Jak kształtować kulturę pokoju w obliczu wojen i konfliktów?

Abstrakt

W niniejszym artykule odpowiadam na następujące pytania: Czy w czasie naznaczonym wojną jest potrzebna edukacja na rzecz kształtowania kultury pokoju? Czy jest ona ważna? Czy jej obecność jest uzasadniona, czy też przeciwnie – wojna (nadchodząca, trwająca lub przed chwilą zakończona) podważa jej zasadność? Czy w sytuacjach zagrożenia nie powinniśmy skoncentrować się wyłącznie na wspomnianej edukacji dla bezpieczeństwa, by przygotować obywateli do możliwie skutecznej ochrony ich zdrowia i życia? Sprzężenie zwrotne pomiędzy tlącymi się, zagrażającymi lub trwającymi konfliktami a tzw. kulturą konfliktu wskazuje na zasadność edukacji na rzecz kultury pokoju w czasach naznaczonych wojną. By uzasadnić tę tezę, rozpoczynam od zdefiniowania pojęć podstawowych dla niniejszych rozważań, takich jak: pokój, kultura pokoju, edukacja dla bezpieczeństwa oraz edukacja na rzecz kultury pokoju. Następnie, powołując się na myśl izraelskiego badacza Daniela Bar-Tala, opisuję sprzężenie zwrotne pomiędzy realnymi konfliktami a „kulturą konfliktu”. Koncentruję się przede wszystkim na udziale edukacji w tym zjawisku. Podlegający
rządzącym, upolityczniony system edukacji często pozostaje w służbie „kultury konfliktu” i wzmacnia zagrażające lub istniejące konflikty. Przeciwieństwem „kultury konfliktu” może być tzw. pośrednia edukacja na rzecz pokoju, a także działalność nauczycieli świadomych i zaangażowanych w promowanie kultury pokoju. Artykuł kończą przykłady konkretnych, oddolnych inicjatyw związanych z edukacją na rzecz kultury pokoju. Pokazują one jej efekty, lecz także trudności i wyzwania, z jakimi muszą mierzyć się ludzie, którzy się w nią zaangażują.