counselling and Psychotherapy”. British Journal of Guidance & Counselling 4 (2001): 415–423.

Wigura, Karolina. Wina narodów. Przebaczenie jako strategia prowadzenia polityki. Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2011.

Wrońska, Katarzyna. „Przebaczenie jako problem wychowania”. W: Pedagogika kultury – wychowanie do wyboru wartości, red. Bogusław Żurakowski, 57–78. Kraków: Oficyna wydawnicza „Impuls”, 2003.

Zięba, Krzysztof. „Holocaust i przebaczenie”. W: Ku pamięci, przestrodze i wybaczeniu, red. Danuta Kocurek, Maria Ruman, 29–52. Kraków: Wydawnictwo «scriptum», 2013.


##plugins.generic.alm.title##

##plugins.generic.alm.loading##

Metrics powered by PLOS ALM






ISSN 1505-6872 (print)
ISSN 2451-1951 (online)

Partnerzy platformy czasopism