Litteraria Copernicana https://apcz.umk.pl/LC <p><em>Litteraria Copernicana</em> jest czasopismem naukowym redagowanym na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, które ukazuje się od 2008 roku. Do końca 2015 roku (numery 1-16) czasopismo wychodziło w trybie półrocznym, a od roku 2016 ukazuje się jako kwartalnik. Pismo prezentuje oryginalne i wartościowe prace z zakresu historii literatury, teorii literatury oraz historii i teorii kultury (w tym teatrologii, filmoznawstwa, historii sztuki i szeroko pojętej humanistyki). Każdy numer czasopisma ma charakter monograficzny.</p><p> </p><p> </p> pl-PL alef2@wp.pl (Prof. Hanna Ratuszna) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Fri, 01 Oct 2021 00:00:00 +0200 OJS 3.3.0.8 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 The Comfort of Crime: The Appeal of Formulaic Fiction during the Pandemic https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35633 <p>Rok 2020 nie należał do łatwych; jednym ze sposobów radzenia sobie z niepewnością pandemii COVID-19 było czytanie. Trudno się dziwić, że Brytyjczycy postawili w tym zakresie na kryminały, które nie tylko chętnie czytają, ale i z powodzeniem tworzą. Rok 2020 to również stulecie wydania Tajemniczej historii w Styles – powieści, którą debiutowała Agatha Christie i jej pierwszy detektyw, Herkules Poirot. Jubileusz ten tłumaczy po części ponowny wzrost zainteresowania klasyczną prozą detektywistyczną. W ciągu ostatniego stulecia gatunek ten przeszedł wiele zmian i uległ dużej dywersyfikacji, ale ten esej to spojrzenie na jego przeszłość. Uwzględniając obiekcje Jespera Gulddala i Stewarta Kinga wobec definiowania fikcji kryminalnych jako literatury schematycznej (2020), tekst czerpie z klasycznego dzieła Johna G. Caweltiego opisującego schematy fabularne opowieści kryminalnych i detektywistycznych (1976) i analizuje pandemiczną popularność kryminałów. O ile ogromna atrakcyjność tego gatunku wynika z łatwości jego dostosowania do nowych sytuacji, to największą pociechę w tych trudnych czasach daje właśnie tak często krytykowana schematyczność opowieści kryminalnych.</p> Lucyna Krawczyk-Żywko Prawa autorskie (c) 2021 Lucyna Krawczyk-Żywko https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35633 Wed, 27 Oct 2021 00:00:00 +0200 О некоторых тенденциях развития и изучения криминальной литературы в современной России (краткий обзор) https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35619 <p>В статье дается обзор основных тенденций развития и изучения российской криминальной литературы новейшего периода. Обосновывается необходимость жанрового подхода к исследованию ее поэтики. Намечаются связи с жанровыми традициями мировой криминальной литературы и ее соцреалистического варианта. Линию полицейского романа, ориентированную больше на этическую проблематику, продолжает А. Маринина. Однако в целом этот жанр оказывается заслонен крутым детективом. Еще один ведущий криминальный жанр, „расследование жертвы”, фактически замещается другой моделью, где сюжет определяется противостоянием человека и государственной (или мафиозной) системы. Выделяется также ведущая роль „авантюрного расследования” (термин Н. Кириленко), которое реализуется в произведениях разного художественного уровня (Б. Акунин, Д. Донцова и др.). Очевидно, его рационально-игровая природа в большей степени соответствует эпохе постмодернизма.</p> Olga Fedunina Prawa autorskie (c) 2021 Olga Fedunina https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35619 Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Tropy autotematyczne w polskiej literaturze kryminalnej (rekonesans) https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35620 <p>Utwory kryminalne, w ktorych pojawiają się akcenty autotematyczne, funkcjonują na pograniczu dwu obiegow. Inspirowane schematem zaczerpniętym z popkultury, kryminały te nie są zarazem adresowane do jej konsumentow, lecz zwolennikow rozwiązań przełamujących czytelnicze przyzwyczajenia i skonwencjonalizowane formuły. W kryminale autotematycznym struktury fabularne zostają traktowane pretekstowo. Tym samym istotniejszy od nich staje się krytyczny namysł nad kulturowymi uwarunkowaniami, ktore miały wpływ na powstanie owych wzorcow. Aby możliwe stało się takie przeniesienie uwagi, tworcy literatury kryminalnej sięgają w tym celu najczęściej do jednego z trzech następujących sposobow tematyzowania zagadnień metaliterackich:</p> <p>– sięganie po parateksty w charakterze sygnałow autoreferencyjności;</p> <p>– intencjonalne przywoływanie ostentacyjnie skonwencjonalizowanych rozwiązań, opatrzonych niekiedy autotematycznymi komentarzami;</p> <p>– intencjonalne przekraczanie „horyzontu oczekiwań” czytelnika.</p> <p>Wymienione tu strategie nie mają charakteru wykluczających się nawzajem rozwiązań, toteż zdarza się, że ich elementy możemy odnaleźć w jednym utworze. Zarazem wyodrębnienie ich pozwala dostrzec rożnorodność chwytow autotematycznych, wykorzystywanych przez autorow opowieści „o zbrodni i karze”.</p> Adam Mazurkiewicz Prawa autorskie (c) 2021 Adam Mazurkiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35620 Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Miasto i/czy zbrodnia Znaczenie scenerii miejskiej dla teorii powieści kryminalnej https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35621 <p>Tematem artykułu jest analiza związków zachodzących między powieścią kryminalną a wpisanym w nią miastem. Miasto rozumiane jest zarówno jako byt literacki, jak i realna przestrzeń, ze swoją toponimią i antroponimią, aksjologią i historią. Jako byt realno-fikcjonalny staje się ono w kryminale elementem tej samej wagi, co zbrodnia i detektyw. Interpretacje tematu miasta zostały poprzedzone czteroelementową typologią istotnych odmian lektury powieści kryminalnej sporządzoną na podstawie analizy stanu badań. Odmiany te wskazane zostały ze względu na główny podejmowany w nich problem, którym jest kolejno: poetyka powieści, historia gatunku, ujęcie antropologiczne i ujęcia socjologiczne. Omówione zostały m.in. propozycje Stanco Lasića, Stanisława<br>Barańczaka, Rogera Caillois i Helmuta Heissenbüttela. Autorzy proponują też własną interpretację kryminału miejskiego na podstawie analizy poznańskich powieści kryminalnych Piotra Bojarskiego, pokazując, że nowe spojrzenie na miasto pozwala wyprowadzić powieść kryminalną ze schematycznych rozwiązań, w których tkwi ten gatunek powieści.</p> Magdalena Graf, Paweł Graf Prawa autorskie (c) 2021 Magdalena Graf, Paweł Graf https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35621 Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Jak kryminał przekracza granice popkultury? O schemacie kryminalnym w twórczości Patricka Modiano https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35622 <p>Schematyczność, rozumiana jako powtorzenie, jest jednym z podstawowych kryteriow podziału literatury na popularną i wysokoartystyczną. Fascynująca wydaje się zatem tworczość pisarza – noblisty, ktora opiera się na obsesyjnie powtarzanych motywach, figurach i wątkach. W tworczości Patricka Modiano nieustannie powracają bowiem schematy powieści kryminalnej oraz klisze przejęte z tradycji literackiej, przede wszystkim francuskiej. Artykuł jest probą odpowiedzi na pytanie: dlaczego i w jaki sposob Patrick Modiano wykorzystuje schemat kryminalny? Wybrane utwory autora (<em>Ulica ciemnych sklepikow</em>, <em>Zagubiona dzielnica</em>, <em>Dora Bruder</em>, <em>Żebyś nie zgubił się w dzielnicy</em>) zostały poddane analizie w kontekście strategii charakterystycznych dla konwencji kryminalnej. Pozwoliła ona wskazać trzy najważniejsze funkcje kryminału w tworczości Modiano; użycie schematu kryminalnego jako: odzwierciedlenia mechanizmow pamięci, skonwencjonalizowanej formy literackiej komunikacji oraz przedstawienia przymusu powtarzania. Przykład tworczości francuskiego noblisty pokazuje, jak kryminał przekracza granice literatury popularnej, co prowadzi nas do pytania, czy tradycyjne kategorie literackie są dziś jeszcze użytecznym narzędziem badawczym.</p> Justyna Tuszyńska Prawa autorskie (c) 2021 Justyna Tuszyńska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35622 Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 „Nie potrafię pisać kryminałów…” Ze Zbigniewem Białasem rozmawia Dariusz Brzostek https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35624 Dariusz Brzostek Prawa autorskie (c) 2021 Dariusz Brzostek https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35624 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 „Dopadła mnie forma kryminału i horroru”. Z Krzysztofem Aleksandrem Zajasem rozmawia Wojciech Maryjka https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35625 Wojciech Maryjka Prawa autorskie (c) 2021 Wojciech Maryjka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35625 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 Классический детектив в свете современной генологии https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35631 Yelena Kozmina Prawa autorskie (c) 2021 Yelena Kozmina https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35631 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 City of Crime https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35632 Jakub Lipski Prawa autorskie (c) 2021 Jakub Lipski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35632 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 Profesor Dmitrij Lichaczow – świadek epoki, wybitny uczony, doktor honoris causa UMK https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35623 Łukasz Gemziak Prawa autorskie (c) 2021 Łukasz Gemziak https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35623 Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Kryminał dziś, czyli żywotność schematu https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35617 Anna Skubaczewska-Pniewska Prawa autorskie (c) 2021 Anna Skubaczewska-Pniewska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35617 Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Геронтофобия как исток убийства и ее преодоление в новейшей российской драматургии https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35628 Sergey Lavlinsky Prawa autorskie (c) 2021 Sergey Lavlinsky https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35628 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 Na tropie miasta Typologia odbioru toruńskich kryminałów w środowisku internetowym https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35629 Viktoria Durkalevych Prawa autorskie (c) 2021 Viktoria Durkalevych https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35629 Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 “Non-hero” or Deviance as a Distinctive Feature of Venedikt Yerofeyev’s Works https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35630 Valeria Oleshkevich Prawa autorskie (c) 2021 Valeria Oleshkevich https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35630 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 Co nie może się znaleźć w klasycznym kryminale (notatka dla badaczy i wielbicieli gatunku) https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35626 Natalia Kirylenko; Anna Skubaczewska-Pniewska Prawa autorskie (c) 2021 Natalia Kirylenko https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35626 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 Co nie może się znaleźć w powieści policyjnych procedur (druga notatka dla badaczy i wielbicieli gatunku) https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35627 Natalia Kirylenko; Anna Skubaczewska-Pniewska Prawa autorskie (c) 2021 Natalia Kirylenko https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/35627 Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200