Linguistica Copernicana https://apcz.umk.pl/LinCop W czasopiśmie są publikowane artykuły ze wszystkich dziedzin językoznawstwa szczegółowego i ogólnego, współczesnego i historycznego, w języku polskim i w innych językach słowiańskich, a także w języku angielskim, niemieckim i francuskim. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu pl-PL Linguistica Copernicana 2080-1068 Od redakcji https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/33703 Maciej Grochowski Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 9 9 10.12775/33703 Informacje o autorach artykułów https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/33734 . . Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-17 2021-03-17 17 287 288 10.12775/33734 Jubileusz Profesor Zuzanny Topolińskiej https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.001 <p>Artykuł powstał z okazji dziewięćdziesiątej rocznicy urodzin Profesor Zuzanny Topolińskiej. Autor przedstawia curriculum vitae uczonej i jej wybitne osiągnięcia w językoznawstwie słowiańskim.</p><p>Zuzanna Topolińska (ur. 1931, w Warszawie) ukończyła studia filologiczne (ze specjalnością językoznawczą) w 1952 roku na Uniwersytecie Łódzkim. Uzyskała stopień doktora w 1959 roku na Uniwersytecie Warszawskim, a w 1964 roku stopień doktora habilitowanego. W 1974 roku została profesorem nadzwyczajnym, a w 1980 roku profesorem zwyczajnym w Instytucie Języka Polskiego PAN. W latach 1954– 1992 pracowała kolejno w pracowniach dialektologicznej, gramatycznej i semantycznej PAN. W 1983 roku wyjechała do Macedonii, gdzie pracowała jako profesor gościnny w Katedrze Języków Słowiańskich na Uniwersytecie św. Cyryla i Metodego w Skopju. Była jednym z organizatorów Centrum Badawczego Lingwistyki Arealnej przy MANU i kierowała nim od jego założenia w 2000 roku do 2016 roku. Była kierownikiem projektu badawczego „Miejsce języka macedońskiego w językoznawstwie słowiańskim i bałkańskim na świecie”. Prof. Topolińska jest autorką ponad 600 publikacji, w tym ponad 20 książek. Jest doktorem honoris causa Uniwersytetu św. Cyryla i Metodego w Skopju (1997) i Uniwersytetu Wrocławskiego (2016). W 2016 roku odbyło się na Uniwersytecie Warszawskim oficjalne odnowienie jej doktoratu po 57 latach. Prof. Topolińska jest członkiem Macedońskiej Akademii Nauk i Sztuk (1976), Polskiej Akademii Umiejętności (1991) oraz Serbskiej Akademii Nauk i Sztuk (1997).</p> Maciej Grochowski Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 15 28 10.12775/LinCop.2020.001 Z dziejów ogólnej teorii języka. Glosa w sprawie puścizny Humboldta i puścizny de Saussure’a https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.002 <p>Autor twierdzi, że biograficzne szczegóły dotyczące stosunku de Saussure’a do puścizny Humboldta są trudne do ustalenia. Wątpliwości Sobotki na temat de Saussure’a znajomości konkretnych pism Humboldta praktycznie nie podlegają weryfikacji, czy to pozytywnej, czy negatywnej.</p><p>Autor twierdzi, że Danielewiczowa, podobnie jak on sam i Ewa Drzazgowska, mówili tylko o pewnym uderzającym podobieństwie idei dotyczących natury języka głoszonych przez de Saussure’a w zestawieniu z tym, co można znaleźć w obszernym korpusie prac Humboldta. Ogólnie rzecz biorąc, sam Sobotka jest daleki od negowania tej powszechnie uznanej prawdy (niezależnie od tego, jakie były konkretne drogi tego, co czytał i o czym myślał de Saussure).</p><p>Autor podaje porównawczy wyciąg z głównych tez Humboldta i de Saussure’a, zwracając uwagę na pewne różnice między tymi myślicielami. Następnie przytacza szereg teoretycznych wypowiedzi Humboldta i przypomina podobne enuncjacje de Saussure’a, których poważna część jest nawet <em>tekstualnie bliska </em>temu, co znajdujemy u Humboldta. </p> Andrzej Bogusławski Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 29 39 10.12775/LinCop.2020.002 Semantyczny paradygmat kategorii przypadka i jego wykładniki formalne (z perspektywy języków polskiego i macedońskiego) https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.003 <p>Autorka analizuje paradygmat przypadków w językach polskim oraz macedońskim i stwierdza, że paradygmat ten, kontynuując starą tradycję języków klasycznych, składa się z trzech różnych segmentów: przypadków adwerbalnych, przypadka adnominalnego (Genetiw) i przypadka „deontycznego” (Wokatiw); rdzeniem zbioru adwerbalnego jest trio N-D-A – potwierdzenie antropocentrycznego charakteru języka.</p> Zuzanna Topolińska Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 41 56 10.12775/LinCop.2020.003 Ze zbioru polskich operatorów referencji https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.004 <p>Autorka analizuje funkcję referencyjną trzech polskich leksemów: <em>taki</em>, <em>jeden </em>i <em>który</em>, których przybliżone angielskie odpowiedniki to: <em>such</em>, <em>one </em>i <em>which</em>. Zajmują one raczej peryferyjną niż centralną pozycję w zbiorze, niemniej ich udział w procesach identyfikacji obiektów, o których mowa w konkretnym tekście, zasługuje na obszerny opis.</p> Zuzanna Topolińska Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-13 2021-03-13 17 57 62 10.12775/LinCop.2020.004 Opozycja trybu przypuszczającego i trybu oznajmującego w łacinie: teoria hierarchicznego uporządkowania cech dystynktywnych https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.005 <p>Opozycja trybu oznajmującego i trybu przypuszczającego w łacińskim systemie czasownikowym jest przedmiotem wielu odmiennych analiz. Artykuł przedstawia podejście oparte na koncepcji hierarchii cech dystynktywnych i analizie składnikowej cech trybu czasownika w systemie łacińskim. Proponowana jest analiza na cechy [±realis], [±oblique] oraz [±irrealis], wraz z opisem wykładników morfologicznych tych cech i ich dopuszczalnych kombinacji oraz ze wstępną analizą ich semantycznych korelatów z wykorzystaniem podstawowych pojęć semantyki światów możliwych. Zwięźle dyskutowane są także konsekwencje proponowanego podejścia dla analizy synchronicznego i diachronicznego zróżnicowania w łacińskim systemie czasownikowym.</p> Jarosław Jakielaszek Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-29 2021-03-29 17 63 79 10.12775/LinCop.2020.005 Суффиксальная вариативность русского глагола (по данным НКРЯ) https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.006 <p>Настоящая статья посвящена анализу суффиксальной вариатив- ности русского глагола на примере приставочных глаголов несовершенного вида. Эмпирическим материалом послужили данные Национального корпуса русского языка (сегодня наиболее представительного текстового источника). Использование метода корпусного анализа позволило выделить все приставоч- ные глаголы с вариативными суффиксами: -ыва-/-ива- и а-/-я- (напр. замеривать – замерять, заготавливать – заготовлять). Результаты исследования показали, что образование глаголов, обладающих суффиксальной вариативностью, затра- гивает многие проблемы современного русского языка – от фонетики (напр. взре́зать – взреза́ть – взре́зывать), лексической семантики, до стилистической окраски слова и аспектуальной семантики.</p> Izabela Kozera-Sławomirska Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 81 97 10.12775/LinCop.2020.006 Jednostki języka oparte na ciągu łącznie https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.007 <p>W artykule została zawarta analiza sześciu typów kontekstów w języku polskim, w których występuje ciąg <em>łącznie</em>. Jej celem była próba wyodrębnienia jednostek języka, które może on reprezentować lub których może być członem. Wyodrębniono pięć hipotetycznych jednostek języka – dwie o kształcie <em>łącznie</em>, dwie o kształcie <em>łącznie </em>z i jedną wielosegmentową jednostkę werbalną, której członem jest ciąg <em>łącznie</em>. Lista wyróżnionych w ten sposób hipotetycznych jednostek języka może być podstawą dalszych analiz semantycznych.</p> Paulina Rosalska Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-10 2021-03-10 17 99 111 10.12775/LinCop.2020.007 Potentiel connotatif de sang et de son équivalent polonais krew étudié à travers les séquences figées et métaphoriques https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.008 <p>L’objectif du présent article est de retrouver des convergences et/ou des écarts dans les images et les connotations qu’évoquent les séquences figées où <em>sang </em>en français et <em>krew </em>en polonais sont employés. Car, bien que le sang soit sans doute spécial grâce aux fonctions vitales qu’il assume et sa couleur rouge commune pour tous les êtres humains, il arrive entre les langues des décalages dans la manière dont les mots équivalents sont employés. Tout au long de notre étude nous revenons aux questions de sélection sémique et de polylexicalité. Les études de Salah Mejri sur le figement seront la principale référence théorique de notre recherche</p> Agnieszka K. Kaliska Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 113 141 10.12775/LinCop.2020.008 Problem długich samogłosek w języku macedońskim https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.009 Autor artykułu rozważa możliwość wprowadzenia do inwentarza macedońskich jednostek fonologicznych długich fonemów samogłoskowych. Na podstawie przytaczanych argumentów propozycję tę odrzuca. Irena Sawicka Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 143 151 10.12775/LinCop.2020.009 Samogłoska e w odmianach ogólnych trzech języków słowiańskich: macedońskim, bułgarskim i polskim, w kontekście dwóch wykładników akcentu wyrazowego: czasu i charakterystyki spektralnej https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.010 <p>Sprawozdawane badania miały dwa cele: pierwszy – porównanie wariantów podstawowych samogłoski <em>e </em>w odmianach ogólnych trzech języków słowiańskich, w których nie występuje opozycja oparta na iloczasie, drugi – porównanie ekspresji akcentu wyrazowego na przykładzie realizacji samogłoski <em>e </em>w tych odmianach trzech języków, tak w wymiarze trwania poszczególnych wariantów, jak i ich charakterystyki spektralnej.</p><p>Wyniki można streścić następująco: podstawowy wariant realizacyjny w języku macedońskim ma artykulację mediopalatalną, przewężoną w jamie ustnej (<em>constricted</em>) i otwartą z uwagi na stopień otwarcia jamy ustnej (<em>open</em>), zaś w językach bułgarskim i polskim – mediopalatalną, nieprzewężoną (<em>nonconstricted</em>) i otwartą (<em>open</em>). Z kolei ekspresja akcentu wyrazowego pozwala szeregować te języki w następującej kolejności, poczynając od najwyraźniej zaznaczonej w charakterystyce F2xF1: język macedoński, język bułgarski i język polski.</p> Agata Trawińska Anna Cychnerska Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 155 206 10.12775/LinCop.2020.010 Komponent fonologiczny języka polskiego jako struktura rdzeń-peryferie na przykładzie akcentu wyrazowego w galicyzmach https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.011 <p>Tematem artykułu jest adaptacja akcentu wyrazowego w galicyzmach w języku polskim. Przedstawione dane pokazują, że omawiane zapożyczenia można podzielić na dwie kategorie pod względem umiejscowienia akcentu. Z jednej strony istnieją wyrazy z akcentem paroksytonicznym, zgodne z rodzimymi regułami akcentowania. Z drugiej strony są takie wyrazy, które zachowują pierwotny akcent oksytoniczny, naruszając te zasady. Proponowana analiza formalna tego zjawiska w ramach teorii optymalności opiera się na założeniu wywiedzionym z prac Itô i Mestera (1995, 1999, 2001), zgodnie z którym systemy fonologiczne języków naturalnych mają strukturę rdzeń-peryferie. Galicyzmy z akcentem paroksytonicznym zostały przyporządkowane do rdzenia, natomiast te z akcentem oksytonicznym do sfery peryferyjnej. W każdej z tych warstw obowiązują odmienne rankingi ograniczeń fonologicznych, czego wynikiem jest rozbieżność akcentowania w obu grupach zapożyczeń.</p> Marek Radomski Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-29 2021-03-29 17 208 219 10.12775/LinCop.2020.011 Język tekstu z kodeksu w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej (sygnatura Cim. 769) https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.012 <p>Przedmiotem artykułu jest charakterystyka języka tekstu z kodeksu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej (sygn. Cim.769). Kodeks zawiera niekompletne wydanie <em>Historyi barzo cudnej o stworzeniu nieba i ziemie </em>autorstwa Krzysztofa Pussmana, datowane na czas po 1551 roku. Przekład ten poddano analizie porównawczej z jego prawdopodobnym źródłem łacińskim. W artykule zamieszczono wyniki analiz językowych wybranych fragmentów edycji, a szczególną uwagę poświęcono sposobom przekładania tekstu. Pozwoliło to wskazać cechy charakterystyczne druku, a także na odniesienie ich do niektórych wniosków wynikających z pracy nad wydaniem z 1551.</p> Wojciech Stelmach Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-14 2021-03-14 17 221 238 10.12775/LinCop.2020.012 Emendacje w tekstach średniowiecznych – problem ich interpretacji i edycji (na przykładzie zapiski sądowej z księgi ziemskiej poznańskiej II) https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.013 <p>Główny problem przedstawiony w artykule skupia się wokół tytułowego terminu emendacja. Autor przedstawia ów problem z dwóch perspektyw. Pierwsza – to ingerencja średniowiecznego skryby w tekst, czego śladem są skreślenia i korekty wprowadzane przez pisarza. Drugą perspektywą jest działalność badacza-edytora, który odczytuje rękopis, interpretuje go i wydaje, stosując przy tym nieprecyzyjne zasady wydawania, co w konsekwencji prowadzi do zniekształcenia tekstu źródłowego. Przeprowadzone analizy pokazały, że przyjęte zasady wydawania tekstów średniowiecznych powinny być takie, by zachować wszelkie cechy rękopisu, które dotyczą rozumienia tekstu przez pisarza rękopisu, a które są w procesie interpretacji przez współczesnego wydawcę zacierane.</p> Marcin Kuźmicki Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-15 2021-03-15 17 239 258 10.12775/LinCop.2020.013 Матеріялы до руского словаря – rękopiśmienny dziewiętnastowieczny słownik ukraińsko-polski Josyfa Skomorowskiego https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.014 <p>Ukraińsko-polski rękopiśmienny słownik Josyfa Skomorowskiego <em>Матеріялы до руского словаря </em>liczy pięć tomów i 1732 strony. Prawdopodobnie został ukończony w 1849 roku. Ukraiński rejestr słownika obejmuje 27 000 haseł. Materiał ukraiński słownika obfituje w polonizmy, zarówno fonetyczne, jak i leksykalne, a także w leksykę wykazującą cechy dialektalne. Nie wszystkie hasła ukraińskie zostały przetłumaczone. Najwięcej braków widocznych jest w tomie IV. Część materiału ukraińskiego została podana w dwóch wariantach ortograficznych, ponieważ Skomorowski trzymał się początkowo zasad ortografii fonetycznej, później zaś zweryfikował ukraińską część zgodnie z ortografią etymologiczną. Słownik nie jest wolny od błędów w tłumaczeniu, zawier</p> Agata Skurzewska Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-16 2021-03-16 17 259 270 10.12775/LinCop.2020.014 Użycie wielkich liter w tekstach prawniczych w kontekście przekładu z języka hiszpańskiego na polski https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/LinCop.2020.015 <p>Przedmiotem artykułu jest stosowanie wielkich liter w polskich i hiszpańskich tekstach prawniczych w kontekście przekładu. Wychodząc z założenia, że błędne użycie wielkich liter w tłumaczeniu wynika przede wszystkim z transferencji negatywnej, analizujemy czynniki mogące wpływać na pisownię nazw organów, instytucji i urzędów w tekstach prawniczych. Przeprowadzona analiza porównawcza wskazuje, że problem ma bardzo złożony charakter, gdyż wymaga uwzględnienia zarówno odmiennych zasad językowych, jak i norm o charakterze prawnym i instytucjonalnym (tłumaczeniowym), które w różnych konfiguracjach determinują zapis określonej nazwy. Dodatkowym czynnikiem utrudniającym właściwe tłumaczenie jest uzus kształtowany przez wspólnotę praktyków i wyraźna tendencja do majuskulizmu w hiszpańskim dyskursie prawniczym.</p> Anna Nowakowska-Głuszak Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-04-01 2021-04-01 17 271 285 10.12775/LinCop.2020.015 Informacje dla autorów https://apcz.umk.pl/LinCop/article/view/33735 . . Prawa autorskie (c) 2021 Linguistica Copernicana 2021-03-31 2021-03-31 17 289 292 10.12775/33735