Beethoven alias Wilson – ironia u Akutagawy jako remedium na chaos

Renata Iwicka

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LC.2017.060

Abstrakt


Okres Taishō (1912–1926), choć trwał ledwie czternaście lat, to jednak stał się areną nieprawdopodobnej wręcz żywotności literackiej. Jest to okres łączący skrajności – z jednej strony Japonia narzucała swoje kolonialne prawa innym narodom Azji, a z drugiej literaci spierali się o rolę fabuły w powieści; cenzura i wzrastająca militaryzacja oraz nacjonalizacja kraju istniały (przynajmniej przez jakiś czas) razem z kinami i dancingami. Podążano za zachodnimi modami, prądami naukowymi, literaturą, ale cały czas oglądano się wstecz na własną tradycję. Podobna dychotomia wydawała na świat artystów – czujących się nie do końca pewnie ani w rodzimej, ani w zachodniej kulturze. Ze splątania czasem nieprzystających wartości i ideałów tworzył się chaos. W takim okresie tworzył Akutagawa Ryūnosuke (1892–1927), który w konsekwentny sposób trzymał tę kotłującą się masę podszytą destrukcyjnym absurdem i nihilizmem za kratami uporządkowanej struktury literackiej nasyconej humorem i ironią jako mechanizmami obronnymi. Kiedy zarówno jego zdrowie, jak i struktura tworzonych utworów zaczęły ulegać dezintegracji – chaos zapanował nad życiem Akutagawy, który wbrew Camusowi nie wybrał rewolucji, ale samobójstwo. Artykuł analizuje elementy humoru oraz ironii obecnych w utworach Akutagawy charakteryzujących się trzema widocznymi stopniami rygoru kompozycji – od najwcześniejszych, uporządkowanych, po dystopijną, luźną narrację, która jednakże do końca próbowała wygrać z chaosem w umyśle pisarza. Humor oraz ironia były elementami strukturalnymi służącymi oswajaniu świata pełnego zagrożeń – zarówno Japonii lat dwudziestych, jak i wewnętrznego, pełnego lęków umysłu pisarza.

Słowa kluczowe


Akutagawa Ryūnosuke; humor; ironia; Japonia; opowiadanie; Taishō

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Antropologia twórczości słownej. Zagadnienia i wybór tekstów, red. Agnieszka Karpowicz, Katarzyna Hagmajer-Kwiatek, Justyna Kowalska-Leder, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012.

Bachtin Michaił, Twórczość Franciszka Rabelais’go a kultura ludowa Średniowiecza i Renesansu, tłum. Anna i Andrzej Goreń, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1975.

Barthes Roland, Śmierć autora,tłum. Michał P. Markowski, „Teksty Drugie” 1999, nr 1/2 (54/55).

Bełkot Andrzej, Karnawalizacja jako pojęcie ludyczne,„Homo Communicativus” 2010, nr 4.

Camus Albert, Mit Syzyfa i inne eseje,tłum. Joanna Guze, Warszawa: Wydawnictwo Muza, 2004.

Culler Jonathan, Teoria literatury, tłum. Maria Bassaj, Warszawa: Prószyński i S-ka, 1998.

DiNitto Rachel, Return of the “Zuihitsu”: Print Culture, Modern Life, and Heterogeneous Narrative in Prewar Japan, “Harvard Journal of Asiatic Studies” 2004, Vol. 64, No. 2.

Foucault Michel, Kim jest autor?,tłum. Michał P. Markowski, [w:] idem, Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, red. Tadeusz Komendant, Warszawa: Fundacja Aletheia, 1999.

Gadamer Hans-Georg, Prawda i metoda: zarys hermeneutyki filozoficznej, tłum. Bogdan Baran, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2015.

Gini Al, Seeking the Truth of Things. Confessions of a (Catholic) Philosopher, Chicago: ACTA Publications, 2011.

Głowiński Michał, Ironia jako akt komunikacyjny, [w:] Ironia, red. Michał Głowiński, Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2005.

Iles Timothy J.F., “Akutagawa Ryunosuke: Three Themes”, praca magisterska napisana na Uniwersytecie Columbia, New York 1992.

Kikuchi Kan, Akutagawa no kotodomo芥川の事ども(Rzecz o Akutagawie), http://www.aozora.gr.jp/cards/000083/files/1340_19832.html.

Maj Krzysztof M., Eutopie i dystopie. Typologia narracji utopijnych z perspektywy filozoficzno-literackiej, „Ruch Literacki” 2014, R. LV, z. 2 (323).

Seidensticker Edward, The “Pure” and The “in-Between” in Modern Japanese Theories of the Novel, “Harvard Journal of Asiatic Studies” 1966, Vol. 26.

Sekiguchi Yasuyoshi, A Study of Akutagawa’s “Kappa” („Kappa” o yomu – Ryūnosuke no seizon e no toikake – 「河童」を読む―龍之介の生存への問いかけ―), “The Tsuru University Review” 2009, No. 70.

Silverberg Miriam Rom, Erotic Grotesque Nonsense: The Mass Culture of Japanese Modern Times, Berkeley: University of California Press, 2006.

Słownik języka polskiego, red. Witold Doroszewski, Warszawa: PWN, http://www.sjp.pwn.pl/doroszewski/.




Partnerzy platformy czasopism