Przejdź do sekcji głównej Przejdź do głównego menu Przejdź do stopki
  • Zarejestruj
  • Zaloguj
  • Język
    • English
    • Italiano
    • Język Polski
  • Menu
  • Strona domowa
  • Aktualny numer
  • Archiwum
  • O czasopiśmie
    • O czasopiśmie
    • Przesyłanie tekstów
    • Zespół redakcyjny
    • Polityka prywatności
    • Kontakt
  • Zarejestruj
  • Zaloguj
  • Język:
  • English
  • Italiano
  • Język Polski

Toruńskie Studia Polsko-Włoskie

LA CIARLATANERIA SUL PALCO: RITUALI E CURE PSEUDO- MAGICHE NELLA COMMEDIA RINASCIMENTALE
  • Strona domowa
  • /
  • LA CIARLATANERIA SUL PALCO: RITUALI E CURE PSEUDO- MAGICHE NELLA COMMEDIA RINASCIMENTALE
  1. Strona domowa /
  2. Archiwum /
  3. XXII (2026) /
  4. Literaturoznawstwo

LA CIARLATANERIA SUL PALCO: RITUALI E CURE PSEUDO- MAGICHE NELLA COMMEDIA RINASCIMENTALE

Autor

  • Maciej Puławski Università di Varsavia https://orcid.org/0009-0001-4299-1725

Słowa kluczowe

ciarlatano, negromante, mago, truffa, Rinascimento

Abstrakt

L’obiettivo principale dell’articolo è l’analisi del magico nelle “commedie erudite” del 1o Cinquecento, in base ai testi degli autori ritenuti come esemplari per il genere comico del Rinascimento. Lo sguardo su La Calandria del Bibbiena vi evidenzia due aspetti del magico e ciarlatanesco: le beffe pseudo-magiche in stile boccacciano, nonché l’introduzione del ciarlatano-vagabondo come personaggio indipendente, ovvero il negromante Ruffo. Le prime, pur indubbiamente brillanti, fungono soltanto da un mezzo per deridere lo sciocco, il secondo invece rappresenta una novità rilevante che trova il suo sviluppo ne Il Negromante, dove Ariosto propone l’evoluzione del mago da un personaggio secondario ad un protagonista centrale. Infine, prendendo in considerazione i testi prescelti vengono evidenziate le caratteristiche comuni del magico nelle commedie rinascimentali, come la loro natura fraudolente, il significato moralistico oppure il legame con l’aspetto sessuale nelle trame.

Bibliografia

ALBERGATI N., “Il Negromante” di Ludovico Ariosto, tra modelli classici e suggestioni magico-astrologiche, in “Versants” vol. 2, no. 69 (2022), pp. 25–38;

AMICO D’ J., Poetic and Theatrical Perspectives in Ariosto’s il Negromante and Jonson’s the Alchemist, in “Italica” vol. 66, no. 3 (1989), pp. 312–22;

ARIOSTO L., Il Negromante in SEGRE C. (a cura di) Ludovico Ariosto: Commedie, Giulio Einaudi Editore, Torino 1976;

BOCCACCIO G., BRANCA V. (a cura di), Decameron, Le Monnier, Firenze 1952;

BRONZINI G. B., Medioevo Megico e Religioso, in “Lares”, VOL. 67, NO. 3 (2001), pp. 473 – 493:

CARDINI F., Magia, stregoneria, superstizioni nell’Occidente medievale, La Nuova Italia Editrice, Firenze 1979;

CARDINI F., Tradizioni magiche e "medicina popolare". Note su alcuni trattati tre-quattrocenteschi di agronomia in “La Ricerca Folklorica”, NO. 8 (1982), pp. 35–42;

DOBROWOLSKI J. A., Droga przez labirynty magii: Giambattista della Porta (1535 – 1615), PWN, Warszawa 1990;

DOVIZI DA BIBBIENA B., PADOAN G. (a cura di), La Calandra, Editrice Anterore, Padova 1985;

FARACOVI O. P., Nuove immagini dell’astrologia nel Rinascimento in “Bruniana & Campanelliana” VOL. 19, NO. 2 (2013), pp. 565 – 570;

GARIN E., Magia ed astrologia nella cultura del Rinascimento in Belfagor, VOL. 5 NO. 6 (1950), pp. 657 – 667;

GARIN E., Lo zodiaco della vita. La polemica sull’astrologia dal Trecento al Cinquecento, Laterza, Roma 2007;

GRAFTON A., Magus: l’arte della magia nel Rinascimento, Laterza, Roma – Bari 2025;

GRECO A., L’istituzione del teatro comico nel Rinascimento, Liguori Editore, Napoli 1976;

GUIDOTTI A., Il doppio gioco della Calandria, in “MLN Italian Issue”, VOL. 104, NO. 1 (1994), pp. 98–116;

HERRICK M. T., Italian comedy in the renaissance, University of Illinois Press, Urbana 1960;

LETA M., Cerretani, ciarlatani e negromanti nel teatro comico del Rinascimento in “Humanistica”, NO. 1-2 (2020), pp. 213 – 228;

LIBONI G., Dal palco della ragione al palco del ciarlatano: l'Herbolato di Ariosto e la cultura medica ferrarese del Cinquecento in “Schifanoia”, NO. 54-55 (2018), pp. 113-139;

MACHIAVELLI N., RINALDI R. (a cura di), Mandragola, RCS Libri, Milano 2010;

PORTNER A., A non-Performance of il Negromante, in “Italica”, VOL. 59, NO. 4 (1982), pp. 316–29;

ROSSI P., PARIGI S. (a cura di) La magia naturale nel Rinascimento: Testi di Agrippa, Cardano, Fludd, UTET, Torino 1989;

UKAS M., Didactic Purpose in the “Commedia Erudita” in “Italica”, VOL. 36, NO. 3 (1959), pp. 198–205;

VALLONE A., Pomponazzi, Ariosto e La Magia, in “Italica”, VOL. 26, NO. 3 (1949), pp. 198–204;

VILLORESI M., L’allegra medicina. Ricette, terapie, consigli nella letteratura comica toscana, in “Paragone. Letteratura”, LXII, terza serie, NO. 96-97-98 (738-740-742), 2011, pp. 93-111;

ZAMBELLI P., L’ambigua natura della magia: filosofi, streghe, riti nel rinascimento, Arnoldo Mondadori Editore, Milano 1991.

Pobrania

  • PDF (Italiano)

Opublikowane

2026-07-13

Jak cytować

1.
PUŁAWSKI, Maciej. LA CIARLATANERIA SUL PALCO: RITUALI E CURE PSEUDO- MAGICHE NELLA COMMEDIA RINASCIMENTALE. Toruńskie Studia Polsko-Włoskie [online]. 13 lipiec 2026, s. 7–22. [udostępniono 25.7.2026].
  • PN-ISO 690 (Polski)
  • ACM
  • ACS
  • APA
  • ABNT
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • MLA
  • Turabian
  • Vancouver
Pobierz cytowania
  • Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
  • BibTeX

Numer

XXII (2026)

Dział

Literaturoznawstwo

Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Statystyki

Liczba wyświetleń i pobrań: 43
Liczba cytowań: 0

Wyszukiwanie

Wyszukiwanie

Przeglądaj

  • Indeks autorów
  • Lista archiwalnych numerów

Użytkownik

Użytkownik

Aktualny numer

  • Logo Atom
  • Logo RSS2
  • Logo RSS1

Informacje

  • dla czytelników
  • dla autorów
  • dla bibliotekarzy

Newsletter

Zapisz się Wypisz się

Język / Language

  • English
  • Italiano
  • Język Polski

Tagi

Szukaj przy pomocy tagu:

ciarlatano, negromante, mago, truffa, Rinascimento
W górę

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partnerzy platformy czasopism

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Deklaracja dostępności Sklep wydawnictwa