„Obrona religijna” jako element oporu przed zmianą – w kontekście poradnictwa rodzinnego dla małżonków w kryzysie (uzależnienia, przemoc)

Abstrakt

U wierzących małżonków w kryzysie można czasem zaobserwować występowanie „obrony religijnej” rozumianej jako opór przed zmianą. Wiąże się ona z funkcjonowaniem pewnych psychologicznych mechanizmów obronnych, które prowadzą do nieadekwatnych interpretacji przekazów religijnych (np. „trzeba dźwigać swój krzyż”, „Bóg sam wystarczy” czy „nadstawianie drugiego policzka”) w celu usprawiedliwienia krzywdy wyrządzanej innym lub samemu sobie. W artykule zaprezentowano rezultaty rozważań nad głównym problemem: Na czym polega „obrona religijna” u małżonków w kryzysie (związanym z występowaniem problemów uzależnień i/lub
przemocy) w kontekście szeroko pojętego poradnictwa rodzinnego dla osób z ww. problemami? Zastosowano metodę analizy literatury oraz skorzystano z informacji pozyskanych podczas nieformalnych rozmów z osobami zaangażowanymi w poradnictwo rodzinne w ramach Kościoła katolickiego – zarówno świadczących, jak i korzystających z tego typu wsparcia. Wyniki: „obrona religijna” u małżonków w kryzysie (związanym z występowaniem problemów uzależnień i/lub przemocy) polega na wykorzystaniu argumentów religijnych jako formy oporu przed wprowadzeniem zmian. Jej przejawy dotyczą obszarów poznawczych: postrzeganie siebie i własnego problemu, rozumienie swojego udziału w kryzysie małżeńskim, (nie)rozumienie miłości jako szanującej wolność i wspierającej w dobru, (nie)rozumienie przebaczenia, pojmowanie istoty małżeństwa sakramentalnego oraz przysięgi małżeńskiej w sytuacjach trudnych, a także rozumienie ewangelicznych wymagań, np. miłość ofiarna, dźwiganie krzyża, nadstawianie drugiego policzka itp. To samo przekonanie może być interpretowane inaczej przez każdego z małżonków w zależności od motywacji. Sformułowano rekomendacje dla poradnictwa rodzinnego, aby było bardziej wspierające w pomocy małżeństwom w kryzysie. Prezentowany tekst można uznać za wprowadzenie do badań jakościowych nad narracją w Kościele katolickim – wzmacniającą i osłabiającą „obronę religijną”.