Bariery komunikacyjne pielęgniarek podczas sprawowania opieki pielęgniarskiej nad osobami starszymi – badanie pilotażowe

Abstrakt

Wstęp. Podczas zapewniania wysokiej jakości opieki pielęgniarskiej seniorom często pojawiają się bariery komunikacyjne w kontaktach z personelem medycznym. Niewątpliwie używanie przez pielęgniarki „odpowiedniego języka” ma kluczowe znaczenie, aby pacjent mógł zrozumieć złożone, specjalistyczne terminy. Skuteczna komunikacja pozytywnie wpływa na poprawę stanu zdrowia seniorów oraz przebieg terapii. Profesjonalizm personelu medycznego w rozmowach z seniorami jest priorytetem wszystkich placówek opieki zdrowotnej.

Cel. Celem naszej analizy eksploracyjnej było zmapowanie wykorzystywania przez pielęgniarki elementów nieodpowiedniej komunikacji — elderspeak — w ich komunikacji z seniorami.

Materiał i metody. Badanie zostało przeprowadzone za pośrednictwem internetu. Próba składała się z 75 respondentów. Pracownicy ochrony zdrowia pochodzili z różnych placówek medycznych Republiki Słowackiej. Do zbierania danych wykorzystano nieustrukturyzowany kwestionariusz. W badaniu zastosowano 5-stopniową skalę Likerta (zdecydowanie się zgadzam, zgadzam się, ani się nie zgadzam, ani nie zgadzam, nie zgadzam się, zdecydowanie się nie zgadzam). Do analizy danych użyto krokowej metody regresji porządkowej; wszystkie obliczenia wykonano w programie IBM SPSS Statistics v. 28.

Wyniki. Spośród 75 respondentów (100%), 44% zgłosiło używanie zdrobnień w komunikacji z seniorami. Stosowanie terminologii specjalistycznej zgłosiło 25,3% respondentów. Aż 80% używało podniesionego tonu głosu podczas komunikacji z seniorami, natomiast 73,3% stosowało wolniejsze tempo mówienia. Nadmierną mimikę stosowało 38,6% ankietowanych, a nadmierną gestykulację — 42,7%. Kontakt wzrokowy podczas rozmowy z seniorami utrzymywało do 88% respondentów. Najważniejszymi czynnikami wpływającymi na sposób komunikacji z seniorami były poziom wykształcenia i długość doświadczenia zawodowego. Po analizie wyników stwierdzono istotny statystycznie związek m.in. w następujących obszarach: używanie liczby mnogiej (p=0,015), utrzymywanie kontaktu wzrokowego (p=0,013), stosowanie poufałego zwrotu (p=0,001 — zależne od długości stażu), używanie terminów specjalistycznych (p=0,006), używanie podniesionego tonu (p=0,005), używanie nadmiernej mimiki (p=0,005), stosowanie nadmiernej gestykulacji (p=0,005), komunikacja ograniczona (p=0,006).

Wnioski. Tylko skuteczna komunikacja, pozbawiona elementów nieodpowiedniej komunikacji, pozytywnie wpływa na budowanie wzajemnego zaufania między pielęgniarką a pacjentem. Osoby starsze stanowią populację szczególnie wrażliwą w związku ze zmianami stanu zdrowia i procesem starzenia. Niewłaściwa komunikacja może wywoływać u nich poczucie bezradności i niedocenienia. Istnieje potrzeba szkolenia pracowników ochrony zdrowia w zakresie specyfiki komunikacji z seniorami oraz wdrażania tej wiedzy w praktyce pielęgniarskiej. Musimy być świadomi, w jaki sposób zwracamy się do osób starszych, i unikać negatywnych stereotypów. (PNN 2026;15(2):55–62)