Zderzenie czy spotkanie dwóch światów?

Résumé

Świat hellenistyczny zapoczątkowany podbojami Aleksandra stanowił metamorfozę na niespotykaną dotąd skalę, gdy chodzi o myślenie, odkrycia, syntezę Wschodu i Zachodu. Nie obyło się to spotkanie bez wstrząsów, czynów zbrojnych, powstań i buntów. Potrzeba było czasu, aby się uspokoiły i wyklarowały wzburzone wody historii. Hellada będzie temu procesowi syntezy przewodziła. Kiedy wybije godzina, aby Rzym objął całą zachodnią część zdobyczy Aleksandra, i on, nowy władca świata, podda się Grecji – żeby skorzystać z trafnych i kunsztownych spostrzeżeń J. Parandowskiego – „w sposób bezprzykładny i odtąd myśl grecka idzie nowym gościńcem historii, tym, który przebija oręż legionów rzymskich. Ten zaś gościniec prowadzi już przez wszystkie wieki i kraje, stąd też większość rzeczy, które świat dzisiejszy wziął z Grecji, wziął je w formie wypracowanej w tak zwanej epoce aleksandryjskiej”. Nie można pominąć strony dopełniającej tę świecką kartę historii, a mianowicie stronnicy zapisanej natchnioną myślą biblijną. Jak grecka myśl i język zawładnęły Rzymem, nowym hegemonem na antycznym etapie dziejów, tak biblijna myśl objawiona posłużyła się greckim językiem i kulturą, by wyruszyć aż na krańce ziemi po to, aby wszystkie narody czynić uczniami wcielonej Mądrości, Jezusa Chrystusa, za sprawą Dobrej Nowiny. W ten sposób to, co w początkowej fazie hellenizmu było zderzeniem dwóch obcych sobie światów, kiedy nastąpiła „pełnia czasów”, okazało się zbiegiem zdarzeń, z którego dobroczynnych i niewyczerpanych skutków będą odtąd korzystać mieszkańcy Ziemi. Można się więc zgodzić z J. Mélèze-Modrzejewskim, że podboje Aleksandra „umieściły na krańcach zachodniego świata dwa słupy graniczne: Logos i Torę, zręby budowli kulturowej Zachodu. Z czasem przypadła chrześcijaństwu misja ukończenia tej struktury i rozszerzenia na zachód i na północ, od Atlantyku po Ural, granic europejskiego «wielkiego domu»”. Czy ukończenia? Przyszłość świata niejedną kryje tajemnicę, tak samo jak życie każdego człowieka.