https://apcz.umk.pl/LinCop/issue/feed Linguistica Copernicana 2022-07-29T10:13:47+02:00 Magdalena Żabowska lincop@umk.pl Open Journal Systems W czasopiśmie są publikowane artykuły ze wszystkich dziedzin językoznawstwa szczegółowego i ogólnego, współczesnego i historycznego, w języku polskim i w innych językach słowiańskich, a także w języku angielskim, niemieckim i francuskim. https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37262 Informacje dla autorów 2022-01-20T16:11:26+01:00 . . lincop@umk.pl 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37236 Od redakcji 2022-01-19T22:16:50+01:00 Maciej Grochowski maciej.grochowski@umk.pl 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37261 Informacje o autorach artykułów 2022-01-20T15:35:55+01:00 . . lincop@umk.pl 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37237 Jubileusze Profesora Andrzeja Bogusławskiego 2022-01-19T22:28:54+01:00 Maciej Grochowski maciej.grochowski@umk.pl <p>Artykuł powstał z okazji dziewięćdziesiątej rocznicy urodzin Profesora Andrzeja Bogusławskiego oraz siedemdziesiątej rocznicy jego zatrudnienia na Uniwersytecie Warszawskim i opublikowania pierwszych artykułów. Autor przedstawia curriculum vitae uczonego i jego wybitne osiągnięcia w teorii i filozofii języka, historii i metodologii językoznawstwa. Autor uzasadnia również tezę, że Andrzej Bogusławski jest twórcą polskiej szkoły językoznawczej w zakresie metodologii semantyki.<br>Andrzej Bogusławski (ur. 1931, w Warszawie) studiował filologię słowiańską na Uniwersytecie Warszawskim, uzyskując tytuł magistra w 1953 roku. W 1951 roku został zatrudniony jako zastępca asystenta na UW, gdzie pracuje nadal; od 1972 roku w Katedrze Lingwistyki Formalnej. Stopień doktora uzyskał w 1960 roku, a doktora habilitowanego w 1966 roku. W 1977 roku został profesorem nadzwyczajnym, a w 1989 profesorem zwyczajnym. Trzykrotnie pracował jako profesor gościnny na uniwersytetach niemieckich, w Regensburgu, Tybindze i Monachium. Prof. Bogusławski jest autorem około 500 publikacji, w tym ponad 20 książek. Jest doktorem honoris causa Uniwersytetu Karola Ossietzky’ego w Oldenburgu (1999) oraz Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (2012). Jest członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Językoznawczego.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37238 Кто «придумал» крамбамбули и его название? – Об извилистых словесных путях и широко игнорируемом процессе словообразования 2022-01-19T22:46:53+01:00 Gerd Hentschel gerd.hentschel@uol.de <p>В данной статье речь идёт об истории названия спиртного напитка, появившегося на свет в Гданьске, в основанной голландцами в конце XVI века винокурне. При этом его название, <em>Krambambuli</em>, встречается в немецком языке только с середины XVIII века; в польском, русском и голландском оно в схожей форме появляется несколько позже. Сам напиток некоторые сегодня считают чисто белорусским. Есть свидетельства о том, что это название активно продвигалось в студенческих братствах немецких университетов XIX века, что сопровождалось его распространением в качестве обозначения спиртных напитков любого рода. Этимология слова на сегодняшний день разрешена только частично, а именно лишь по отношению к элементу <em>kram-</em>. В статье показывается, как с помощью «поэтического» правила словообразования, о котором известно уже несколько десятилетий, но которому практически не придаётся значение, можно объяснить происхождение слова. Немецко-польские языковые контакты могли вместе с тем с самого начала сыграть в этой истории определённую роль, которая вследствие запутанных путей нашего слова из немецкого в русский, оттуда опять в польский, а затем оттуда и в белорусский, со временем утратила свою прозрачность.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37240 Infinitive reduction in a migrant Shtokavian dialect in Albania: Language contact supporting Balkanization 2022-01-19T23:11:32+01:00 Maxim Makartsev maxim.makartsev@uni-oldenburg.de <p>Under the long-term influence of Albanian, the Shtokavian migrant dialect in Fier and the vicinity (originally the Novi Pazar-Sjenica-Tutin area) has significantly reduced the use of infinitives in verbal complements of modals. Subjunctives have mostly replaced infinitives in these contexts, bringing the dialect closer to Balkan Slavic in structural terms.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37241 „Gendergerechtes Sprechen“ als Evidenz für Sprachkontakt: Der Fall des Sorbischen 2022-01-19T23:24:50+01:00 Thomas Menzel thomas.menzel@serbski-institut.de <p>In einer kleinen Korpusstudie mit Texten aus der niederund obersorbischen Publizistik wird die Verbreitung gendergerechter sprachlicher Ausdrucksmittel untersucht. Im Wege der close-reading-Methode wurden die Strategien des Splittings (Beidnennung) sowie verschiedene Typen genusneutraler Konstruktionen geprüft. Allgemein sind explizite genderlinguistische Strukturen wie die Beidnennung nicht sehr häufig vertreten. Sie sind eher als selten gebrauchte emblematische sprachliche Symbole zu verstehen. Das generische Maskulinum ist in den Texten weit verbreitet. Lexikalisch sind genderlinguistische Ausdrucksmittel als Übernahmen aus dem Deutschen gut erkennbar.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37243 Украинско-русская смешанная речь в публичном пространстве 2022-01-19T23:46:40+01:00 Олеся Палинська palinska_o@yahoo.com Татьяна Кузнецова arnautova.tv@gmail.com <p>В статье рассмотрены особенности публичного использования украинско-русской смешанной речи (УРСР, или так называемого «суржика»). На основании социологического опроса и глубинных интервью, проведенных в центральных и южных областях Украины в 2014–2020 гг., были проанализированы коммуникативные сферы, в которых респонденты считают возможным использование УРСР, отношение к языку относительно оценочных аспектов «статуса» и «солидарности», а также особенности социодемографических параметров респондентов в связи с их оценкой возможности использовать смешанную речь публично.<br />По отношению к УРСР исследуемый регион делится по принципу центр – периферия, с небольшими исключениями. Эти данные соотносятся с ареальным распределением и количеством гибридных словоформ в речи респондентов. Разграничение коммуникативных сфер на «смешанные» и «чистые» в основном соответствует статусному распределению: там, где преобладает «статусный» оценочный аспект, по мнению респондентов, следует использовать только «чистые» идиомы, тогда как смешанная речь более приемлема в ситуациях «солидарности» и неформального общения.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37244 The geographical and social distribution of native languages in central Ukraine 2022-01-20T08:04:03+01:00 Jan Zeller jan.zeller@uni-greifswald.de <p>By declaring a language as their native language or mother tongue, people carry out an act of identification with this language, and via this language with people and ideas to whom they assign the same language. This comes to the fore especially when external conflicts are transferred to the linguistic constellation. This is the case in Ukraine, where three languages / codes are at the disposal: the state’s official language Ukrainian, but also Russian, and “suržyk”, a widespread form of speech containing both Ukrainian and Russian elements. Based on a survey from 2014 in the central regions of Ukraine, this article examines which of these languages / codes are chosen as a native language and how this choice is connected with more objective aspects of language use. By means of generative additive mixed-effects modeling, it will be shown how this choice varies both socially and geographically.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37245 Podstawowe zagadnienia współczesnej filozofii języka, filozofii językoznawstwa oraz filozofii lingwistycznej 2022-01-20T08:42:57+01:00 Piotr Stalmaszczyk piotr.stalmaszczyk@uni.lodz.pl <p>Celem artykułu jest przedstawienie podstawowych zagadnień współczesnej filozofii języka (zwłaszcza w ujęciu analitycznym) oraz filozofii językoznawstwa i filozofii lingwistycznej, a także relacji między poszczególnymi dyscyplinami. Dla potrzeb niniejszej dyskusji językoznawstwo można określić jako systemowe badanie języka naturalnego, a filozofię języka jako systemowe badanie podstawowych pojęć związanych z naturą i właściwościami języka (zarówno języka naturalnego, jak i języków formalnych). Filozofia językoznawstwa, jako gałąź filozofii nauki, ma za swój przedmiot systemową refleksję nad teoriami językoznawczymi i metodami badań językoznawczych, natomiast filozofia lingwistyczna jest metodą lub techniką badania języka, również języka potocznego. W artykule dokonano również przeglądu zawartości wybranych encyklopedycznych i podręcznikowych pozycji poświęconych filozofii języka.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37246 Gramatyka operacyjna vs gramatyka konstrukcji (na przykładzie quasi-tautologii i powtórzeń) 2022-01-20T08:59:25+01:00 Adam Dobaczewski adamdoba@umk.pl <p>W niniejszym artykule przedmiotem konfrontacji są dwa lingwistyczne podejścia badawcze: tzw. Construction Grammar rozwijana intensywnie w ostatnich latach głównie w językoznawstwie kognitywnym i reprezentowana przez licznych badaczy lingwistyki polskiej, europejskiej, a także światowej oraz mniej znana, autorska propozycja metodologiczna Andrzeja Bogusławskiego (tzw. Operational Grammar, po raz pierwszy wyłożona w artykule z 1978 roku). Na przykładzie opisu wybranych typów konstrukcji powtórzeniowych polszczyzny i kilku innych języków pokazano istotne różnice w efektach zastosowania obu podejść badawczych. Główną tezą jest diagnoza, że w przeciwieństwie do modnej i chętnie uprawianej gramatyki konstrukcji propozycja metodologiczna polskiego lingwisty oparta na zasadniczej idei proporcjonalności w języku daje narzędzia umożliwiające efektywne rozróżnianie w obrębie konstrukcji powtórzeniowych 1) rzeczywistych jednostek operacyjnych danego języka; 2) przewidywalnych i zrozumiałych na ogólnych zasadach konstrukcji z tautologicznie wypełnianymi pozycjami przewidzianymi zasadniczo dla elementów różnych oraz 3) powtórzeń będących wynikiem ogólniejszych, być może ponadjęzykowych reguł działania mownego. Pomimo rozmaitości wielu nurtów gramatyki konstrukcji, wydaje się, że nie dostarcza ona narzędzi pozwalających na właściwe oddzielenie tych trzech różnych co do istoty typów zjawisk tekstowych (a w każdym razie nie wskazuje na to pozostająca pod wpływem CG praktyka badań nad powtórzeniami).</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37247 Schemat składniowy jako idiom – prolegomena do frazeologii operacyjnej 2022-01-20T09:18:58+01:00 Mateusz Podlecki mp24277@amu.edu.pl <p>Celem artykułu jest wstępna charakterystyka frazeologii operacyjnej, której kształt wyłania się z gramatyki operacyjnej Andrzeja Bogusławskiego. Rozważania w pierwszym podrozdziale szkicu – osadzone na gruncie amerykańskiej filozofii neopragmatystycznej – dotyczą statusu ontologicznego idiomów. Dwie następne partie tekstu są poświęcone, kolejno, terminom: <em>schemat syntaktyczny </em>oraz <em>frazeologizm</em> <em>aktualny</em>. Drugie ze wskazanych wyrażeń oznacza realizację tekstową związku frazeologicznego, tzn. elementu sfery <em>langue</em>. W ostatniej części artykułu autor określa (z proporcjonalistycznego punktu widzenia) właściwy przedmiot badań omawianego paradygmatu frazeologii teoretycznej – jest to byt językowy (frazeologizm, dokładniej: matryca frazeotwórcza) objawiający nieregularność już na poziomie schematu syntaktycznego i/lub na płaszczyźnie suprasegmentalnej.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37251 Derywacja semantyczna (i formalna) od prasłowiańskiego rdzenia *by- na gruncie polskim 2022-01-20T09:55:04+01:00 Zuzanna Topolińska zuzana@manu.edu.mk <p>Artykuł przedstawia rezultaty semantycznej i formalnej derywacji ogólnosłowiańskiego rdzenia <em>*by-</em> (por. polski czasownik <em>być</em>) w języku polskim, bazującej na dwóch różnych komponentach semantycznych: 1. ‘istnieć, być gdzieś’ i 2. ‘być jakimś / kimś’.<br />Analizy prowadzą do konkluzji, że <em>*by-</em> (w derywatach od <em>być</em>) ma bardzo wysoką frekwencję, zarówno w słownictwie, jak i w tekstach, stanowi więc ważny element polskiego systemu leksykalnego i syntaktycznego.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37252 Derywacja semantyczna od ps. *vol w języku polskim i macedońskim 2022-01-20T10:33:38+01:00 Zuzanna Topolińska zuzana@manu.edu.mk <p>Autorka przedstawia liczne derywaty od prasłowiańskiego *<em>vol</em>- w języku polskim i bardzo ograniczony zestaw takich derywatów w języku macedońskim. Broni tezy, że systematyczne analizy leksykalnego zróżnicowania dialektalnego prasłowiańszczyzny mogą dać lepszy i bardziej inspirujący opis języka naszych przodków niż zróżnicowanie morfologiczne.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37253 Semantyka i gramatyka leksemu 'powinien' 2022-01-20T10:50:54+01:00 Zuzanna Topolińska zuzana@manu.edu.mk <p>Autorka analizuje strukturę semantyczną i gramatyczną polskiego leksemu <em>powinien</em> i dochodzi do konkluzji, że jest on czasownikiem modalnym, semantycznym ekwiwalentem angielskiego <em>should</em>.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37254 Partykuły werbalne – ich miejsce i rola w systemie języka 2022-01-20T11:10:39+01:00 Zuzanna Topolińska zuzana@manu.edu.mk <p>Autorka wyjaśnia potrzebę uznania partykuł werbalnych za osobną klasę tzw. części mowy, której główną funkcją jest kontrolowanie propozycji modalnych oraz sygnalizowanie różnych trybów.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37255 Na marginesie zbioru pronominalnych operatorów referencji 2022-01-20T11:23:44+01:00 Zuzanna Topolińska zuzana@manu.edu.mk <p>Autorka analizuje znaczenie i dystrybucję pronominalnych rdzeni deiktycznych funkcjonujących jako tzw. partykuły postpozycyjne.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37256 Wyrażenia przyimkowe z rzeczownikami 'miara', 'sposób', 'stopień', 'sens' na drodze do leksykalizacji 2022-01-20T11:40:30+01:00 Anna Kisiel anna.kisiel@kuleuven.be <p>Autorka analizuje stopień leksykalizacji wyrażeń o postaci frazy przyimkowej <em>w _ mierze</em>, <em>do _ stopnia</em>, <em>w _ stopniu</em>, <em>w _ sposób</em>, <em>na _ sposób</em>, <em>na _ sposoby</em>, <em>w _ sensie </em>na podstawie ograniczeń nałożonych na element określający i jego położenia wobec elementów o postaci przyimka i rzeczownika. Wyrażenia te są zestawione z uznawanymi w leksykografii za synonimiczne frazami narzędnikowymi _<sub>INSTR</sub> <em>miarą </em>i _<sub>INSTR</sub> <em>sposobem</em>, _<sub>INSTR</sub> <em>sposobami</em>. Z punktu widzenia przyjętych kryteriów można uznać jedynie nieliczne z badanych wyrażeń za zleksykalizowane (mimo że większość z nich wykazuje preferencje względem wyrażenia określającego). Są to przede wszystkim wyrażenia o postaci frazy przyimkowej z zaimkowym elementem określającym.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37257 Rozważania o tureckich sufiksach w języku macedońskim 2022-01-20T13:52:22+01:00 Irena Sawicka irsawicka@gmail.com <p>Artykuł wylicza problemy gramatyczne/morfonologiczne, jakie generują na gruncie języka macedońskiego sufiksy zapożyczone z języka tureckiego. Główny temat stanowią rozważania o etymologii słowiańskiego sufiksu deminutywno-hipokorystycznego -<em>če</em>. Pod uwagę brany jest ewentualny wpływ turecki na utrwalenie i frekwencję tego sufiksu.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022 https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/37258 Les marques des traits morphosyntaxiques et les contraintes morphonologiques dans la flexion substantivale roumaine 2022-01-20T14:38:41+01:00 Tomasz Cychnerski tomcych@amu.edu.pl <p>En se basant sur une analyse préalable des quelques centaines de lexèmes, le présent article essaie d’identifier les marques pertinentes des traits morphosyntaxiques dans la flexion substantivale roumaine et d’établir leur conditionnement morphonologique. Après avoir présenté les cadres généraux de la flexion du type réalisationnel, l’article se concentre sur les allomorphes affixaux, les morphèmes superposés et les alternants du radical flexionnel pour pouvoir conclure que les marques morphologiques principales sont les auxiliaires et les postfixes, à côté des marques secondaires – les désinences et les alternants du radical. Les marques les plus conditionnées par le contexte morphonologique sont les désinences.</p> 2022-01-25T00:00:00+01:00 Prawa autorskie (c) 2022