Litteraria Copernicana https://apcz.umk.pl/LC <p><em>Litteraria Copernicana</em> jest czasopismem naukowym redagowanym na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, które ukazuje się od 2008 roku. Do końca 2015 roku (numery 1-16) czasopismo wychodziło w trybie półrocznym, a od roku 2016 ukazuje się jako kwartalnik. Pismo prezentuje oryginalne i wartościowe prace z zakresu historii literatury, teorii literatury oraz historii i teorii kultury (w tym teatrologii, filmoznawstwa, historii sztuki i szeroko pojętej humanistyki). Każdy numer czasopisma ma charakter monograficzny.</p><p> </p><p> </p> Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu pl-PL Litteraria Copernicana 1899-315X Afekt w dyskursie teoretycznoliterackim https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39035 Adam Regiewicz Prawa autorskie (c) 2022 Adam Regiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.016 Ojcowie pisarze i córki pisarki. „Twarde dowody”, „prawdopodobne hipotezy” i figury losu https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39046 Anna Janicka Prawa autorskie (c) 2022 Anna Janicka https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.027 Zaproszenie do Norwida https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39047 Maciej Szargot Prawa autorskie (c) 2022 Maciej Szargot https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.028 Zgryzota. Język – ciało – Mickiewicz https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39044 <p>.</p> Michał Nikodem Prawa autorskie (c) 2022 Michał Nikodem https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.025 Bez wyjścia, bez końca. Wokół nokturnu ósmego Władysława Sebyły https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39045 Jan Piotrowiak Miłosz Piotrowiak Prawa autorskie (c) 2022 Jan Piotrowiak, Miłosz Piotrowiak https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.026 Teoria pod wpływem… Wpływ dopaminy na dyskurs literaturoznawczy https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39036 <p>W ostatnich dekadach teoria afektu stała się niezwykle przydatnym narzędziem do badania funkcjonowania i oddziaływania literatury. Wspierana somatopoetyką oraz najnowszymi tendencjami „nowej humanistyki” szukającymi zbliżenia z twardymi kierunkami nauki tj. biologią czy chemią, jest ciekawym tropem w badaniu relacji między afektywnością a teorią literatury. Artykuł rozważa tezę o wpływie procesów biochemicznych działających w mózgu na powstawanie w ostatnim czasie licznych propozycji metodologicznych w badaniu teorii. Przenosi koncepcję „przyjemności tekstu” Rolanda Barthesa na grunt teoretyczny, by wykazać afektywne źródła tworzonych kierunków interpretacyjnych. Autor zderza koncepcję Barthesa z odkryciami na temat procesów biochemicznych zachodzących w mózgu pod wpływem dopaminy. Ten neuroprzekaźnik jest odpowiedzialny między innymi za wywołanie stanu satysfakcji i przyjemności. Stany te są efektem dawkowania dopaminy, która uwalnia się tym częściej, im silniej oddziałują na nas bodźce nowości. W efekcie proces lektury jako odkrywania znaczeń może wywołać stany przypominające narkotykowe upojenie. Uzależnienie od dopaminy prowadzi do konieczności używania coraz to silniejszych bodźców, mogłoby zatem tłumaczyć wciąż pojawiające się w obiegu teorii nowe koncepcje literaturoznawcze, szukające daleko poza humanistyką nowego języka opisu i interpretacji.&nbsp;</p> Adam Regiewicz Prawa autorskie (c) 2022 Adam Regiewicz https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-28 2022-07-28 42 2 10.12775/LC.2022.017 Pragnienie (w) teorii https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39037 <p>Podstawowym celem artykułu jest refleksja nad związkami między myśleniem teoretycznym (teoretyzowaniem) a afektami, wśród których dominujące wydaje się pragnienie, będące bowiem rezultatem braku, nienasycenia i potrzeby intelektualnego ogarnięcia Całości (jedności wszystkich rzeczy). Relacje łączące myślenie i emocje wyznaczają zasadniczy horyzont europejskiej wyobraźni. Przedstawione w artykule stanowiska takich myślicieli jak: Gonçalo Tavares, George Steiner, Gilles Deleuze, Félix Guattari, a zwłaszcza Martin Heidegger, świadczą wymownie o hybrydycznym statusie teoretyzowania. Myślenie afektywne i myślenie racjonalne nie wykluczają się wzajemnie, przeciwnie – tworzą komplementarny splot obejmujący zarówno rygorystyczne procedury scjentystyczne, jak i liczne (uświadomione i nieuświadomione) emocje, takie na przykład, jak pożądanie, rozkosz, zdumienie, rozczarowanie, melancholia, nadzieja. Budowanie teorii wynika bowiem nie tylko z negacji i sprzeciwu wobec dotychczasowych systemów naukowych, lecz także z potrzeby akceptacji, uznania czy afirmacji własnego „ja” i otaczającej rzeczywistości.</p> Artur Żywiołek Prawa autorskie (c) 2022 Artur Żywiołek https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-28 2022-07-28 42 2 10.12775/LC.2022.018 Etyka empatii. O statusie współodczuwania w literaturoznawczej krytyce etycznej https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39038 <p>Empatia może jawić się jako operatywny termin ze względu na swoją wieloaspektowość – za jej pomocą można snuć rozważania nad społeczną rolą literatury i sztuki, nad relacją czytelnik–dzieło (czy też czytelnik–bohater literacki), a także nad mechanizmami narracyjnymi mającymi na celu umożliwiać „wczucie się” odbiorców. Oprócz aspektów praktycznych, to kwestie etyczne najczęściej skłaniają badaczy do refleksji nad empatycznymi wymiarami lektury. Zwraca się uwagę na wartość kontaktu z nieredukowalną innością, na etyczny wymiar współbycia, a także domyślnie wartościuje się pozytywnie partycypację. W artykule przywołane zostało stanowisko amerykańskiego psychologa Paula Blooma, który ocenia negatywnie wpływ wczucia na proces podejmowania decyzji moralnych. Autorka wykazuje, że choć literaturoznawcze rozumienie empatii może deklaratywnie różnić się od tego&nbsp; psychologicznego, to konsekwencje etyczne czynienia z tej kategorii centralnego narzędzia interpretacji tekstów i zjawisk pozostaną podobne jak w psychologii. Bloomowska krytyka empatii może rzucić nowe światło na wiele aktualnych problemów literaturoznawczych.</p> Zuzanna Sala Prawa autorskie (c) 2022 Zuzanna Sala https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.019 Afekty, intencje, przypadki. Krytyka badań afektywnych w kręgu czasopisma „Nonsite” https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39039 <p>Artykuł przedstawia szczegółowe streszczenie różnych rodzajów krytyki, jakiej tak zwane badania afektywne zostały poddane w kręgu autorów związanych z akademickim czasopismem nonsite.org. Punktem wyjścia jest krótkie (skierowane konkretnie do polskiego czytelnika) wprowadzenie do szczególnego rodzaju intencjonalizmu, kojarzonego w badaniach literackich przede wszystkim z Walterem Bennem Michaelsem; następnie staram się wyjaśnić, w jaki sposób rozumienie kategorii znaczenia i interpretacji, współdzielone przez różnych autorów nonsite.org, kładzie fundamenty pod zasadniczą krytykę badań afektywnych, przeprowadzoną z perspektywy zarówno metodologicznej, jak i politycznej. Zestawiam krytykę afektów w pracach Ruth Leys, krytykę „formalizmu afektywnego” Todda Cronana oraz koncepcję „błędu wpływu/błędu efektu” Jennifer Ashton, przywołując jednocześnie refleksję Nicholasa Browna o autonomii dzieła sztuki jako istotny kontekst w dyskusji o afektach. W zakończeniu wskazuję, że&nbsp; rozumienie fundamentalnych problemów z badaniami afektywnymi wymaga odnowionego zainteresowania rozważaniami G. E. M. Anscombe nad kategorią intencji.</p> Paweł Kaczmarski Prawa autorskie (c) 2022 Paweł Kaczmarski https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-28 2022-07-28 42 2 10.12775/LC.2022.020 Czułość hetero/auto/a/nomicznego narratora Olgi Tokarczuk https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39040 <p>„Czuły narrator” w esejach Olgi Tokarczuk jawi się jako konstrukt pośredniczący między tekstem a rzeczywistością. To wielofunkcyjny transmiter opowieści, udostępniający rozmaite doświadczenia przez fokalizację i zmienne punkty widzenia, apelujący o troskę i odpowiedzialność jako akty wrażliwości i odwagi w relacji ze światem. „Czuły narrator” istnieje w polu siłowym, w którym nakładają się na siebie sfery: ustalonego porządku, któremu podlega, a którego nie ustanowił (heteronomiczność); żywiołu życia, wymykającego się (wszelkim/ludzkim) porządkom (anomiczność); niezależności figury, postrzeganej w ruchu, o niepowtarzalnych właściwościach, wynikających z indywidualnych decyzji autora (autonomiczność narratora jako tekstowego podmiotu).</p> <p>Teksty pomieszczone w zbiorze Czuły narrator (2020) mają charakter meta ‒i paratekstualiów względem głównego nurtu twórczości – powieściopisarstwa Tokarczuk, komentują rzeczywistość, odnoszą się do języka jako systemu komunikacyjnego, dotyczą doświadczenia lekturowego (i w ogóle odbioru sztuki), wyrażają przyjęte przez twórczynię ideę pisarstwa i koncepcję literatury.</p> Katarzyna Wądolny-Tatar Prawa autorskie (c) 2022 Katarzyna Wądolny-Tatar https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.021 Somatyczne translacje i (auto)kreacje. Trauma i afekt u drugiego pokolenia w Małej Zagładzie Anny Janko i pracach Helen Epstein https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39041 <p>Trauma, rozumiana jako rana lub objaw, to ślad po minionych doświadczeniach, ale także przemoc skierowana ku obserwującemu (G. Deleuze). Pojęciem, które pozwala łączyć traumatyczną przeszłość i naznaczoną nią teraźniejszość, jest pamięć epigenetyczna. Przejawia się ona w reakcjach somatycznych, które można interpretować jako ślady afektywnej intensywności. Mała Zagłada Janko i saga rodzinna Epstein to prace ilustrujące więź, która pozwala córkom zająć pozycję świadka, jednak bywa na tyle silna, że zagraża ich podmiotowości. Objawy, z którymi borykają się autorki mogą być związane z przeszłością przodków, jednak same w sobie są pozbawione narracji. Prace Epstein i Janko pozwalają nie tylko wzbogacić koncepcję postpamięci o jej cielesny wymiar, ale także nakreślić granicę między pamięcią a autokreacją. Aby rozróżnić te dwa zjawiska, należy przeanalizować strategie autorek mające na celu okiełznanie afektywnej intensywności za pomocą pojęć identyfikacji i empatycznego niepokoju (D LaCapra) w celu ustalenia, czy potrafią one przywoływać przeszłość matek bez zawłaszczania jej, jak w przypadku H. Epstein, czy może, jak u A. Janko, nie są w stanie oprzeć się pokusie posttraumatycznego odgrywania ( J. Bennett).</p> Paulina Kasińska Prawa autorskie (c) 2022 Paulina Kasińska https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-28 2022-07-28 42 2 10.12775/LC.2022.022 „Lata inowłodzkie – to lata najszczęśliwsze”. Związki Juliana Tuwima z Inowłodzem w świetle jego twórczości i korespondencji prowadzonej z mieszkańcami miasta https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39042 <p>Dla Juliana Tuwima Inowłódz był azylem – miejscem poznawania życia, zdobywania doświadczeń, zachwytu przyrodą i kontemplacji jej piękna, terenem ujawniającej się eksplozji energii, ale także wyciszenia emocji, zatrzymania, uspokojenia, poetyckiej refleksji. W ukochanym przez młodego poetę miasteczku nad Pilicą powstawały jego młodzieńcze utwory. Notował miejsce i czas powstania inowłodzkich wierszy. W artykule pokazano związki Tuwima z miejscowością, w której – jak sam to określił – spędził lata najszczęśliwsze, w kilku aspektach. Omówiono inowłodzkie epizody w biografii poety, zanalizowano wspomnienia Inowłodza i inspiracje poetyckie realiami tego miasta w twórczości Tuwima, przebadano korespondencję poety wykorzystując ją jako źródło wiedzy o związkach autora Kwiatów polskich z Inowłodzem.</p> Maria Wichowa Prawa autorskie (c) 2022 Maria Wichowa https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.023 Filolog i rzeczywistość. Przypadek Stefana Szymutki https://apcz.umk.pl/LC/article/view/39043 Mariusz Jochemczyk Prawa autorskie (c) 2022 Mariusz Jochemczyk https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2022-07-27 2022-07-27 42 2 10.12775/LC.2022.024