NIECH ŻYJE TŁUMACZ!
Anatolij Niechaj – jeden z rosyjskich ambasadorów Agnieszki Osieckiej
DOI:
https://doi.org/10.12775/RP.2025.008Słowa kluczowe
Anatolij Niechaj, Agnieszka Osiecka, Niech żyje bal, tłumaczenie meliczne, biografia, warsztat tłumacza, translatoryka antropocentryczna, translator studiesAbstrakt
W niniejszym artykule przybliżam postać Anatolija Niechaja, którego dzięki działalności translatorskiej i popularyzatorskiej można nazwać ambasadorem twórczości Agnieszki Osieckiej w Rosji. Punktem wyjścia do przedstawienia biografii i ukazania warsztatu tłumacza jest szczegółowa analiza dwutekstu Niech żyje bal i Славься, наш бал. W związku z przyjętym przez Anatolija Niechaja założeniem, jakim było stworzenie przekładu melicznego, dominanta, obok oddania sensu oryginału, obejmowała również odtworzenie schematu melodycznego piosenki. Sprawia to, że powołany do życia utwór doskonale się śpiewa (dotyczy to zresztą wszystkich przekładanych przez niego piosenek). Dzięki nawiązaniu kontaktu z tłumaczem udało się rozstrzygnąć nie tylko pewne kwestie dotyczące tego konkretnego tłumaczenia, ale poznać też ciekawe refleksje na temat procesu translacji w ogóle, a ponadto zajrzeć do wspomnień z dzieciństwa i młodości, a tym samym prześledzić drogę od pierwszej myśli o nieprzystawalności języków do zainteresowania się językiem polskim, pierwszych tłumaczeń i publikacji.
Bibliografia
Alekseevka: Алексеевка. 90 лет вместе с книгой, 2025, ОБУК Курская областная универсальная научная библиотека им. Н. Н. Асеева, https://kurskonb. ru/our-book/90let/10/, Курск, s. 7 (dostęp: 15.09.2025).
Bednarczyk A., 2010, Kilka słów o strategii, „strategii” i nadinterpretacji, „Między oryginałem a przekładem”, XVI, s. 109–122.
Bończa-Szabłowski J., 2021, Agnieszka Osiecka. Ta, co w pamięci ciągle płonie, https://blog.polona.pl/2021/10/agnieszka-osiecka-ta-co-w-pamieci-ciagle-plonie/ (dostęp: 15.09.2025).
Chłoporobotnik i boa grzechotnik – wystawa, https://artmuseum.pl/wystawy/ chloporobotnik-i-boa-grzechotnik (dostęp: 15.09.2025).
Ćwiek N., 2021, Rosyjskie przekłady pieśni Agnieszki Osieckiej (na podstawie wybranych utworów), Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Anny Bednarczyk, Łódź.
Gliński R., Rosa, M. (reż.) (2020), Osiecka, odcinek 12, Telewizja Polska.
Encyklopedia Teatru Polskiego: Apetyt na czereśnie, https://encyklopediateatru. pl/przedstawienie/9315/apetyt-na-czeresnie (dostęp: 15.09.2025).
Lewandowski A., 2025, Литературные забавы Пушкина, пер. А. Нехая, „Дом Славянский. Литературно-исторический журнал”, Выпуск 51, http://dompolski-journal.ru/articles/article/988/ (dostęp: 15.09.2025).
Magda Umer i piosenki jej życia, 2014 Polskie Radio – Jedynka, https://jedynka. polskieradio.pl/artykul/1104699,Magda-Umer-i-piosenki-jej-%C5%BCycia (dostęp: 15.09.2025).
MGrelewski, 2011, Агнешка Осецкая в Петербурге, „Gazeta Petersburska”, https://gazetapetersburska.org/%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0-%D0%BE%D1%81%D0%B5%D1%86%D0%BA %D0%B0%D1%8F-%D0%B2-%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80 %D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B5/?amp=1 (dostęp: 15.09.2025).
Muzeum Polskiej Piosenki czyli historia jednego przeboju: Niech żyje bal. Maryla Rodowicz, 2016, Magazyn miejski „Opole i kropka” https://www.opole.pl/ sites/default/files/field_pdf_version/2019-10/Opole-i-kropka-nr-12-2016.pdf (dostęp: 15.09.2025).
Nehaj: Нехай А. 2005, Предисловие, [w:] Осецкая А., Ах, пани, панове, переводы с польского, Санкт-Петербург, s. 5.
Nehaj: Нехай А., 2011, Этот российский след…, [w:] MGrelewski, 2011, Агнешка Осецкая в Петербурге, „Gazeta Petersburska”, https://gazetapetersburska.org/%D0%B0%D0%B3%D0%BD%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0 %D0%BE%D1%81%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B2%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B5/?amp=1 (dostęp: 15.09.2025).
Nehaj: Нехай А., 2021, Признания, materiał niepublikowany, plik elektroniczny otrzymany od autora (46 stron).
Nehaj: Нехай А., 2024, „Ах, пани, панове…” (Агнешка Осецкая), materiał niepublikowany, plik elektroniczny otrzymany od autora (6 stron).
Nehaj: Нехай А., 2025, Стихи Агнешки Осецкой, обращенные к Окуджаве, „Дом Славянский. Литературно-исторический журнал”, Выпуск 51, http:// dompolski-journal.ru/articles/article/987/ (dostęp: 15.09.2025).
Niechaj A., prywatna korespondencja z Moniką Krajewską; e-maile z: 25.08.2025, 26.08.2025, 28.10. 2025, 22.11.2025.
Milewska H., 2023, Jerzy Połomski – kapitał sympatii, „Hi-Fi i Muzyka”, nr 1, https:// www.hi-fi.com.pl/muzyka/sylwetki/jerzy-polomski/ (dostęp: 15.09.2025).
Olbrychski R., Pacho A., 2024, Brawurowy „Apetyt na czereśnie”, https://janowo. art/brawurowy-apetyt-na-czeresnie/ (dostęp: 15.09.2025).
Osiecka A., 1967–1989, Apetyt na czereśnie, Wykaz piosenek, Cyfrowe Archiwum Agnieszki Osieckiej, https://polona.pl/item-view/557c1b60-1475-49e2-a444ea33a4a4c954?page=1 (dostęp: 15.09.2025).
Osiecka A., 1976, 1993, Niech żyje bal, Cyfrowe Archiwum Agnieszki Osieckiej, https://polona.pl/item-view/207566d7-7dc7-47d2-93f1-ae99bde1f1f7?page=43 (dostęp: 15.09.2025).
Pavlenko: Павленко А., 2024, Анатолий Нехай „Не устать нам”, „Гатчинская правда”, https://gtn-pravda.ru/2024/11/02/anatoliy-nehay-ne-ustat-nam.html (dostęp: 15.09.2025).
Płużyczka M., 2021, Tłumacz miarą wszechrzeczy. Translatoryka antropocentryczna jako koncepcja prekursorska względem translatOR studies, [w:] Teksty, komunikacja, translacja w perspektywie antropocentrycznej: studia dedy kowane Panu Profesorowi Jerzemu Żmudzkiemu, J. Knieja, J. Krajka (red.), Lublin, s. 91–111.
Polonica Petropolitana, https://www.polskipetersburg.pl/biblioteka/seria-polonica-petropolitana (dostęp: 15.09.2025).
Položenie: Положение о Шестом Санкт-Петербургском конкурсе молодых переводчиков „Sensum de Sensu” 2006 год, Союз переводчиков России Санкт-Петербургское отделение, https://www.utr.spb.ru/Competitions/ Competition_2006/polozhenie_2006.htm (dostęp: 15.09.2025).
Pomnim ob Oseckoj: Помним об Осецкой, 10 ноября 2024, http://www.dompolski-journal.ru/news/135/ (dostęp: 15.09.2025).
Rodowicz M., Sztyler A., 2012, Maryla oj, Ty!, „Twój Styl”, nr 1, za: Serwis prasowy Maryli Rodowicz, http://marylapress.pl/wp/maryla-oj-ty/ (dostęp: 15.09.2025).
Soćko D., Agnieszka Osiecka – nasza poetka codzienności. Najpiękniejsze wiersze i piosenki, https://zwierciadlo.pl/kultura/539714,1,agnieszka-osiecka--wiersze-piosenki.read (dostęp: 15.09.2025).
Wikipedia: Fandango, https://pl.wikipedia.org/wiki/Fandango (dostęp: 15.09. 2025).
Wikipedia: Niech żyje bal, https://pl.wikipedia.org/wiki/Niech_%C5%BCyje_bal (dostęp: 15.09.2025).
Wikipedia: Половой, https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0% BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9, (dostęp: 15.09.2025).
wp, 2021, Agnieszka Osiecka odeszła 24 lata temu. Wiemy, jak wyglądały ostatnie miesiące jej życia i co powiedziała przed śmiercią, „Super Express”, https:// www.se.pl/wiadomosci/exclusive/agnieszka-osiecka-wipo-rocznica-smierci24-lata-ostatnie-miesiace-zdanie-przed-smiercia-aa-F3gE-xxp2-viyH.html (dostęp: 15.09.2025).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Krajewska

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 37
Liczba cytowań: 0