Someone or something? The names of deceased persons and dead bodies in the system of semantic relations
DOI:
https://doi.org/10.12775/LinCop.2025.004Keywords
semantics, system of meanings, grammatical gender, someone, somethingAbstract
The article examines the meanings, functional distribution, and grammatical and pragmatic features of names of deceased persons and dead bodies. There are many such units in Polish, and their meanings form an organized system in which the main role is played by the concepts of “someone” and “something”. The opposition of these concepts, which can be observed in all languages, presents a significant linguistic argument in the philosophical debate between dualists and monists, particularly among those who identify themselves as materialists. The lexical units in question clearly reflect the ontological dualism. The units zmarły, umarły ‘died’, denat ‘deceased’, nieboszczyk ‘defunct’ imply the concept of ‘someone’. In contrast, other units refer exclusively to the physical sphere, presenting it in two ways: as a shell of what constitutes the essence of a human being (zwłoki ‘corpse’, szczątki ‘remains’, powłoka cielesna ‘bodily shell’, ciało ‘dead body’) or merely matter undergoing the process of decomposition (trup ‘cadaver’, truchło ‘carrion’, ścierwo, padlina ‘carcass’). These semantic differences manifest themselves through grammatical features such as the distinction between personal and impersonal gender and between countability and uncountability.
References
Bogusławski A., 1994, Duality and Knowledge. The Root and the Fruit, Wupertal: Bergische Universität. [Theorie des Lexicons 61].
Bogusławski A., 1998, The semantic primitives ‘someone’, ‘something’ and the Russian contradiction -nibud’ vs -to, w: M. Grochowski, G. Hentschel (red.), Funktionswörter im Polnischen, Oldenburg: Bibliotheks- und Informationssystem der Universität Oldenburg, s. 33–53.
Bogusławski A., 2003, A note on Apresjan’s concept of ‘Polish school of semantics’. With an Appendix, Lingua Posnaniensis XLV, s. 7–18.
Bogusławski A., 2007, A Study in the Linguistics-Philosophy Interface, Warszawa: BelStudio.
Bogusławski A., 2023, Wybrane obserwacje logiczno-lingwistyczno-filozoficzne, Warszawa.
Borkowski I., 2000, Śmierci tajemnicze wrota. Językowy świat inskrypcji nagrobnych, Acta Universitatis Wratislaviensis 2218, Język a kultura 13, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 343–354.
Brzezicka B., 2016, Językowy obraz ciała – jakie schematy wyobrażeniowe można odnaleźć w etymologii?, w: A. Krzyżanowska i in. (red.), Badania diachroniczne w Polsce II : między współczesnością a przeszłością, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 27–38.
Engelking A., 1984, Istota i ewolucja eufemizmów (na przykładzie zastępczych określeń śmierci), Przegląd Humanistyczny 4, s. 115–129.
Jurin A. 2018, Frazeologia śmierci. Studium porównawcze chorwacko polskie. Rozprawa doktorska, Kraków: Wydział Filologiczny UJ [online:] https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/4fd60c1c-e76c-462c-98b1-96f6c492cd94/content (dostęp: 17.02.2025).
Krawczyk-Tyrpa A ., 1996, Tabu i eufemizmy we f razeologii, w: A. M. Lewicki (red.), Problemy frazeologii europejskiej I, Warszawa: Energeia, s. 81–92.
Krzyżanowska A., 1996, Eufemiczne wyrażanie śmierci w języku polskim i francuskim, w: A. M. Lewicki (red.), Problemy frazeologii europejskiej, Warszawa: Energeia, s. 93–98.
Krzyżanowska A., 1999, Polska i francuska frazeologia śmierci, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Maćkiewicz J., 2006, Językowy obraz ciała. Szkice do tematu, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Piasecka M., 2011, Czy nazwy typu trup, nieboszczyk to nazwy osobowe?, Prace Filologiczne LXII, s. 207–214.
Potoniec P., 2012, Gdzie ciało ma granicę? Znaczenia słowa „ciało” w tekstach dawnych, Litteraria Copernicana 1(9), s. 22–31.
Wierzbicka A. 1996, Semantics: primes and universals, Oxford–New York: Oxford University Press.
Wierzbicka A., 2006, Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, Lublin: Wyd. UMCS.
Wysoczański W., 2012, Umieranie i śmierć. Wielowymiarowość językowa, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Słowniki:
ISJP: Bańko M. (red.) Inny słownik języka polskiego, t. 1–2, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
WSJP: Żmigrodzki P. (red.), 2007–, Wielki słownik języka polskiego PAN, [online:] https://wsjp.pl.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Magdalena Danielewiczowa

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 103
Number of citations: 0