Skip to main content Skip to main navigation menu Skip to site footer
  • Register
  • Login
  • Language
    • English
    • Język Polski
    • Français (France)
    • Deutsch
  • Menu
  • Home
  • Current
  • Archives
  • Announcements
  • About
    • About the Journal
    • Submissions
    • Editorial Team
    • Privacy Statement
    • Contact
  • Register
  • Login
  • Language:
  • English
  • Język Polski
  • Français (France)
  • Deutsch

Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej

Education and Upbringing or Indoctrination and Propaganda? The Ideological Aspects of Education in Institutions of the Union of Polish Patriots on the Example of Southern Kazakhstan (1944–1946)
  • Home
  • /
  • Education and Upbringing or Indoctrination and Propaganda? The Ideological Aspects of Education in Institutions of the Union of Polish Patriots on the Example of Southern Kazakhstan (1944–1946)
  1. Home /
  2. Archives /
  3. Vol. 60 No. 1 (2025) /
  4. Artykuły naukowe i opracowania

Education and Upbringing or Indoctrination and Propaganda? The Ideological Aspects of Education in Institutions of the Union of Polish Patriots on the Example of Southern Kazakhstan (1944–1946)

Authors

  • Wojciech Marciniak Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-0640-6816

DOI:

https://doi.org/10.12775/SDR.2025.1.05

Keywords

Union of Polish Patriots in the USSR, Polish education in the USSR, orphanages in the USSR, deportees, Kazakhstan, deportations, indoctrination, propaganda

Abstract

After 1943, the organisation of education for Polish children in the USSR included the incorporation of communist ideology and Stalinist propaganda into the curriculum. The Polish Patriots’ Union in the USSR, which promoted the slogans of “Polish-Soviet friendship” and the post-war alliance between Poland and its eastern neighbour, was responsible for re-establishing and expanding the network of educational institutions. The practice of operating schools, kindergartens, orphanages and boarding schools under the banner of the PPU showed varying degrees of compulsory propaganda. Examining this issue on the example of South Kazakhstan (i.e., the South Kazakhstan Oblast) reveals the scale of indoctrination. It allows for an assessment of whether, in practice, more effort was made to impart knowledge or whether education served merely as a pretext for political and educational work.

Author Biography

Wojciech Marciniak, Uniwersytet Łódzki

Wojciech Marciniak, employee of the Institute of History at the University of Lodz, Head of the Archive of the Sybiraks at the University of Lodz, member of the Centre for Migration Studies at the same University and the Polish-Kazakh Historical Commission. He specialises in the history of Polish citizens in the East after 17 September 1939, particularly in the processes of their resettlement and repatriation, the history of the Union of Polish Patriots and the activities of the Polish Embassy in Moscow after World War II. He is the author of two monographs and numerous articles, as well as the editor of a sourcebook on this subject (wojciech.marciniak@uni.lodz.pl).

References

Źródła archiwalne

Archiwum Akt Nowych w Warszawie

Związek Patriotów Polskich w ZSRR

Archiwum Prezydenta Republiki Kazachstan w Ałmaty

Fond 708, Komitet Centralny Komunistycznej Partii (bolszewików) Kazachstanu

Centralne Państwowe Archiwum Republiki Kazachstan w Ałmaty

Fond 1692, Ministerstwo Oświaty Kazachskiej SRR

Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

Ambasada RP w Kujbyszewie (zbiory online)

Źródła drukowane

Dzyra J., Wspomnienia z zesłania, http://www.sybiracy.wckp.lodz.pl/jdzyra.html.

Kieruzel T., Ciągle myślało się o jedzeniu, „Zesłaniec” (2020), nr 80, s. 75–80.

Koerpel B., Epizody, Szamotuły 2014.

Krupiński S., Okruchy wspomnień, Zgorzelec 2004.

Wschodnie losy Polaków, t. 1, wybór W. Myśliwski, Łomża 1991.

Wspomnienia Sybiraków. Zbiór tekstów źródłowych, red. J. Kobryń, Bystrzyca Kłodzka 2008.

Wspomnienia Sybiraków. Zbiór tekstów źródłowych. Część druga, red. J. Kobryń, J. Kobryń, Bystrzyca Kłodzka 2010.

Opracowania

Boćkowski D., Czas nadziei. Obywatele Rzeczypospolitej Polskiej w ZSRR i opieka nad nimi placówek polskich w latach 1940–1943, Warszawa 1999.

Boćkowski D., Jak pisklęta z gniazd. Dzieci polskie w ZSRR w okresie II wojny światowej, Wrocław 1995.

Bugaj T., Dzieci polskie w ZSRR i ich repatriacja 1939–1952, Jelenia Góra 1986.

Głowacki A., Deportacje dzieci i młodzieży w głąb Związku Sowieckiego w latach 1940–1941, w: Polskie dzieci na tułaczych szlakach 1939–1950, red. J. Wróbel, J. Żelazko, Warszawa 2008, s. 25–41.

Głowacki A., Na pomoc zesłańczej edukacji. Działalność wydawnicza Komitetu do spraw Dzieci Polskich w ZSRR (1943–1946), Łódź 2017.

Głowacki A., Ocalić i repatriować. Opieka nad ludnością polską w głębi terytorium ZSRR (1943– 1946), Łódź 1994.

Głowacki A., Problemy edukacji dzieci polskich zesłańców (1941–1946), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” (2016), nr 1–2, s. 173–193.

Marciniak W., „Na gościnnej ziemi radzieckiej”. Obraz zsyłki ludności polskiej w ZSRR w dokumentach Związku Patriotów Polskich, „Wrocławskie Studia Wschodnie” 17 (2013), s. 125–145.

Marciniak W., Odzyskać nadzieję, wrócić do Ojczyzny. Związek Patriotów Polskich w Południowym Kazachstanie 1944–1946, Łódź 2021.

Marciniak W., Związek Patriotów Polskich jako organizator repatriacji obywateli polskich z ZSRR w latach 1945–1946, „Pamięć i Sprawiedliwość” (2014), nr 1 (23), s. 339–367.

Trela E., Edukacja dzieci polskich w Związku Radzieckim w latach 1941–1946, Warszawa 1983.

Trela E., Polskie placówki oświatowe i wychowawcze w Związku Radzieckim w latach 1943–1946. Liczebność i rozmieszczenie, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1981.

Netografia

https://stowarzyszeniepamieci.blogspot.com

Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej

Downloads

  • PDF (Język Polski)

Published

2025-09-10

How to Cite

1.
MARCINIAK, Wojciech. Education and Upbringing or Indoctrination and Propaganda? The Ideological Aspects of Education in Institutions of the Union of Polish Patriots on the Example of Southern Kazakhstan (1944–1946) . Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej. Online. 10 September 2025. Vol. 60, no. 1, pp. 119-154. [Accessed 12 February 2026]. DOI 10.12775/SDR.2025.1.05.
  • ISO 690
  • ACM
  • ACS
  • APA
  • ABNT
  • Chicago
  • Harvard
  • IEEE
  • MLA
  • Turabian
  • Vancouver
Download Citation
  • Endnote/Zotero/Mendeley (RIS)
  • BibTeX

Issue

Vol. 60 No. 1 (2025)

Section

Artykuły naukowe i opracowania

License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.

Stats

Number of views and downloads: 190
Number of citations: 0

Search

Search

Browse

  • Browse Author Index
  • Issue archive

User

User

Current Issue

  • Atom logo
  • RSS2 logo
  • RSS1 logo

Information

  • For Readers
  • For Authors
  • For Librarians

Newsletter

Subscribe Unsubscribe

Language

  • English
  • Język Polski
  • Français (France)
  • Deutsch

Tags

Search using one of provided tags:

Union of Polish Patriots in the USSR, Polish education in the USSR, orphanages in the USSR, deportees, Kazakhstan, deportations, indoctrination, propaganda
Up

Akademicka Platforma Czasopism

Najlepsze czasopisma naukowe i akademickie w jednym miejscu

apcz.umk.pl

Partners

  • Akademia Ignatianum w Krakowie
  • Akademickie Towarzystwo Andragogiczne
  • Fundacja Copernicus na rzecz Rozwoju Badań Naukowych
  • Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk
  • Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
  • Instytut Tomistyczny
  • Karmelitański Instytut Duchowości w Krakowie
  • Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych w Krośnie
  • Państwowa Akademia Nauk Stosowanych we Włocławku
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Stanisława Pigonia w Krośnie
  • Polska Fundacja Przemysłu Kosmicznego
  • Polskie Towarzystwo Ekonomiczne
  • Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
  • Towarzystwo Miłośników Torunia
  • Towarzystwo Naukowe w Toruniu
  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
  • Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika
  • Uniwersytet w Białymstoku
  • Uniwersytet Warszawski
  • Wojewódzka Biblioteka Publiczna - Książnica Kopernikańska
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie / Wydawnictwo Diecezjalne „Bernardinum" w Pelplinie

© 2021- Nicolaus Copernicus University Accessibility statement Shop