Litteraria Copernicana https://apcz.umk.pl/LC <p><em>Litteraria Copernicana</em> jest czasopismem naukowym redagowanym na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, które ukazuje się od 2008 roku. Do końca 2015 roku (numery 1-16) czasopismo wychodziło w trybie półrocznym, a od roku 2016 ukazuje się jako kwartalnik. Pismo prezentuje oryginalne i wartościowe prace z zakresu historii literatury, teorii literatury oraz historii i teorii kultury (w tym teatrologii, filmoznawstwa, historii sztuki i szeroko pojętej humanistyki). Każdy numer czasopisma ma charakter monograficzny.</p><p> </p><p> </p> pl-PL alef2@wp.pl (Prof. Hanna Ratuszna) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Thu, 14 Apr 2022 19:59:11 +0200 OJS 3.3.0.11 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Czytanie jako patrzenie. Wielka księga polskiej ilustracji dla dzieci https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37867 Katarzyna Wądolny-Tatar Prawa autorskie (c) 2022 Katarzyna Wądolny-Tatar https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37867 Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Obrazy i słowa – translacje, kategoryzacje, interpretacje (i uzurpacje) https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37865 Piotr Kołodziej Prawa autorskie (c) 2022 Piotr Kołodziej https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37865 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Słowacki apokryficzny? Twórcza lektura Biblii w wykonaniu przemienionego poety a status materii w myśli genezyjskiej https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37844 <p>Artykuł pokazuje sposób, w jaki Juliusz Słowackiego czytał Biblię w latach czterdziestych XIX wieku, czyli po przemianie zwanej mistyczną. Choć to zagadnienie ma długą tradycję badawczą, wciąż pewne jego wątki domagają się interpretacji. Na odczytywaniu twórczości z tych lat ciąży bowiem postrzeganie poety jako „Słowackiego od duchów” – skupionego wyłącznie na sferze duchowej, a tym samym deprecjonującego materialną warstwę istnienia. W istocie romantyk nie neguje cielesności, za to poddaje ją refleksji, a uzasadnienia jej statusu poszukuje właśnie w Biblii – przede wszystkim w pierwszych rozdziałach Księgi Rodzaju. Odczytanie Słowackiego odbiega od oryginału w kilku aspektach, co pozwala sądzić, że nie zajmuje się on hermeneutyką Pisma Świętego, lecz dąży do dopełnienia biblijnego przekazu z perspektywy własnego objawienia. Interpretacja tych przesunięć (zawartych w tzw. <em>Dziele filozoficznym</em>) pozwala dostrzec u poety dążenie do konkretyzacji wizji biblijnej oraz zainteresowanie materialną rzeczywistością pierwszych dni świata. Pokazuje Słowackiego jako wieloletniego, czujnego czytelnika Biblii, próbującego doprecyzować jej treść, jak również myśliciela – twórcę myśli genezyjskiej – ceniącego materię bardziej, niż zwykło się przyjmować.</p> Anna Rzepniewska-Kosińska Prawa autorskie (c) 2022 Anna Rzepniewska-Kosińska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37844 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 „Wypełnić własnym tekstem…” Wyznania św. Augustyna jako źródło inspiracji twórczej Danuty Michałowskiej (rozważania wokół monodramu „Ja, bez imienia”) https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37847 <p>Celem artykułu jest wykazanie zależności między podmiotowo zaangażowaną lekturą tekstu a jego (literackim i scenicznym) wykonaniem. Autorka podejmuje refleksję na temat tego, jak zakorzeniony w tradycji kulturowej tekst <em>Wyznań</em> Augustyna Aureliusza zainspirował Danutę Michałowską do napisania monodramu <em>Ja, bez imienia</em> (wyd. 1996). Autoutożsamiająca, podmiotowa lektura dzieła – zwłaszcza fragmentu dotyczącego okrytych tajemnicą relacji z Bezimienną przyjaciółką filozofa, skłoniła wybitną aktorkę, profesor krakowskiej szkoły teatralnej, do późnego debiutu literackiego a także wykonania napisanej przez siebie sztuki. Przedmiotem rozważań jest przede wszystkim obszerny autokomentarz Michałowskiej, który pozwala zobaczyć, jak zrodził się ów palimpsestowy utwór. Wnioski artykułu dotyczą tego, jak zaangażowana lektura fragmentu <em>Wyznań</em> wyzwoliła potrzebę ekspresji twórczej w słowie, zmuszając Michałowską do rewizji dotychczasowej metody praktykowania sztuki związanej z Teatrem Rapsodycznym Mieczysława Kotlarczyka.</p> Ewa Hoffmann-Piotrowska Prawa autorskie (c) 2022 Ewa Hoffmann-Piotrowska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37847 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Magia muzycznego echa. Grające fauny w wierszach Lucjana Rydla, Jana Pietrzyckiego, Leopolda Staffa https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37849 <p>Przedmiotem pracy jest analiza interferencji artystycznych i izomorfizmów ideowych zachodzących między czterema wierszami lirycznymi, które łączy charakterystyczna dla Młodej Polski tematyka i poetyka. Wszystkie zestawione tutaj utwory (Lucjana Rydla, Jana Pietrzyckiego oraz Leopolda Staffa) posługują się motywami fauna, jego gry na fletni lub flecie i echa rozumianego jako zjawisko przyrodnicze. Jednocześnie „echo” traktowane jest także w znaczeniu przenośnym. Każdy z wierszy okazuje się echem samym w sobie, echem tradycji mitologicznej, artystycznej, literackiej – funkcjonuje w systemie odbić. Z porównania utworów wynika, że większość z nich jest pochwałą życia (miłości). Zauważalna jest paralela między potęgą kreacyjną przyrody a mocą twórczą bohaterów. Obraz muzykującego fauna pozwala ujawnić wiarę w harmonię kosmiczną, w której niebo i ziemia, życie i śmierć, duchowość i seksualność mają tak samo wysoką wartość, stanowią o jedności bytu. Wydobywająca się z instrumentów bohaterów „symfonia życia” dowodziłaby, że kosmos jest dziełem sztuki.</p> Grzegorz Igliński Prawa autorskie (c) 2022 Grzegorz Igliński https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37849 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Współczesne wariacje na temat eposu „Ædnan” Linnei Axelsson https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37854 <p>Artykuł problematyzuje gatunek eposu na przykładzie jego współczesnej realizacji w poemacie Linnei Axelsson <em>Ædnan</em> (2018) o losach społeczności szwedzkich Saamów. Jego głównym założeniem jest, że wbrew tezie Bachtina epos nie jest gatunkiem spetryfikowanym i zamkniętym, lecz może zostać zredefiniowany, by wyrażać problemy współczesności. Analiza rozpoczyna się od wskazania cech gatunkowych eposu, które autorka w swoim dziele podważa. Są to: dykcja liryczna zamiast struktury narracyjnej i pośrednictwa narratora, wprowadzenie czasu historycznego w miejsce nieokreślonej przeszłości mitycznej oraz wyeksponowanie kobiecych bohaterek reprezentujących uciśnioną mniejszość w miejsce herosa o nadnaturalnych przymiotach. Funkcje tych rozwiązań w utworze rozpatrywane są przez pryzmat teorii kulturowych: postkolonialnych, feministycznych i genderowych. Pozwala to uchwycić specyfikę wywrotowego pisania kobiecego podważającego patriarchalne wzorce kulturowe: autorytet narratora, męski podmiot i dominację genderowych norm męskości. Jednocześnie wyraźne są cechy nawiązujące do poetyki eposu: mitologizacja sił natury, wspólnotowy wymiar osobistego doświadczenia oraz rola pamięci w tworzeniu tożsamości. W tym świetle utwór można odczytywać jako subwersywny dialog z tradycją eposu, gdzie dawne dążenie do władzy zastępuje apoteoza kulturowo deprecjonowanej Inności.</p> Magdalena Wasilewska-Chmura Prawa autorskie (c) 2022 Magdalena Wasilewska-Chmura https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37854 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Prze-pisywanie. „Dziennik hipopotama” Krzysztofa Vargi jako strategia lektury https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37845 <p>Celem artykułu jest wykazanie, że <em>Dziennik hipopotama</em> Krzysztofa Vargi to typowe dzieło gatunku, które jest zbiorem zapisów dotyczącym rozmaitych tematów czy problemów powiązanych osobą autora – jego postawą, poglądami, sposobem spojrzenia na świat. Tym, co wyróżnia je na tle twórczości diariuszowej, jest czytanie świata i otaczającej codzienności poprzez lektury. Varga wykorzystuje przeczytane teksty, zakupione książki, układane w swojej bibliotece serie do komentowania współczesnych zjawisk artystycznych, estetycznych, jak i postaw politycznych. Autor buduje swój obraz świata w oparciu o dokonaną lekturę, czyniąc z niej ostrze krytyki współczesności. Jego biblioteka nie ogranicza się wyłącznie do woluminów, ale zostaje poszerzona o audiotekę i wideotekę. Varga zgodnie z duchem konwergencji pokazuje jak współczesne archipelagi znaczeń obejmują nie tylko słowo pisane, ale dźwięki czy obrazy filmowe. Autor <em>Dziennika hipopotama</em> korzysta z formuły przepisywania, umieszczając przeczytane teksty w kontekście bieżących spraw i wydarzeń, aktualizując i często ideologizując lekturę, poprzez indywidualne, „polityczne” odczytanie. Przepisywanie staje się dla niego strategią czytania, które pozostawia ślad w nim samym.</p> Adam Regiewicz Prawa autorskie (c) 2022 Adam Regiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37845 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Erwin Kruk jako czytelnik https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37848 <p>Czytanie stanowiło dla Erwina Kruka (1941–2017) jedną z podstawowych form zarówno egzystencji, jak i uczestniczenia w życiu społecznym. W twórczości i wypowiedziach pisarza akt czytania jest przedmiotem refleksji. Kruk uważał, że czytając, „porządkujemy nasz świat” i budujemy własną tożsamość. Z powagą traktował słowo, co wynikało z luteranizmu, które ukształtowało Kruka w pierwszym okresie życia. Zamiłowanie do czytania tekstów autorów wywodzących się z Prus Wschodnich dyktowała Krukowi potrzeba odzyskania pamięci o swojej mazurskiej genealogii. Pisarz czuł się zobowiązany do śledzenia dawnej i współczesnej literatury z Warmii i Mazur, toteż uprawiał towarzyszącą jej krytykę literacką. Twierdził, że ambitne czytanie jest sposobem przeciwstawiania się prowincjonalizacji ośrodków kultury spoza centrum. Z przedstawionej rekonstrukcji listy lektur Erwina Kruka i jej sproblematyzowania wynika, że pisarz w całym swoim twórczym życiu realizował własną strategię czytania. Według Kruka jest to rodzaj pracy na rzecz podtrzymania ciągłości kulturowej tak zamieszkiwanego regionu, jak i innych kręgów wspólnoty ludzkiej.&nbsp;</p> Zbigniew Chojnowski Prawa autorskie (c) 2022 Zbigniew Chojnowski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37848 Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Ucieleśniona. Paradoksy „Rozbierania Justyny” Czesława Miłosza https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37851 <p>Wiersz Miłosza <em>Rozbieranie Justyny</em> odczytany został jako metatekstowa całość, wykraczająca poza dialog z <em>Nad Niemnem</em> Orzeszkowej. Utwór ustanawia zarówno relację podmiotu wobec głównej bohaterki powieści, jak wobec Orzeszkowej – patronki literackich powrotów na Litwę i pisarskiego samoograniczenia. Jest też wglądem w proces przejścia od inicjacyjnego przeżycia lekturowego do refleksji świadka Historii. Pełna erotyzmu scena z lustrem, w świetle psychoanalizy Lacana, prowadzi do utożsamienia poetyckiego voyeura z Justyną. Kreowanie dalszych losów Orzelskiej w geście urealnienia fikcji czyni z niej figurę ojczyzny i losu. Połączenie symboliki wanitatywno-katastroficznej z sensualizmem opisu wzmacnia wieloznaczność wiersza z perspektywy postpamięci. Intymny zapis lekturowy przechodzi w kreowanie wspólnoty żywych i umarłych dzięki poetyckiemu słowu. Gospodarz hybrydycznej całości dodaje do utworu późniejszy komentarz, eksponując palimpsestowy charakter fantazmatów, wspomnień z krainy dzieciństwa i źródeł historycznych. Wiersz okazuje się zarówno dwuznacznym hołdem wobec Orzeszkowej, jak inkarnacją toposu natchnienia (intuicji zweryfikowanej przez świadectwa historyczne) i gestem utożsamienia wiekowego poety z sobą dawnym.</p> Anna Spólna Prawa autorskie (c) 2022 Anna Spólna https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37851 Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Styl kuszenia Gustave’a Flauberta w „dziele jego życia”. Kwestia warunkowania https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37855 <p>W artykule omówiono kwestię warunkowania stylu kuszenia właściwą dla ostatniej, trzeciej wersji <em>Kuszenia świętego Antoniego</em> Gustave’a Flauberta. Uwypuklając inspirację francuskiego pisarza tą postacią – inspirację zrodzoną już w dzieciństwie i utrwaloną wskutek zetknięcia się z dwoma artefaktami: obrazem Bruegla i ryciną Callota – tezę o „smutnej grotesce”, będącej jakościowym rezerwuarem „mówienia obrazami”, uznano za wyznacznik stylu kuszenia dzieła Flauberta. Dalsze rozważania oparto na tym, co jest przez co warunkowane, mianowicie: czy „smutną groteskę” można uznać za źródło stylu kuszenia, czy może jest ona wyłącznie jego skutkiem, czy jakość estetyczna funduje rodzaj stylu, czy może – na odwrót – to styl, jego konkretny rodzaj, wyzwala mechanizm jakościowej kategoryzacji? To główne rozważane problemy, dla których punktem odniesienia uczyniono refleksję Marii Gołaszewskiej (fenomen „kuszenia”) oraz Hermanna Pongsa (obrazowy styl). Wniosek, skądinąd paradoksalny w brzmieniu, uzgadniający bowiem to, że jakość estetyczna „smutnej groteski” może fundować określony rodzaj stylu, a jednocześnie, że styl kuszenia jest źródłem jakościowej kategoryzacji utworu, stanowi zwieńczenie prezentowanej myśli.</p> Beata Garlej Prawa autorskie (c) 2022 Beata Garlej https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37855 Wed, 20 Apr 2022 00:00:00 +0200 Jacek Kaczmarski przed sybirskimi obrazami Jacka Malczewskiego https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37863 <p>Celem artykułu Jacek Kaczmarski przed sybirskimi obrazami Jacka Malczewskiego jest ukazanie intertekstualnego dialogu toczonego pomiędzy współczesnym bardem a młodopolskim malarzem. Do prezentacji wybrano cztery słowno-muzyczno-wokalne opowieści: <em>Zesłanie studentów</em>, <em>Wigilia na Syberii</em>, <em>Zatruta studnia</em>, <em>Powrót z Syberii</em> z cyklu <em>Muzeum</em> (1981), których porównanie i interpretacja służy uwypukleniu dwugłosowości tekstów Kaczmarskiego: podkreślone zostają elementy właściwe dla ekfrazy (rekonstrukcja scenariusza malarskiego pierwowzoru: świata przedstawionego, układu kompozycyjnego, kolorystyki), jak też odczytane sensy naddane, które pozwalają poecie na ogląd wydarzeń teraźniejszych poprzez pryzmat przeszłości. Pieśniarz mówi o samotności, cierpieniu, uwikłaniu w machinę Wielkiej Historii, bezbronności wobec dyktowanych przez nią wyroków. Na podstawie tych rozważań można wnioskować, że Kaczmarski narratywizując obrazy, twórczo dekontekstualizuje sensy z nich wyczytane, udziela głosu zapomnianym, tym, których Historia go pozbawiła, a mitologizując historię, czyni z dawnych zdarzeń zbiór przypowieści o człowieku i zbiorowości.</p> Małgorzata Gajak-Toczek Prawa autorskie (c) 2022 Małgorzata Gajak-Toczek https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37863 Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Immersywność tekstu poetyckiego na przykładzie poezji Grzegorza Steca https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37858 <p>.</p> Martyna Mazur Prawa autorskie (c) 2022 Martyna Mazur https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37858 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Widzia(l)na i Podziwiana. Profesor Zofia Abramowiczówna https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37864 <p>.</p> Włodzimierz Appel Prawa autorskie (c) 2022 Włodzimierz Appel https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37864 Thu, 21 Apr 2022 00:00:00 +0200 Od redaktora https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37842 Janusz Waligóra Prawa autorskie (c) 2022 Janusz Waligóra https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37842 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200 Marek Karwala jako badacz literatury i humanista https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37857 Zofia Zarębianka Prawa autorskie (c) 2022 Zofia Zarębianka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LC/article/view/37857 Thu, 14 Apr 2022 00:00:00 +0200