Rozpoznanie czy prowadzenie
Dwie antropologie objawienia w gnostycyzmie setiańskim i mandaizmie
DOI:
https://doi.org/10.12775/TiCz.2026.009Słowa kluczowe
objawienie, gnostycyzm setiański, mandaizm, rozpoznanie, prowadzenie, antropologia teologicznaAbstrakt
Artykuł porównuje gnostycyzm setiański i mandaizm jako dwie strukturalnie odmienne antropologie objawienia. W tradycji setiańskiej objawienie jest aktem ontologicznego rozpoznania: objawiciel odsłania odbiorcy to, czym odbiorca już jest: naturę, która poprzedza sam akt odsłonięcia i go umożliwia. W tradycji mandejskiej objawienie przybiera postać prowadzenia: objawiciel wchodzi w relację, którą należy podtrzymywać przez powtarzalną praktykę rytualną, a zbawienie duszy zależy od tego, czy relacja ta jest zachowywana. Różnica nie dotyczy akcentów, lecz struktury antropologicznej. Artykuł dowodzi, że owe dwa wzorce – rozpoznanie i prowadzenie – nie są wymarłymi opcjami historycznymi, lecz żywymi możliwościami, które każda teologia objawienia milcząco zamieszkuje.
Bibliografia
Arabestani, Mehrdad. “The Mandaeans’ Religious System: From Mythos to Logos.” Iran and the Caucasus 20, no. 3-4 (2016): 179-94. DOI: https://doi.org/10.1163/1573384X-20160302.
Buckley, Jorunn J. “Polemics and Exorcism in Mandaean Baptism.” History of Religions 47, no. 2/3 (2007): 156-70. DOI: https://doi.org/10.1086/524208.
Buckley, Jorunn J. The Mandaeans: Ancient Texts and Modern People. Oxford ; New York: Oxford University Press, 2002.
Buckley, Jorunn J. “Why Once Is Not Enough: Mandaean Baptism (Maṣbuta) as an Example of a Repeated Ritual.” History of Religions 29, no. 1 (1989): 23-34.
Burns, Dylan M. Apocalypse of the Alien God: Platonism and the Exile of Sethian Gnosticism. Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2014.
Drower, Ethel S. The Canonical Prayerbook of the Mandaeans. Leiden: E.J. Brill, 1959.
Häberl, Charles G. “Mandaeism in Antiquity and the Antiquity of Mandaeism.” Religion Compass 6, no. 5 (2012): 262-276. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1749-8171.2012.00349.x.
King, Karen L. The Secret Revelation of John. Cambridge: Harvard University Press, 2006.
Layton, Bentley. The Gnostic Scriptures: A New Translation With Annotations and Introductions. New York: Doubleday, 1987.
MacRae, George W. “The Ego-Proclamation in Gnostic Sources.” In The Trial of Jesus, ed. Ernst Bammel, 122-134. London: Students Christian Movement Press, 1970.
Nasoraia, Brikha H. “Probing the Relationships Between Mandaeans (the Followers of John the Baptist), Early Christians, and Manichaeans.” Religions 16, no. 1 (2024): 14. DOI: https://doi.org/10.3390/rel16010014.
Poirier, Paul-Hubert. La pensée première à la triple forme: NH XIII, 1. Québec ; Louvain et al.: Presses de l’Université Laval Peeters, 2006.
Rudolph, Kurt. “The Relevance of Mandaean Literature to the Study of Near Eastern Religions.” ARAM Periodical, no. 16 (2004): 1-12. DOI: https://doi.org/10.2143/ARAM.16.0.504668.
Segelberg, Eric. Maṣbuta: Studies in the Ritual of Mandaean Baptism. Uppsala: Almqvist & Wiksell, 1958.
Turner, John D. “Introduction: NHC XIII,I*: TRIMORPHIC PROTENNOIA 35*,1-50*,24.” In Nag Hammadi Codices XI, XII, XIII, ed. Charles W. Hedrick, 371-401. Leiden ; Boston: BRILL, 1990.
Turner, John D. trans. “NHC XIII,I: Trimorphic Protennoia.” In Nag Hammadi Codices XI, XII, XIII, ed. Charles W. Hedrick, 371-454. Leiden ; Boston: BRILL, 1990.
Turner, John D. “Ritual in Gnosticism.” In Gnosticism and Later Platonism: Themes, Figures, and Texts, ed. John D. Turner and Ruth D. Majercik, 83-139. Atlanta: SBL, 2000.
Turner, John D. “Sethian Gnosticism: A Literary History.” In Nag Hammadi, Gnosticism, and Early Christianity, ed. Charles W. Hedrick and Robert Hodgson, 55-86. Peabody: Hendrickson Publishers, 1986.
Williams, Michael Allen. Rethinking “Gnosticism”: An Argument for Dismantling a Dubious Category. Princeton: Princeton University Press, 1996.
Pobrania
Opublikowane
Wersje
- 2026-10-07 - (2)
- 2026-06-30 - (1)
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Łukasz Koszałka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
CC BY ND 4.0. Posiadaczem prawa autorskiego (Licencjodawcą) jest Autor, który na mocy umowy licencyjnej udziela nieodpłatnie prawa do eksploatacji dzieła na polach wskazanych w umowie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji niewyłącznej na korzystanie z Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego w następujących polach eksploatacji: a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (e-book, audiobook); c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego; d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera; e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY-ND 3.0) poprzez platformę cyfrową Wydawnictwa Naukowego UMK oraz repozytorium UMK.
- Korzystanie przez Licencjobiorcę z utrwalonego Utworu ww. polach nie jest ograniczone czasowo ilościowo i terytorialnie.
- Licencjodawca udziela Licencjobiorcy licencji do Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego nieodpłatnie na czas nieokreślony
PEŁEN TEKST UMOWY LICENCYJNEJ >>
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 59
Liczba cytowań: 0
