Pedagogy of Loneliness as Presented by Maria Łopatkowa
DOI:
https://doi.org/10.12775/PCh.2025.020Keywords
Maria Łopatkowa, loneliness, solitude, pedagogical monoseology, pedagogy of lonelinessAbstract
The aim of this article is to present the work of Maria Łopatkowa (1927–2016), a Polish pedagogue, the author of the trend – pedagogy of the heart. It is particularly focused on characterising the author’s contribution to the new subdiscipline of pedagogy – pedagogical monoseology (pedagogy of loneliness). The article consists of two main parts. The first presents a biographical outline of Maria Łopatkowa, referring in particular to her education, professional and scientific work, as well as her political and social activity. The second focuses on the author’s concept of loneliness. This issue is important and still relevant, because the problem of loneliness affects more and more people, including children and adolescents. It also poses a great challenge for educators, whose task is not only to diagnose this crisis, but also to undertake appropriate intervention and prevention. The article presents various types of loneliness identified by the author: child loneliness (in the family, nursery, kindergarten, school, hospital, orphan loneliness) and teacher loneliness. The author presents recommendations for minimising this state, as proposed by Łopatkowa, which may also
be an inspiration for contemporary educators.
References
Błaszczyk, M. (2022). Samotność jako problem egzystencjalny. Consensus. Studenckie Zeszyty Naukowe. Wyd. Specjalne, 9–25, UMCS: Lublin.
Domeracki, P. (2006). Meandry filozofii samotności. W: P. Domeracki, W. Tyburski (red.), Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne (s. 15–25). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Dubas, E. (2000). Edukacja dorosłych w sytuacji samotności i osamotnienia. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Dubas, E. (2022). Uczenie się samotności na przedprożu dorosłości. Przyczynek do zrównoważonego rozumienia samotności. Edukacja Dorosłych, 2, 23–43. http://dx.doi.org/10.12775/ED.2022.012
Glier, J. (2013). Postulaty Marii Łopatkowej w zakresie zmian w oświacie oraz prawie rodzinnym i opiekuńczym. Studia z Teorii Wychowania, 4(2), 47–69.
Horowski, J. (2022). Przebaczenie samotności jako wyzwanie dla wychowania moralnego. W: M. Szymańska, Z. Marek, J. Mółka i M. Mółka (red.), Pedagogika i teologia w realizacji zadań codzienności (s. 263–275). Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.
Kaczmarczyk, M. (2024). Pedagogika serca a rozwój emocjonalny dziecka w izolacji. Biografistyka Pedagogiczna, 9(2), 171–190. https://doi.org/10.36578/BP.2024.09.34
Kawula, S. (1999). Samotność. W: D. Lalak, T. Pilch (red.), Elementarne pojęcia pedagogiki społecznej i pracy socjalnej (s. 260–262). Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Koch, P. (1994). Solitude: A Philosophical Encounter. Chicago, IL: Open Court Publishing.
Krawczyk-Wasilewska, V. i Orszulak-Dudkowska, K. (2004). Samotność w wielkim mieście, czyli współczesne sposoby poszukiwania partnera. Studia Etnologiczne i Antropologiczne, 8, 241–250.
Łopatkowa Maria. Pobrano 7 maja 2025 z: https://slownik.kulepszejprzyszlosci.pl/%C5%81opatkowa_Maria
Łopatkowa, M. (1970). Piękno w życiu dziecka. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
Łopatkowa, M. (1972). Oczy bez smutku. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Łopatkowa, M. (1976). Jak pracować z dzieckiem i rodziną zagrożoną. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Łopatkowa, M. (1983). Samotność dziecka. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Łopatkowa, M. (1988a). Elementarz wychowania małego dziecka. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Łopatkowa, M. (1988b). Zakaz kochania. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza.
Łopatkowa, M. (1992). Pedagogika serca. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Łopatkowa, M. (1996). Pierwsze czytanie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1357). Pobrano 22 maja 2025 z: https://orka2.sejm.gov.pl/Debata2.nsf/main/769242D5
Łopatkowa, M. (2001). Dziecko a polityka czyli walka o miłość. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Łopatkowa, M. (2005). Prawdziwa miłość istnieje. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Łopatkowa, M. (2006). Pedagogika serca w dobie globalizacji. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Maria Łopatkowa. Pobrano 7 maja 2025 z: http://ww2.senat.pl/k3/senat/Senator/pdf/lopatkowa.pdf
Mijuskovic, B.L. (2020). The Role of Empathy as a Path to Intimacy. Paedagogia Christiana, 46(2), 11–24. https://doi.org/10.12775/Pch.2020.016
Nowaczyk, J. (2009). Samotność w życiu ludzkim. Studia Włocławskie, 11, 212–232.
Nowicka-Kozioł, M. (2008). Samotność podmiotu ponowoczesnego. Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis, 1, 43–52.
Pikuła, N.G. (2015). Znaczenie relacji społecznych w pokonywaniu samotności osób starszych. Edukacja Ustawiczna Dorosłych, 3, 39–46.
Stachewicz, K. (2022). Człowiek a samotność. Filozofia Chrześcijańska, 19, 127–132. http://dx.doi.org/10.14746/fc.2022.19.7
Stern, J. (2014). Loneliness and Solitude in Education: How to Value Individuality and Create an Enstatic School. Oxford: Peter.
Stern, J. (2015). Soul-searching and re-searching: action philosophy alone. Educational Action Research, 23(1), 104–115. https://doi.org/10.1080/09650792.2014.994015
Śliwerski, B. (2004). Współczesne teorie i nurty wychowania. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Śliwerski, B. (b.d.). Łopatkowa Maria. Pobrano 7 maja 2025 z: https://encyklopediadziecinstwa.pl/index.php/%C5%81opatkowa_Maria
Śliwerski, B. (b.d.). Odeszła Pedagog Serca, Samarytanka Miłości – Maria Łopatkowa. Pobrano 7 maja 2025 z: https://sliwerski pedagog.blogspot.com/2016/12/odesza-pedagog-serca-samarytanka-miosci.html
Wałejko, M. (2016). Osobno i razem. Personalistyczne wychowanie do samotności i wspólnoty. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński.
Wałejko, M. (2024). Opuszczeni przez siebie samych. Formy samo-odrzucenia. Paedagogia Christiana, 54(2), 127–146. https://doi.org/10.12775/PCh.2024.020
Wasilewska, K. (2010). Samotność młodzieży. Bydgoszcz: Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej.
Wasilewska-Ostrowska, K. (2018). Chroniczna samotność jako czynnik ryzyka zachowań autodestrukcyjnych wśród młodzieży. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 17(3), 63–74.
Wasilewska-Ostrowska, K. (2019). W stronę monoseologii pedagogicznej – wprowadzenie. W: K. Wasilewska-Ostrowska (red.), Różne oblicza samotności. Konteksty pedagogiczne (s. 7–15). Warszawa: Difin.
Wasilewska-Ostrowska, K. (red.). (2024). Rodziny zastępcze i rodzinne domy dziecka w województwie kujawsko-pomorskim z perspektywy realizatorów i odbiorców usług. Toruń: Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”. Pedagogika samotności w ujęciu Marii Łopatkowej 131
Wrótniak, J. (2020). Samotność młodych ludzi w opinii studentów. Horyzonty Wychowania, 19(52), 93–104. https://doi.org/10.35765/hw.1863
Zimny, J. (2020). Słowo wstępne. W: A. Magdoń i J. Zimny (red.), Samotność czy pustynia osamotnienia? (s. 5–10). Stalowa Wola: Wydawnictwo Akademia Wojsk Lądowych im. gen. Tadeusza Kościuszki we Wrocławiu.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 79
Number of citations: 0