https://apcz.umk.pl/TiCz/issue/feed Teologia i Człowiek 2021-12-28T19:59:33+01:00 Mgr Mirosława Buczyńska teologiaiczlowiek@umk.pl Open Journal Systems <p><strong></strong><a title="Teologia i Człowiek" href="http://www.teologiaiczlowiek.umk.pl/index.php?lang=pl&amp;m=page&amp;pg_id=1" target="_blank">Czasopismo</a> afiliowane przez Wydział Teologiczny Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wydawane od 2003 roku. Przez 10 pierwszych lat istnienia ukazywało się jako półrocznik, a od 2013 roku publikowane jest jako kwartalnik. Redagowane we współpracy z międzynarodową radą naukową teologów. Teksty w kolejnych zeszytach są klasyfikowane do sześciu działów: Artykuły i rozprawy, <span>Familia, </span>Orient, Ekumenia, Sprawozdania, Artykuły recenzyjne. </p><p><span>Czasopismo jest indeksowane w następujących bazach: </span>ERIH Plus, PBN/POL-Index, ICI Journals Master List, Google Scholar, DOAJ – Directory of Open Access Journals.</p><p>Punktacja Ministerstwa Edukacji i Nauki (Komunikat z dn. 9.02.2021): 70 punktów.</p> https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/36738 Od redakcji 2021-12-28T19:48:00+01:00 Daniel Brzeziński danbr@op.pl <p>12 września br. odbyła się długo oczekiwana beatyfikacja kardynała Stefana Wyszyńskiego. To doniosłe wydarzenie stało się okazją do wielu publikacji przypominających życie i dokonania wielkiego Prymasa Tysiąclecia. Upamiętnienia osoby nowego Błogosławionego nie mogło zabraknąć również na łamach naszego kwartalnika.</p> <p>Szczególnie trudne i bolesne doświadczenia związane z uwięzieniem w latach 1953–1956 Księdza Kardynała przypomina ks. Rafał Bednarczyk, który z <em>Zapisków więziennych</em> wydobywa ślady świętości prymasa Wyszyńskiego. Są nimi dyscyplina pracy i modlitwy, więź z Matką Najświętszą, heroizm przebaczania, pokora wobec woli Boga i wierność misji kapłańskiej. Natomiast ks. Ryszard Ficek – na tle ideologii liberalnego kapitalizmu i ideologicznych koncepcji nawiązujących do idei socjalistycznych – prezentuje personalistyczną koncepcję życia społecznego w myśli kardynała Stefana Wyszyńskiego.</p> <p>Katolicką nauką społeczną zajmuje się również ks. Janusz Szulist w opracowaniu przedstawiającym realizm działalności politycznej w nauczaniu papieża Franciszka. Z kolei ks. Wojciech Cichosz, także opierając się na nauczaniu papieskim Franciszka oraz św. Jana Pawła, zastanawia się – głównie z myślą o współczesnej młodzieży – co proponuje Chrystus na płaszczyźnie moralności i etyki?</p> <p>Pragnienie wierności misji kapłańskiej, jaka cechowała błogosławionego Stefana Wyszyńskiego, znalazło się u podstaw obowiązującego od 1 października 2021 roku dokumentu <em>Droga formacji prezbiterów w Polsce. Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia</em>. Dla Jolanty Kurosz i ks. Tomasza Wielebskiego stał się on bodźcem do postawienia fundamentalnego pytania, jak powinna wyglądać formacja pastoralnoteologiczna kleryków w seminariach w Polsce.</p> <p>Problematyka teologicznopastoralna jest też zawarta w artykule ks. Zbigniewa Zarembskiego, który opisuje wciąż aktualne i potrzebne, miłosierne towarzyszenie Kościoła człowiekowi grzesznemu, głównie poprzez sprawowanie sakramentów świętych i głoszenie słowa Bożego. Podobnie, ludzkiej grzeszności i Bożego miłosierdzia dotyczy tekst ks. Dariusza Kwiatkowskiego, przywołujący praktyki pokutne za grzechy duchownych, przewidziane w najstarszych irlandzkich księgach pokutnych z V i VI wieku. Autor podkreśla, że pomimo surowości nadawanych wówczas pokut, w analizowanych przez niego tekstach źródłowych można dostrzec troskę Kościoła o zbawienie każdego człowieka i ufność w Boże miłosierdzie.</p> <p>Wciąż aktualny – niestety – problem pandemii po raz kolejny podejmuje ks. Krzysztof Jaworski. Autor słusznie zauważa, że pandemia COVID-19 dotknęła ludzkość nie tylko w wymiarze biologicznym, lecz również w aspekcie psychologicznym i duchowym, kształtując w ludziach specyficzny światopogląd i zmuszając ich do określonych zachowań. W ten sposób ukształtował się nowy paradygmat antropologiczny zwany <em>homo pandemicus</em>. Autor podejmuje próbę zdefiniowania podstaw filozofii pandemii.</p> <p>Dwa kolejne artykuły, które proponujemy naszym Czytelnikom, to opracowania międzydziedzinowe. Ks. Tomasz Dutkiewicz i ks. Daniel Brzeziński ukazują związki zachodzące pomiędzy refleksją filozoficzną, podejmującą zagadnienie natury znaków oraz funkcji, jakie pełnią one w procesach ludzkiego poznania i komunikacji, i refleksją teologiczną dotyczącą świętej liturgii Kościoła. Michał Mikołajczak zaś przedstawia związki istniejące pomiędzy liturgią i dyplomacją jako najstarszą instytucją w stosunkach między państwami, wyrażaną poprzez ceremoniał, protokół i etykietę.</p> <p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Pragniemy przy okazji poinformować naszych Czytelników i Autorów, że od roku 2022 zmieniamy styl bibliograficzny i cytowania na Chicago w odmianie Author-Date, obowiązujący już od dawna w zachodnich czasopismach, ale i coraz bardziej powszechniejszy w polskich periodykach. Prosimy zwłaszcza Autorów o zapoznanie się z nowymi wymaganiami edytorskimi na naszej stronie internetowej (https://apcz.umk.pl/TiCz/about/submissions).</p> <p>Życzymy miłej i owocnej lektury.</p> <p>Ks. Daniel Brzeziński <br>redaktor naczelny</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/35560 Ślady świętości w „Zapiskach więziennych” bł. Stefana Wyszyńskiego, Prymasa Polski 2021-09-28T17:24:52+02:00 Rafał Bednarczyk raf.bednarczyk@wp.pl <p><em>Zapiski więzienne</em> kard. S. Wyszyńskiego ukazały się już po jego śmierci i są dziełem, które pozwala wniknąć w jego szczególnie trudne doświadczenia więzienne z lat 1953–1956. Można z nich odczytać jego zmagania z sytuacją zewnętrzną, w jakiej się znalazł, a także wyznania duchowe przekształcające się w intymną rozmowę z Bogiem i Matką Bożą. Z lektury dzieła wyłania się obraz człowieka, który potrafił w tych warunkach dokonać głębokiego wniknięcia w siebie i otworzyć się na Boga. Pozwoliło mu to zostawić na kartach tego dziennika ślady, które dziś świadczą o jego świętości, zwłaszcza dyscyplina pracy i modlitwy, więź z Maryją, heroizm przebaczania, pokora wobec woli Boga i wierność misji kapłańskiej.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Rafał Bednarczyk https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/35894 Christ’s Evolution of Moral Upbringing in the Light of Letters to Young People by Popes St. John Paul II and Francis 2021-10-29T22:18:13+02:00 Wojciech Cichosz cichosz@umk.pl <p><strong>Ewolucja wychowania moralnego w Chrystusie w świetle listów do młodzieży wystosowanych przez papieży Jana Pawła II i Franciszka </strong></p> <p>Dokonujące się w drugiej połowie XX wieku znaczące przemiany społeczne, ekonomiczne i kulturowe z coraz większą siłą ujawniają, że młodzież w obszarze etyki i moralności jest coraz mniej podobna do dorosłych. Współczesna refleksja nad moralnością coraz częściej wyraża się w manifestowaniu przez poszczególne jednostki przysługujących im praw. W takiej optyce mieści się zarówno List do młodych „Parati semper” św. Jana Pawła II (1985), jak również posynodalna adhortacja „Christus vivit” papieża Franciszka (2019). Przywołane dokumenty papieskie staną się punktem wyjścia do udzielenia odpowiedzi na pytanie: <em>Co proponuje Chrystus na płaszczyźnie moralności?</em></p> <p>Człowiek z natury (w sercu) może rozpoznawać dobro i zło. Moralność jest wówczas związana w zachowywaniem Prawa. Choć ma ono charakter pozytywny, to jest ograniczone w czasie. Dojście człowieka do wiary powoduje, jak wskazuje papież Franciszek, że Prawo wyczerpuje swoją wartość propedeutyczną i ustępuje miejsca innemu autorytetowi. Prawo obowiązuje w dalszym ciągu (przykazania istnieją), ale nie ma mocy usprawiedliwiającej. Tym, który usprawiedliwia jest Jezus Chrystus. W tym kontekście kluczowe jest udzielenie odpowiedzi na pytanie o etap dojrzewania moralnego: czy potrzebuję jeszcze Prawa, a może już żyję w miłości i wolności dziecka Bożego. Nie można tych poziomów moralności – jak postulują św. Jan Paweł II w „Parati semper” i Franciszek w „Christus vivit”– traktować rozdzielnie czy przeciwstawnie, bo oba są konieczne. Stąd nie można odrzucać przykazań i nimi gardzić, ale zachowywać je, choć nie mają charakteru absolutnego, gdyż zbawienie jest w Jezusie Chrystusie.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Wojciech Cichosz https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/36457 Filozoficzna nauka o znakach jako pośrednikach ludzkiego poznania a znakowy charakter liturgii 2021-12-08T21:26:59+01:00 Tomasz Wojciech Dutkiewicz tomasz.dutkiewicz@op.pl Daniel Brzeziński danbr@op.pl <p>Filozoficzna refleksja prowadzona w ramach nauki o znakach ukazuje je jako pośredniki umożliwiające poznanie czegoś innego, aniżeli one same. Wyraża to klasyczne, łacińskie określenie <em>aliquid stat pro aliquo</em>, w myśl którego „coś stoi zamiast czegoś innego”. Szczególnym narzędziem, w którym wykorzystane zostają znaki, służącym międzyosobowej komunikacji jest ludzki język. Konieczność posługiwania się znakami w jej procesie zdeterminowana jest faktem, że wszelkie ludzkie poznanie bierze swój początek od zmysłów. Pociąga to za sobą konieczność sięgania po materialne pośredniki także tam, gdzie w grę wchodzi przekazywanie treści najbardziej nawet duchowych i wzniosłych. Również Bóg, komunikując się z człowiekiem, pozostaje niejako „skazany” na posługiwanie się znakami podpadającymi pod ludzkie zmysły.</p> <p> Znakowy charakter posiada również święta liturgia, zarówno w swoim wymiarze anabatycznym, jak i w wymiarze katabatycznym. Znakowy charakter posiadają także wszelkie nabożeństwa i pobożność ludowa, w których dominuje – co oczywiste – wymiar anabatyczny, czyli kult oddawany Bogu przez człowieka. Wśród używanych w liturgii znaków szczególną rolę pełnią wyrażenia składające się na język, który – we właściwy sobie sposób – wydaje się spełniać najbardziej charakterystyczne funkcje, na które wskazuje filozoficzna refleksja nad językiem, prowadzona w ramach semiotyki.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Tomasz Wojciech Dutkiewicz, Ks. prof. UMK dr hab. Daniel Brzeziński https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/32061 The Ideology of Liberalism and Socialism in the Context of Cardinal Stefan Wyszyński’s Personalist Concept of Social Life 2021-07-07T13:30:35+02:00 Ryszard Ficek rficek@optonline.net <p><strong>Ideologia liberalizmu i socjalizmu w kontekście personalistycznej koncepcji życia społecznego Stefana Wyszyńskiego</strong></p> <p>Prezentowany artykuł ukazuje personalistyczną koncepcję życia społecznego w ujęciu Stefana Wyszyńskiego w kontekście ideologii liberalnego kapitalizmu i ideologicznych koncepcji nawiązujących do idei socjalistycznych. Wiodącą tezą niniejszych analiz jest ukazanie powyższych systemów nie tyle w kategoriach antynomicznych, czy analogicznych. Ideologia liberalna i związany z nią kapitalizm powstały w połowie XIX wieku i od tego czasu nieustannie ewoluowały, często zmieniając swoje główne parametry i specyfikę. Z drugiej strony, ideologia socjalistyczna ukształtowała się jako koncepcja przeciwna kapitalistycznej rzeczywistości XIX wieku. Jednak nigdy tak naprawdę nie istniała ona w jednolitej formie. Analizowana ideologia, określana jako doktryna socjalistyczna, była w istocie hybrydą idei liberalno-kapitalistycznych i – poniekąd – neofeudalnej biurokracji. Bardziej szczegółowa analiza powyższych koncepcji i ich krytyczna reinterpretacja w kontekście myśli personalistycznej Wyszyńskiego pozwala uświadomić niebezpieczeństwa związane z motywowanym ideologicznie propagowaniem skrajnych, często zafałszowanych koncepcji osoby ludzkiej i ich zastosowaniem w konkretnych realiach współczesnego świata.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Teologia i Człowiek https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/34644 "Homo pandemicus" jako nowy paradygmat antropologiczny. Próba określenia przedmiotu filozofii pandemii 2021-07-08T09:15:54+02:00 Krzysztof Jaworski kjaw007@gmail.com <p>Pandemia COVID-19 dotknęła ludzkość nie tylko w aspekcie biologicznym, lecz również w aspekcie psychologicznym i duchowym. Stała się ona okazją do mądrościowej refleksji nad kondycją ludzką w czasie kryzysu. Pandemia ukształtowała w ludziach specyficzny światopogląd i zmusiła ich do określonych zachowań, które przed pandemią nie pojawiały się. W ten sposób ukształtował się nowy paradygmat antropologiczny zwany <em>homo pandemicus</em>.</p> <p>Celem tej pracy jest zdefiniowanie podstaw dyscypliny zwanej filozofią pandemii. W pierwszej części zostały określone przedmiot, metoda i cel filozofii pandemii, w drugiej części przedstawiono trzy fenomeny ludzkie towarzyszące pandemii, związane z prawdą, wiedzą i wolnością.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Teologia i Człowiek https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/35934 Formacja pastoralnoteologiczna kleryków w świetle "Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia" z 2021 roku 2021-11-02T16:27:26+01:00 Jolanta Kurosz kurosz@amu.edu.pl Tomasz Wielebski tomwielebski@gmail.com <p>Obowiązujący od 1 października 2021 roku dokument <em>Droga formacji prezbiterów w Polsce. Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia </em>staje się bodźcem do postawienia pytania o to, jak powinna wyglądać formacja pastoralnoteologiczna kleryków w seminariach w Polsce. Dokument wskazując na konieczność integralności całej formacji kandydatów do kapłaństwa, zwraca uwagę, że ma ona być osiągnięta przez harmonijne powiązanie czterech jej wymiarów: ludzkiego, duchowego, intelektualnego i duszpasterskiego, podkreślając konieczność jej nachylenia duszpasterskiego (por. RISP 74; 80; 463). Prowadzone rozważania zawarto w trzech punktach. Po przedstawieniu celu formacji (1) ukazano jej etapy (2), a następnie podjęto refleksję nad całym procesem kształcenia dokonującym się w jej ramach (3). </p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Kurosz, Wielebski https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/34700 Grzech i pokuta osób duchownych w irlandzkich księgach pokutnych z V i VI wieku 2021-07-14T09:21:38+02:00 Dariusz Kwiatkowski kwiatkowski@post.pl <p>Celem artykułu jest ukazanie grzechu w życiu osób duchownych oraz praktyk pokutnych zapisanych w najstarszych irlandzkich księgach pokutnych z V i VI w. Ten wybór uzasadniony jest faktem, że to właśnie w tym okresie i tym miejscu narodziła się powtarzalna pokuta za grzechy popełnione przez osoby duchowne. W artykule omówiono różne kategorie grzechów i obowiązujące za nie pokuty. Główne kategorie grzechów i związane z nimi pokuty dotyczyły nadużyciom przeciw kultowi Bożemu, zwłaszcza Eucharystii i modlitwie, czystości oraz przykazaniu miłości bliźniego. Studium badanych dokumentów pokazało, że celem prawdziwej pokuty było nawrócenie serca. Kościół irlandzki od początku swego istnienia troszczył się o świętość życia osób duchownych i dlatego bardzo piętnował wszystkie grzechy przez nich popełniane, a szczególnie grzechy profanacji Eucharystii, nieczystości, pijaństwa, morderstwa i kradzieży. Za popełnione grzechy duchowni pragnący wrócić do pełnienia swoich posług musieli odbyć surowe pokuty. Odrzucenie pokuty było równoznaczne z wydaleniem ze stanu duchownego i wygnaniem z ojczyzny. Mimo surowości nadawanych pokut można dostrzec w najstarszych irlandzkich księgach pokutnych troskę Kościoła o zbawienie każdego człowieka i ufność w Boże miłosierdzie. </p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Teologia i Człowiek https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/36458 Liturgia, protokół, ceremoniał, etykieta. Ku systematyzacji pojęć i określeniu wzajemnych relacji 2021-12-08T22:44:09+01:00 Michał Mikołajczak m.mikolajczak@mazowiecka.edu.pl <p>Zarówno analizy kształtowania się i systematyzowania liturgicznych gestów, postaw, znaków i symboli podejmowane w historii, jak i badania nad proweniencją dzisiejszej etykiety oraz zasad ceremonialnych i protokolarnych stosowanych w działaniach dyplomatycznych ukazują szereg zależności pomiędzy tymi dwiema, jakby się mogło wydawać, odległymi płaszczyznami, jakimi są liturgia i dyplomacja. W opracowaniu przedstawiono relacje zachodzące pomiędzy dyplomacją jako najstarszą instytucją w stosunkach między państwami (wyrażaną poprzez ceremoniał, protokół i etykietę) i liturgią Kościoła. Ze względu na trudności związane z niejednoznacznością tych terminów, w artykule podjęto także próbę usystematyzowania odnośnej terminologii.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Michał Mikołajczak https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/35564 Realism of Political Activity in the Teaching of Pope Francis 2021-09-28T18:29:58+02:00 Janusz Szulist szulist@umk.pl <p><strong>Realizm działalności politycznej w nauczaniu papieża Franciszka</strong></p> <p>Artykuł prezentuje postulat realizmu politycznego w obliczu trendów populizmu oraz liberalizmu. Papież Franciszek podkreśla konieczność przywrócenia porządku społecznego, którego działanie będzie oceniane z perspektywy dobra wspólnego. Osoba stanowi nadrzędną wartość społeczną niepodlegającą prawom wymiany. Ów wyjątkowy status człowieka uzasadnia bezinteresowność w działaniach jako długofalowy środek mający na celu przywrócenie sprawiedliwości społecznej. Wychowanie, będące formą kształtowania osobowości, jest w tym układzie tożsame z procesem humanizacji świata, gdzie człowiek jest coraz bardziej świadomy swojej podmiotowości. Ideologie populizmu i liberalizmu stanowią tymczasem systemy zmierzające do uprzedmiotowienia jednostki, przy odwołaniu się do najniższych instynktów oraz doraźnych korzyści. W refleksji politycznej papież Franciszek nawiązuje bezpośrednio do swojej encykliki <em>Laudato si</em>, a w dalszej perspektywie do konstytucji <em>Gaudium et spes</em>.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Janusz Szulist https://apcz.umk.pl/TiCz/article/view/35913 Z pomocą człowiekowi grzesznemu, czyli o miłosiernym towarzyszeniu Kościoła 2021-11-02T14:39:37+01:00 Zbigniew Zarembski zzaremb@umk.pl <p>Człowiek został stworzony przez Boga na Jego obraz i podobieństwo. Jednak na skutek grzechu pierwszych rodziców skażona została ludzka natura. Grzech wprowadził nieład w ludzkie życie i oddalił człowieka od Boga. Bóg jednak nie zrezygnował z niego. Z pomocą grzesznej ludzkości przyszedł Boży Syn, który dokonał dzieła odkupienia poprzez ofiarę złożoną na drzewie krzyża. Z tej ofiary płynie zbawcza moc i siła. Jednak człowiek w swej wolności ma możliwość decydowania o swoim szczęściu i opowiadania się po stronie dobra bądź zła. Okazuje się, że człowiek w swej egzystencji ulega ciągle pokusie i popełnia grzech, oddalając się tym samym od Bożej miłości. Bóg jednak nadal przychodzi mu z pomocą, a czyni to we wspólnocie Kościoła, który powołany jest do głoszenia prawdy i urzeczywistniania Bożego miłosierdziu. Tak więc człowiek grzeszny może ciągle liczyć na Bożą pomoc. Ta pomoc przychodzi do niego w słowie Bożym i w sakramentach świętych, a także poprzez miłosierne towarzyszenie Kościoła. Jednak Bóg do niczego nikogo nie zmusza, stąd też decyzja o odrzuceniu grzechu należy do człowieka.</p> 2021-12-28T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2021 Zbigniew Zarembski