Between ethnology, sociology and linguistics. Józef Obrębski in the field of social sciences
DOI:
https://doi.org/10.12775/LSE.2025.64.05Keywords
Józef Obrębski, biographies of scholars, history of anthropology, ethnosociology, interdisciplinarityAbstract
Józef Obrębski (1905–1967), known chiefly as the author of an innovative theory of ethnicity published in the 1930s, is considered by both anthropologists and sociologists as belonging to their respective disciplines. Researchers of his life and works are found among members of both disciplinary fields and his biographies were published both in anthropological and sociological biographical dictionaries. The article presents the intellectual and institutional context of this dual ascription of Obrębski with particular reference to his identity as an ethnosociologist. It also includes the least known dimension of Obrębski’s scholarly biography, i.e. his relations with linguistics, into the reflection on the interdisciplinary nature of his intellectual activity.
References
Armon, W. (1978). Obrębski Józef. W: W. Niemirycz, W. Olszak (red.), Polski słownik biograficzny. T. 23 (s. 461–463). Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Wydawnictwo Ossolineum, Polska Akademia Nauk.
Chałubiński, M. (2006). Stanisław Ossowski i Józef Obrębski. Sprawy Narodowościowe, 29, 49–51.
Engelking, A. (2003). Józef Obrębski jako językoznawca. Mało znane momenty z biografii naukowej etnosocjologa. W: A. Engelking, R. Huszcza (red.), Pogranicza języków. Pogranicza kultur. Studia ofiarowane Elżbiecie Smułkowej (s. 366–382). Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Engelking, A. (2007a). Józef Obrębski (1905–1967). W: E. Fryś-Pietraszkowa, A. Spiss (red.), Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne. T. 2 (s. 226–233). Wrocław–Kraków: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Engelking, A. (2007b). Polesie Józefa Obrębskiego. W: J. Obrębski, Polesie. Studia etnosocjologiczne. T. 1 (s. 9–32). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Engelking, A. (2022). Macedonia Józefa Obrębskiego. W: J. Obrębski, Macedonia 1. Giaurowie Macedonii. Opis magii i religii pasterzy z Porecza na tle zbiorowego życia ich wsi. Studia etnosocjologiczne. T. 2 (s. 9–43). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Etnosocjologia (2018, 2 listopada). Pozyskano z: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/etnosocjologia;3898909.html.
Gołąbek, J. (1938). Studia słowianoznawcze w Polsce. Nauka Polska: jej potrzeby, organizacja i rozwój, 23, 152–170.
Linkiewicz, O. (2016). Applied modern science and the self-politicization of racial anthropology in Interwar Poland. Ab Imperio, 2, 153–181. DOI: https://doi.org/10.1353/imp.2016.0001.
Malinowski, B. (1935). Coral gardens and their magic: A study of the methods of tilling the soil and of agricultural rites in the Trobriand Islands. London: G. Allen and Unwin.
Malinowski, B. (1939). Prawo, zwyczaj i zbrodnia w społeczności dzikich (przeł. J. Obrębski). Warszawa–Poznań: Polski Instytut Socjologiczny.
Obrębski, J. (1976). The changing peasantry of eastern Europe. Cambridge, Massachussets: Schenkman Publishing Company.
Obrębski, J. (1939). [Recenzja z: J. Czekanowski, Wstęp. W: J. Czekanowski, S. Klimek, J. Mydlarski i in. (oprac.), Człowiek – jego rasy i życie, Warszawa 1938]. Przegląd Socjologiczny, 7(1–2), 353–360.
Obrębski, J. (2005). Socjologia powstających narodów (przeł. A. Engelking). W: J. Obrębski, Dzisiejsi ludzie Polesia i inne eseje (s. 195–207). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.
Obrębski, J. (2006a [1939]). Etnologia i socjologia. Sprawy Narodowościowe, 29, 209–217.
Obrębski, J. (2006b [1936]). Społeczeństwo pierwotne. Sprawy Narodowościowe, 29, 218–222.
Obrębski, J. (2007a). Polesie archaiczne. W: J. Obrębski, Polesie. Studia Etnosocjologiczne. T. 1 (s. 33–185). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Obrębski, J. (2007b [1936]). Dzisiejsi ludzie Polesia. W: J. Obrębski, Polesie. Studia etnosocjologiczne. T. 1 (s. 276–318). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Obrębski, J. (2007c [1938]). Dyskusja nad referatem „Dzisiejsi ludzie Polesia”. W: J. Obrębski, Polesie. Studia etnosocjologiczne. T. 1 (s. 319–332). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Obrębski, J. (2007d). Pańska szkoła i mużyckie dzieci. W: J. Obrębski, Polesie. Studia etnosocjologiczne. T. 1 (s. 335–434). Warszawa: Oficyna Naukowa.
Obrębski, J. (2022a). Macedonia 1. Giaurowie Macedonii. Opis magii i religii pasterzy z Porecza na tle zbiorowego życia ich wsi. Studia etnosocjologiczne. T. 2. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Obrębski, J. (2022b). Macedonia 2. Czarownictwo Porecza Macedońskiego. Mit i rzeczywistość u Słowian Południowych. (Rozproszone teksty epickie i liryczne. Zapisy terenowe). Struktura społeczna i rytuał we wsi macedońskiej. Studia etnosocjologiczne. T. 2. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Rozporządzenie (1926). Rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 26 marca 1926 r. w sprawie programu studiów i egzaminów w zakresie filologii słowiańskiej na stopień magistra filozofii, Dz. Urz. MWRiOP nr 8, poz. 179, 173–174.
Rozporządzenie (1927). Rozporządzenie Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z dnia 27 grudnia 1926 r. w sprawie programu studjów i egzaminów w zakresie antropologji, etnografji z etnologią i prehistorji na stopień magistra filozofji. Lud, 6(26), 121– 123.
Thomas, W.I., Znaniecki, F. (1927). The Polish peasant in Europe and America. Vol. 1–2. New York: Alfred A. Knopf.
Thurnwald, R. (1931–1935). Die menschliche Gesellschaft in ihren ethno-soziologischen Grundlagen. Band 1–5. Berlin u. Leipzig: Walter de Gruyter.
Wagner, I. (2020). Zdjęcie z konkursu piękności i inne dokumenty osobiste. O pracy badawczej i poszukiwaniu znaczeń „czarnych dziur” – na przykładzie rekonstrukcji biografii Zygmunta Baumana. Autobiografia: Literatura. Kultura. Media, 1(14), 145–167. DOI: https://doi.org/ 10.18276/au.2020.1.14–08.
Waligórski, A. (2022). Język sugestii, magii i propagandy. Praca z dziedziny antropologii społecznej (przeł. M. Moskal). Toruń: Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej.
Wincławski, W. (2006). Józef Obrębski i Józef Chałasiński z Bronisławem Malinowskim i Florianem Znanieckim w tle. Sprawy Narodowościowe, 29, 35–48.
Wincławski, W. (2007). Obrębski Józef. W: W. Wincławski, Słownik biograficzny socjologii polskiej. T. 3 (s. 47–52). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Wróblewski, F. (2018). Studium Historii Kultury Materialnej (1950–1956). Kontekst polityczny, ideologiczny i gospodarczy „likwidacji” etnologii w Polsce. Lud, 102, 123–154. DOI: https://doi.org/10.12775/lud102.2018.04.
Archiwalia
(AR) Archiwum rodzinne Obrębskich w dyspozycji Anny Engelking
AR: Obrębski, J. (1934). Program badań etnologicznych w zakresie spraw narodowościowych w województwach wschodnich. Warszawa: (mps).
(AUJ) Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego
AUJ akta studenckie: akta studenckie J. Obrębskiego.
AUJ protokoły egzaminacyjne: Protokoły egzaminacyjne Podkomisji dla magisterium z etnografii
(etnologii) 1934–39 i 1945–51.
(AUŁ) Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego
AUŁ: teczka osobowa J. Obrębskiego.
(IEiAKUJ) Archiwum Instytutu Etnologii i Antropologii Uniwersytetu Jagiellońskiego
IEiAKUJ: list K. Moszyńskiego do J. Van Sickle’a, b.d.
(LSE) London School of Economics Archives, London
LSE: list J. Obrębskiego do B. Malinowskiego, 24.01.1935.
(MET) Archiwum Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej, Toruń
MET: list J. Obrębskiego do M. Znamierowskiej-Prüfferowej, 13.11.1934.
(OC) „Obrebski Collection”, Robert S. Cox Special Collections and University Archives Research Center, W.E.B. Du Bois Library, University of Massachusetts, Amherst
OC: list J. Obrębskiego do F. Znanieckiego, 3.05.1947.
Strony internetowe
Encyklopedia PWN: https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/etnosocjologia;3898909.html
ETNOznawcy. Portal wiedzy o dorobku polskiej etnografii: https://etnoznawcy.pl/biogram/jozef-obrebski/
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Lodz Ethnographic Studies
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
- The authors give the publisher (Polish Ethnological Society) non-exclusive license to use the work in the following fields:
- recording of a Work / subject of a related copyright;
- reproduction (multiplication) Work / subject of a related copyright in print and digital technique (ebook, audiobook);
- marketing of units of reproduced Work / subject of a related copyright;
- introduction of Work / object of related copyright to computer memory;
- dissemination of the work in an electronic version in the formula of open access under the Creative Commons license (CC BY - ND 4.0).
- The authors give the publisher the license free of charge.
- The use of the work by publisher in the above mentioned aspects is not limited in time, quantitatively nor territorially.
Stats
Number of views and downloads: 153
Number of citations: 0
