Metafizyka w ekologii? Ekosystem jako Złożony System Adaptacyjny

Résumé

Metafizyczne poszukiwania dotyczące pochodzenia i ewolucji życia są również obecne w ekologii, jednakże odnoszą się nie do pojedynczych organizmów, ale całych systemów ekologicznych, takich jak ekosystem czy biosfera. Ekosystem (biosfera) może być rozważany jako Złożony System Adaptacyjny, na który składają się liczne, różnorodne i autonomiczne jednostki, połączone gęstą siecią interakcji. Istotną cechą złożonych systemów jest zdolność do uczenia się oraz do samoorganizacji, która jest rezultatem adaptowania się do zmian w środowisku. Zrozumienie struktury i funkcjonowania ekosystemu oraz ścieżek jego ewolucji stanowi obecnie jedno z największych wyzwań współczesnej ekologii. W badaniach ekologicznych często dominuje podejście redukcjonistyczne, według którego wszystkie aspekty życia można wyjaśnić na poziomie procesów fizycznych i chemicznych bądź molekularnych. Jednakże badania prowadzone nad złożonymi systemami pokazały, że zasady opisujące te układy nie mogą zostać wyprowadzone z reguł podstawowych, a ich zachowanie wymyka się podstawowym prawom fizyki i jest w rzeczywistości bardzo trudne do przewidzenia. Co więcej, pewne aspekty ekologii związane z dynamiką żywych układów są wręcz pogwałceniem wszystkich postulatów Newtona. Interakcje pomiędzy poszczególnymi komponentami złożonego systemu ekologicznego są asymetryczne, przypadkowe, niezdeterminowane i nieliniowe. Ewolucja ekosystemu może być wytłumaczona poprzez ekologię procesu, odzwierciedlającą naturalną tendencję złożonego układu do samoorganizacji. Nieprzewidywalność zachowania złożonych układów oraz niemożność ujęcia wszystkich kompleksowych procesów ekologicznych w ramy dynamiki newtonowskiej stworzyła nową przestrzeń w świecie, który do tej pory jawił się jako zamknięty, atomistyczny i zdeterminowany. Przestrzeń, w której spotkanie pomiędzy nauką a wiarą staje się coraz bardziej możliwe.