Artificial Intelligence and Spirituality: A Tool for Engagement or a Threat to Transcendence?

Snežana Brumec; Ivan Platovnjak

doi:10.12775/SetF.2025.023

Autor

Snežana Brumec Independent Researcher, registered at ARIS – Slovenian Research and Innovation Agency https://orcid.org/0000-0002-1847-5827
Ivan Platovnjak Theological Faculty, University of Ljubljana https://orcid.org/0000-0001-7779-0889

DOI:

https://doi.org/10.12775/SetF.2025.023

Słowa kluczowe

religia cyfrowa, ucieleśniona wiara, zaangażowanie algorytmiczne, podejście integracyjne, typologie duchowości

Abstrakt

Integracja sztucznej inteligencji (AI) z życiem duchowym rodzi istotne pytania o to, czy rzeczywiście pogłębia ona zaangażowanie, czy raczej redukuje duchowość do zmechanizowanych, algorytmicznych interakcji. Jako system oparty na funkcjonowaniu lewej półkuli mózgu, AI doskonale radzi sobie z przetwarzaniem danych, rozumowaniem analitycznym i personalizacją, lecz brakuje jej intuicji, głębi relacji i transcendencji. Niemniej jednak SI oferuje łatwy dostęp, dostosowane wsparcie na duchowej ścieżce oraz spostrzeżenia teologiczne. Niniejszy artykuł analizuje wpływ SI w świetle trzech wymiarów duchowości – osobistego-doświadczeniowego, wspólnotowo-instytucjonalnego oraz racjonalno-refleksyjnego – nakreślonych przez Platovnjaka i Svetelja (2024), z uwzględnieniem integracyjnego podejścia do duchowości według Sheldrake’a (2014).

Aplikacje modlitewne, chatboty i zautomatyzowane narzędzia edukacji religijnej oparte na AI zwiększyły uczestnictwo w praktykach duchowych, ułatwiły dialog międzywyznaniowy i zapewniły natychmiastową opiekę duszpasterską. Potencjalne zagrożenia obejmują jednak depersonalizację, stronniczość algorytmiczną, dezinformację oraz komercjalizację duchowości. AI wciąż nie jest w stanie odtworzyć ucieleśnionych rytuałów, żywej wiary ani ludzkiego rozeznania duchowego, które są kluczowe dla holistycznego rozwoju duchowego. Dlatego, choć SI może pełnić rolę pomocniczego narzędzia wspierającego duchowe zaangażowanie, jej etyczna integracja wymaga rozeznania, by zachować głębię, relacyjność i transformującą moc duchowości. Ostatecznie duchowa mądrość i transcendencja pozostają wyjątkowo ludzkimi doświadczeniami, opartymi na kontemplacji, wspólnotowym kulcie i ucieleśnionej wierze.

Bibliografia

Al Quran Companion. n.d. "About Us." Accessed February 28, 2025. https://alqurancompanion.com/about-us.

Bettiza, Sofia. 2021. "God and Robots: Will AI Transform Religion?" BBC News. Accessed February 28, 2025. https://www.bbc.co.uk/news/av/technology-58983047.

Brown, Elizabeth. 2023. "Will AI Ever Become Spiritual? A Hospital Chaplaincy Perspective." Practical Theology 16 (6): 801–13. https://doi.org/10.1080/1756073X.2023.2242940.

Brumec, Snežana. 2024a. "Camino de Santiago in Late Modernity: Fostering Self-Actualization through Pilgrimage." Journal of Management, Spirituality & Religion 21 (5): 550–73. https://doi.org/10.51327/CHQK8773.

Brumec, Snežana. 2024b. "Spirituality in Late Modernity: Exploring the Tenets of Spirituality of Camino de Santiago Pilgrims." The International Journal of Religion and Spirituality in Society 14 (4): 89–120. https://doi.org/10.18848/2154-8633/CGP/v14i04/89-120.

Catholic Answers. n.d. "Catholic Answers AI." Accessed February 28, 2025. https://www.catholic.com/ai.

Christman, Stephen D., and Eric C. Prichard. 2024. "Historical Changes in Everyday Human Lifestyles and Their Effects on Hemispheric Activation: Speculations on McGilchrist’s The Master and His Emissary." Laterality 29 (2): 169–83. https://doi.org/10.1080/1357650X.2024.2315854.

Crespo, Ricardo. 2024. "Does AI Think? " Scientia et Fides 12 (2): 37-47. https://doi.org/10.12775/SetF.2024.014.

Devinsky, Orrin, and George Lai. 2008. "Spirituality and Religion in Epilepsy." Epilepsy & Behavior 12 (4): 636–43. https://doi.org/10.1016/j.yebeh.2007.11.011.

Faithlife. n.d. "Logos Bible Software: The Ultimate Tool for Bible Study." Accessed February 28, 2025. https://www.logos.com.

Hallow. "How Can I Bring Hallow to My Diocese?" Accessed March 31, 2025. https://help.hallow.com/en/articles/8448658-how-can-i-bring-hallow-to-my-diocese.

Houtman, Dick, and Stef Aupers. 2008. "The Spiritual Revolution and the New Age Gender Puzzle: The Sacralization of the Self in Late Modernity (1980–2000)." In Women and Religion in the West, edited by Giselle Vincett, Sonya Sharma, and Kristin Aune, 99–118. Aldershot: Ashgate.

Insight Timer. n.d. “About Insight Timer.” Accessed March 30, 2025. https://insighttimer.com/about.

Jeglič,Urška. 2024. "Širjenje salafizma na Balkanu s pomočjo digitalne tehnologije [Spreading Salafism to the Balkans through Digital Technology]." Bogoslovni Vestnik 83 (4): 945−955. https://doi.org/10.34291/BV2023/04/Jeglic.

King, Ursula. 1992. "Spirituality, Society and Culture." Way Supplement 73: 14–23.

King, Ursula. 1998. Faith and Praxis in a Postmodern Age. London: Cassell.

Logos. n.d. “Logos Bible Software.” Accessed March 31, 2025. https://www.logos.com.

Manning, Christopher. 2020. "Artificial Intelligence Definitions." Stanford University Human-Centered Artificial Intelligence (HAI). https://hai.stanford.edu/sites/default/files/2020-09/AI-Definitions-HAI.pdf.

McGilchrist, Iain. 2019. "Cerebral Lateralization and Religion: A Phenomenological Approach." Religion, Brain & Behavior 9 (4): 319–339. https://doi.org/10.1080/2153599X.2019.1604411.

McGilchrist, Iain. "Resist the Machine Apocalypse." First Things, March 1, 2024. https://firstthings.com/resist-the-machine-apocalypse/.

McGilchrist, Iain. 2009. The Master and His Emissary: The Divided Brain and the Making of the Western World. New Haven, CT: Yale University Press.

McNamara, Patrick. 2009. The Neuroscience of Religious Experience. Cambridge: Cambridge University Press.

Patel, Nilay. "Replika CEO Eugenia Kuyda Says the Future of AI Might Mean Friendship and Marriage with Chatbots." The Verge, August 12, 2024. Retrieved March 11, 2025. https://www.theverge.com/24216748/replika-ceo-eugenia-kuyda-ai-companion-chatbots-dating-friendship-decoder-podcast-interview.

Platovnjak, Ivan, and Tone Svetelj. 2024. Listening and Dialoguing with the World: A Philosophical and Theological-Spiritual Vision. Ljubljana: Založba Univerze v Ljubljani. https://doi.org/10.34291/9789612973490.

Pohar, Borut. 2023. "Mystery and Humility in the Depths of Understanding of Reality." Religions 14 (4): 433. https://doi.org/10.3390/rel14040433.

Reddit. 2023. "Hinduism GPT: An AI specially trained on Hinduism. " Reddit. Last modified 2023. https://www.reddit.com/r/IndiaSpeaks/comments/1bs1ht1/hinduism_gpt_an_ai_specially_trained_on_hinduism

Rensing, Britta. 2009. "Individual Belief and Practice in Neopagan Spirituality." Scripta Instituti Donneriani Aboensis 21: 182–95. https://doi.org/10.30674/scripta.67350.

Roszak, Piotr. 2023. "Theological explanation – redundant or indispensable? On Modern science, reductionism and conjunctive interpretation." European Journal of Science and Theology 19 (6): 1–15

Sheldrake, Philip. 2007. A Brief History of Spirituality. Malden, Oxford, Carlton: Blackwell Publishing.

Sheldrake, Philip 2014. Spirituality: A Guide for the Perplexed. London: Bloomsbury, .

Shields, Michele, Allison Kestenbaum, and Laura B. Dunn. 2015. "Spiritual AIM and the Work of the Chaplain: A Model for Assessing Spiritual Needs and Outcomes in Relationship." Palliative and Supportive Care 13 (1): 75–89. https://doi.org/10.1017/S1478951513001120.

Stryker, Cole, and Eda Kavlakoglu. 2024. "What Is Artificial Intelligence (AI)?" IBM, August 9. https://www.ibm.com/think/topics/artificial-intelligence.

Svetelj, Tone. 2023. "Digital Humanities – A Platform for Universal Humanism: The Path toward Peaceful Coexistence among Humans, the Cosmos, and Gods." The International Journal of Humanities Education 21 (2): 91–102.

The Rio Times. 2024. "Hallow’s Rise: How a Former Atheist Built the World’s Largest Christian Prayer App." November 17. https://www.riotimesonline.com/hallows-rise-how-a-former-atheist-built-the-worlds-largest-christian-prayer-app.

Trimble, Michael R. 2007. The Soul in the Brain: The Cerebral Basis of Language, Art, and Belief. Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press.

Trothen, Tracy J. 2022. "Intelligent Assistive Technology Ethics for Aging Adults: Spiritual Impacts as a Necessary Consideration." Religions 13 (5): 452. https://doi.org/10.3390/rel13050452.

YesChat. n.d. "Philosophy AI Companion." YesChat AI. Accessed February 28, 2025. https://www.yeschat.ai/gpts-9t563yGjmdl-Philosophy.

Žalec, Bojan. 2023. "Ali Je Umetna Inteligenca Inteligenca v Praviem Pomenu Besede? Vprašanje Psihičnih Značilnosti in Splošnosti" [Is Artificial Intelligence Intelligence in the True Sense of the Word? The Question of Psychological Characteristics and Generality]. Bogoslovni Vestnik 83 (4): 813–23. https://doi.org/10.34291/BV2023/04/Zalec.

Žalec, Bojan. 2024. "Človeški podobna umetna inteligenca in superinteligenca: verjetnost in glavne težave njunega oblikovanja [Human-like Artificial Intelligence and Superintelligence: The Probability and Main Challenges of Their Design]. " Bogoslovni Vestnik 84 (4): 757–781. https://doi.org/10.34291/BV2024/04/Zalec.

Artificial Intelligence and Spirituality

A Tool for Engagement or a Threat to Transcendence?

Autor

DOI:

Słowa kluczowe

Abstrakt

Bibliografia

Pobrania

Opublikowane

Jak cytować

Numer

Dział

Licencja

Statystyki

ISSN/eISSN

Wyszukiwanie

Przeglądaj

Użytkownik

Aktualny numer

Informacje

Newsletter

Język / Language

Tagi