Pilgrimage as a Source of Culture: A Theological and Cultural Reinterpretation of Pilgrimage Tradition in the Polish Context
DOI :
https://doi.org/10.12775/TiCz.2025.014Mots-clés
pielgrzymowanie, teologia kultury, wspólnota, tożsamość, religijność, antropologiaRésumé
Pielgrzymowanie jako źródło kultury. Teologiczno-kulturowa reinterpretacja tradycji pielgrzymowania w polskim kontekście
Artykuł ma na celu przeprowadzenie interdyscyplinarnej analizy pielgrzymowania, uwzględniającej aspekty teologiczne, kulturowe, antropologiczne i historyczne. Analiza opiera się na materiale badawczym zebranym w ramach projektu stypendialnego zrealizowanego w 2024 roku, obejmującym dwadzieścia wywiadów eksperckich z przedstawicielami środowisk naukowych oraz praktykami związanymi z tradycją pielgrzymowania w Polsce. Autorzy proponują reinterpretację pielgrzymowania jako fenomenu kulturotwórczego, głęboko zakorzenionego w historii Polski, analizowanego z perspektywy późnej nowoczesności jako odpowiedzi na procesy sekularyzacji, indywidualizacji oraz przemiany tożsamościowe. W analizie wykorzystano klasyczne koncepcje Victora Turnera, Mircei Eliadego, Paula Ricoeura, Zygmunta Baumana i Marcela Maussa. Wyniki badania wskazują, że pielgrzymowanie pełni istotne funkcje duchowe, wspólnotowe i symboliczne, będąc nie tylko formą religijności, lecz także elementem kulturowej ciągłości oraz potencjalnym narzędziem duchowej odnowy jednostki i społeczeństwa. Artykuł wnosi wkład w rozwój teologii kultury oraz badań nad współczesnymi formami religijności i tożsamości kulturowej.
Références
Ashley, Kathleen, and Marilyn Deegan. Being a Pilgrim: Art and Ritual on the Medieval Routes to Santiago. Farnham–Burlington, VT: Lund Humphries, 2009.
Babbie, Earl. The Practice of Social Research. Belmont, CA: Wadsworth, 2010.
Bario Bario, Julian. “Transcendentny sens szlaku św. Jakuba – Camino de Santiago.” Teologia i Człowiek 24, no. 4 (2013): 111–126.
Bauman, Zygmunt. „From Pilgrim to Tourist – or a Short History of Identity.” In Questions of Cultural Identity, edited by Stuart Hall and Paul du Gay, 18–36. Sage Publications, 1996.
Bogner, Alexander, Beato Littig, and Wolfgang Menz. “Introduction: Expert Interviews – An Introduction to a New Methodological Debate.” In Interviewing Experts, edited by Alexander Bogner, Beato Littig, and Wolfgang Menz, 1–16. London: Palgrave Macmillan UK, 2009. DOI: https://doi.org/10.1057/9780230244276.
Brumec, Snežana, and Piotr Roszak. “Exploring the Transformative Aftereffects of Religious Experiences on Pilgrims Along the Camino de Santiago in Spain.” Journal of Religion and Health 63 (2024): 4876–4901. DOI: https://doi.org/10.1007/s10943-024-02127-z.
Coleman, Simon, and John Elsner. Pilgrimage: Past and Present in the World Religions. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1995.
Doburzyński, Dariusz. Znak drogi. Teologia pielgrzymowania z perspektywy Camino de Santiago. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2021.
Eade, John, and Dionigi Albera. “Pilgrimage Studies in Global Perspective.” In New Pathways in Pilgrimage Studies: Global Perspectives, edited by Dionigi Albera and John Eade, 13–29. London: Routledge, 2016.
Eade, John, and Michael J. Sallnow, eds. Contesting the Sacred: The Anthropology of Christian Pilgrimage. Champaign, IL: University of Illinois Press, 2000.
Eliade, Mircea. The Sacred and the Profane: The Nature of Religion. San Diego: Harcourt Brace, 1991.
Greenia, George. “Being a Pilgrim: Art and Ritual on the Medieval Routes to Santiago (review).” La corónica: A Journal of Medieval Hispanic Languages, Literatures, and Cultures 39, no. 2 (2011): 250–253. DOI: https://doi.org/10.1353/cor.2011.0008.
Jackowski, Antoni. “Pielgrzymki a turystyka religijna. Rozważania na czasie.” In Turystyka religijna, edited by Zdzisław Kroplewski and Aleksander Panasiuk, 17–31. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2010.
Jackowski, Antoni. “Pielgrzymki zagraniczne szansą dla rozwoju polskich ośrodków kultu religijnego.” Prace Geograficzne 117 (2007): 239–257.
Lasecka, Magdalena. “Współczesne pielgrzymowanie na Jasną Górę. Nowy rodzaj turystyki czy świadectwo wiary? Analiza socjologiczna.” In Turystyka religijna, edited by Zdzisław Kroplewski and Aleksander Panasiuk, 188–195. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2010.
Latosińska, Jolanta, and Justyna Mokras-Grabowska, eds. Kultura i turystyka: sacrum i profanum. Łódź: Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Łódzkiego, 2016.
Mauss, Marcel. The Gift: The Form and Reason for Exchange in Archaic Societies. London: Routledge, 2001.
Mickiewicz, Adam. Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego. Wydanie drugie [Books of the Polish Nation and of the Polish Pilgrimage. Second Edition]. Awenjon: Drukarnia Wdowy Guichard Ainé, 1833.
Mróz, Franciszek, “Kraków w przestrzeni pielgrzymkowej świata. Potencjał i perspektywy rozwoju turystyki religijnej stolicy Małopolski.” Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia Geographica 13 (2019): 40–56.
Reymont, Władysław S. Chłopi. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976.
Reymont, Władysław S. Pielgrzymka do Jasnej Góry. Wrażenia i obrazy. Warszawa: Wydawnictwo Spes, 1895.
Richards, Glyn. “Symbols and Religious Language.” In Symbols in Art and Religion, edited by Karel Werner, 1–13. London: Routledge, 2019.
Ricoeur, Paul. Memory, History, Forgetting. Translated by Kathleen Blamey and David Pellauer. Chicago: University of Chicago Press, 2004.
Roszak, Piotr, and Berenika Seryczyńska. “A Pilgrim Blessing – An Alluring Folklore or Expression of Piety? Theological Insights from the Camino de Santiago.” Bogoslovni vestnik 80, no. 3 (2020): 685–696. DOI: https://doi.org/10.34291/BV2020/03/Roszak.
Roszak, Piotr. “Dialektyka widzialności. Eklezjalny sens Camino de Santiago.” In Camino Polaco. Teologia – Sztuka – Historia – Teraźniejszość, vol. 3, edited by Piotr Roszak and Waldemar Rozynkowski, 157–175. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2016.
Roszak, Piotr. “Droga wiary i kultury na Camino de Santiago. O hermeneutyce wiary i tradycji na Szlaku św. Jakuba.” In 1200 lat pielgrzymek do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela, edited by Antoni Jackowski, Franciszek Mróz, and Łukasz Mróz, 123–137. Kraków: Wydawnictwo “Czuwajmy”, 2013.
Seryczyńska, Berenika, and Tomasz Duda. “How Is Fortitude Among Pilgrims on the Camino de Santiago Expressed and Formed? Clues from a Study of Polish Pilgrims.” Pastoral Psychology 70 (2021): 541–556. DOI: https://doi.org/10.1007/s11089-021-00959-0.
Seryczyńska, Berenika, and Tomasz Duda. “Is the Camino Just? Conclusions Drawn from the Survey Conducted Among Polish Pilgrims.” Kultura Słowian. Rocznik Komisji Kultury Słowian PAU 19 (2023): 187–199. DOI: https://doi.org/10.4467/25439561KSR.23.013.18990.
Seryczyńska, Berenika. Terapeutyczny wymiar pielgrzymowania w kontekście Camino de Santiago. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2025.
Seryczyńska, Berenika. Wpływ tradycji pielgrzymowania na kulturę w Polsce. Perspektywa teologiczna. Raport końcowy z wynikami badania. Rijeka, 2024. DOI: https://doi.org/10.1080/14649365.2020.1739322.
Skarżyński, Łukasz. Camino – jak to przeżyć? Analiza antropologiczno-pastoralna fenomenu pielgrzymowania do Santiago de Compostela. Clavis Sapientiae. Pelplin: Bernardinum–Pro Futuro Theologiae, 2024.
Sołjan, Izabela, and Justyna Liro. “The Changing Roman Catholic Pilgrimage Centres in Europe in the Context of Contemporary Socio-Cultural Changes.” Social & Cultural Geography 23, no. 3 (2022): 376–399. DOI: https://doi.org/10.1080/14649365.2020.1739322.
Sumption, Jonathan. The Age of Pilgrimage: The Medieval Journey to God. New Jersey: HiddenSpring–Paulist Press, 2003.
Szulakiewicz Marek, “Część druga. Metafizyka i życie – pytania dawne i nowe.” In Jan Kopcewicz, Marek Szulakiewicz, and Piotr Roszak, Portrety życia. Życie jako problem biologiczny, filozoficzny i religijny, 69–180. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, in press.
Tillich, Paul. “Religion and Secular Culture.” The Journal of Religion 26, no. 2 (1946): 79–86. http://www.jstor.org/stable/1197321.
Tocqueville, Alexis de. Democracy in America. Translated by Harvey C. Mansfield and Delba Winthrop. Chicago: The University of Chicago Press, 2000.
Turner, Victor. “The Center Out There: Pilgrim’s Goal.” History of Religions 12, no. 3 (1973): 191–230. DOI: https://doi.org/10.1086/462677.
Tylor, Edward. Primitive Culture. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2010. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511705960. First published 1871.
Witkowska, Aleksandra. Kulty pątnicze piętnastowiecznego Krakowa. Z badań nad miejską kulturą religijną. Lublin: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1984.
Téléchargements
Publiée
Comment citer
Numéro
Rubrique
Licence
© Berenika Seryczyńska, Mirosława Buczyńska, Tomasz Duda 2025
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas de Modification 4.0 International.
CC BY ND 4.0. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 3.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.
- Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony
PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ >>
Stats
Number of views and downloads: 228
Number of citations: 0
