Prekmurszczyzna – dialekt języka słoweńskiego czy osobny język?
DOI:
https://doi.org/10.12775/LinCop.2025.002Słowa kluczowe
dyglosja, język standardowy, dialekt, język słoweński, dialekt prekmurskiAbstrakt
Dana społeczność językowa dysponuje systemem wariantów językowych (tzw. repertuarem językowym), które pozwalają na obsługę różnych sytuacji i domen społecznych, a o tym, czy dany wariant stanie się językiem, decydują względy pozajęzykowe. Sytuacja socjolingwistyczna na terenie słoweńskiego Prekmurja i jej historia obrazują znaczenie zjawisk pozajęzykowych, społeczno-politycznych, w kształtowaniu się nie tylko repertuaru językowego, ale także w powstaniu i utrzymaniu standardowego wariantu literackiego. Ponadto warianty mówione Prekmurja w zestawieniu z pozostałymi grupami dialektalnymi w obecnej Słowenii charakteryzują się wyraźną odmiennością, co także jest dowodem na różnice w kształtowaniu się tamtejszej sytuacji językowej. Artykuł omawia cechy szczególne sytuacji socjolingwistycznej na terenie Prekmurja i Porabja oraz jej historię na tle teoretycznych rozważań na temat wykształcania się języka standardowego. Szczególną uwagę poświęcono czynnikom społeczno-politycznym i religijnym wpływającym na historyczne procesy językowe.
Bibliografia
Anderson B., 1997, Wspólnoty wyobrażone. Rozważania o rozprzestrzenianiu się nacjonalizmu, Kraków: Znak.
Ammon U., 1995, Die deutsche Sprache in Deutschland, Österreich und der Schweiz, das Problem der nationalen Varietäten, Berlin–New York: De Gruyter. Ammon U., 1988, Language- Variety/Standard Variety – Dialect, w: U. Ammon, N. Dittmar, K. J. Mattheier (red.), Soziolinguistik. Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft, Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft t. 3, Berlin–New York: De Gruyter, s. 316–335.
Britto F., 1986, Diglossia: A Study of Theory with Application to Tamil, Waszyngton D.C.: Georgetown University Press.
Browning R., 1982, Greek Diglossia Yesterday and Today, International Journal of the Sociology of Language 35, s. 43–54.
Daneš F., 1988, Herausbildung und Reform von Standardsprachen, w: U. Ammon, N. Dittmar, K. J. Mattheier (red.), Soziolinguistik. Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft, Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft t. 3, Berlin–New York: De Gruyter, s. 1506–1516.
Dudás E., 2009, Prevzeto madžarsko besedje v stari knjižni prekmurščini, w: I. Novak-Popov, M. Košuta; A. Šivic-Dular (red.), Slovenski mikrokozmosi – medetnični in medkulturni odnosi, Ljubljana: Zveza društev Slavistično društvo Slovenije, s. 131–140.
Ferguson Ch.A., 1959, Diglossia, Word 15:2, s. 325–340.
Fishman J.A., 1970, Sociolinguistics: A Brief Introduction, Rowley MA: Newbury House Publishers.
Gal S., 1988, Linguistic Repertoire, w: U. Ammon, N. Dittmar, K. J. Mattheier (red.), Soziolinguistik. Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft, Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft, t. 3, Berlin–New York: De Gruyter, s. 286–291.
Herrity P., 2015, Slovene. A Comprehensive Grammar, Abingdon–New York: Routledge.
Hill P., 1988, Remarks on the Concepts of Standard Language and Dialect, w: P. Hill, V. Lehmann (red.), Standard Language in the Slavic World, München: Peter Lang, s. 24–32.
Jesenšek N., 2013, Poglavja iz zgodovine prekmurskega knjižnega jezika, Maribor: Mednarodna založba Oddelka za slovanske jezike in književnosti.
Kaye A.S., 1972, Remarks on Diglossia in Arabic. Well-defined vs. Ill-defined, Linguistics. An International Revue 81, s. 32–48.
Kloss H., 1977, Über einige Terminologie-Probleme der interlingualen Soziolinguistik, Deutsche Sprache 3, s. 224–237.
Kloss H., 1978, Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen von 1800 bis 1950, Düsseldorf: Schwann.
Kowalski P., 2015, Współczesny literacki język prekmurski (casus Porabja), Poznańskie Studia Slawistyczne 8, s. 93–105.
Kowalski P., 2022, Współczesny mikrojęzyk porabski. Rzecz o języku porabskim i Porabju w perspektywie ekologii języka, Prace Slawistyczne. Slavica 154, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Kryzia W., 2003, Język literacki prekmurskich Słoweńców, w: E. Wrocławska, J. Zieniukowa (red.), Języki mniejszości i języki regionalne, Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, s. 215–221.
Kubczak H., 1988, Soziolekt, w: U. Ammon, N. Dittmar, K. J. Mattheier (red.), Soziolinguistik. Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft, Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft t. 3, Berlin–New York: De Gruyter, s. 268–269.
Labov W., 1972, The Social Stratification of English in New Jork City, Waszyngton D.C.: Center for Applied Linguistics.
Logar T., Rigler J., 1983, Karta slovenskih narečij, Ljubljana: Univerzum.
Nalborczyk A.S., 2003, Zachowania językowe imigrantów arabskich w Austrii, Warszawa: Wyd. Akademickie Dialog.
Niehoff-Panagiotidis J., 1994, Koine und Diglossie, Wiesbaden: Harrassowitz.
Novak V., Prekmurje, prekmurščina in regionalni mediji, nieopublikowana praca dyplomowa, Ljubljana 2013.
Orožen M., 1986, Vprašanja prekmurskega knjižnega jezika, Jezik in slovstvo 31:6, s. 191–197.
Raith J., 1988, Sprachgemeinschaft, w: U. Ammon, N. Dittmar, K. J. Mattheier (red.), Soziolinguistik. Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft, Berlin–New York: De Gruyter, s. 200–208.
Rajnar S., Prekmurski govori na Goričkem, nieopublikowana praca magisterska, Ljubljana 1998.
Schläpfer R., 1994, Mehrsprachigkeit und Diglossie in der deutschen Schweiz, w: F. Lanthaler (red.), Dialekt und Mehrsprachigkeit. Beiträge eines internationalen Symposiums Bozen 1993, Merano: Ed. Alpha e Beta, s. 101–114.
Skowronek J., Tanty M., Wasilewski T., 2005, Słowianie południowi i zachodni VI–XX wiek, Warszawa: Książka i Wiedza.
Sotiropoulos D., 1977, Diglossia and the National Language Question in Modern Greece, Linguistics 197, s. 5–31.
Stefan A., 2024, Aktualne spojrzenia na dialekty słoweńskie, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN 72, s. 263–275.
Stefan A., 2023, Dialekty słoweńskie a zróżnicowanie socjalne języka słoweńskiego, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN 71, s. 159–172.
Stefan A., 2019, Język słoweński i język prekmurski – przykłady języków na styku kultur, Rozprawy Komisji Językowej ŁTN 47, s. 337–349.
Szulc A., 1991, Historia języka niemieckiego, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Štih P., Simoniti V., 1995, Slovenska zgodovina do razsvetljenstva, Ljubljana: Korotan.
Toporišič J., 1976, Slovenska slovnica, Maribor: Obzorje.
Vodopivec P., 2006, Od pohlinove slovnice do samostojne države: slovenska zgodovina od konca 18. stoletja do konca 20. stoletja, Ljubljana: Modrijan.
Wereszycki H., 1986, Historia Austrii, Wrocław: Ossolineum.
Zawistowska R., 2012, Prekmurje – oderwanie od Węgier i przyłączenie do Słowenii (1919–1920), Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej 47, s. 49–75.
Zorko Z., 2009, Prekmursko goričko podnarečje v Porabju na Madžarskem, w: I. Novak-Popov, M. Košuta; A. Šivic-Dular (red.), Slovenski mikrokozmosi – medetnični in medkulturni odnosi, Ljubljana: Zveza društev Slavistično društvo Slovenije, s. 13–27.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Agata Nalborczyk, Aleksandra Maria Grąbkowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 18
Liczba cytowań: 0
