Łódzkie Studia Etnograficzne https://apcz.umk.pl/LSE <p>Specyfikę „Łódzkich Studiów Etnograficznych” określają ramy współczesnych debat i zainteresowań etnologów (antropologów) oraz połączenie teorii z praktyką. Czasopismo wpisuje się w aktualne dyskusje podejmujące problematykę kultury w jej aspektach teoretycznych, analityczno-interpretacyjnych, diagnostycznych i praktycznych, nie gubiąc przy tym swego etnograficznego rodowodu.</p><p>Od 2015 roku tomy profilowane są tematycznie.</p><p>„Łódzkie Studia Etnograficzne” znalazły się na nowej, rozszerzonej liście czasopism naukowych i otrzymały 40 punktów.</p><p>„Łódzkie Studia Etnograficzne” zarejestrowane są w międzynarodowym systemie informacji o wydawnictwach ciągłych i oznaczone symbolem: ISSN 2450-5544.</p><p>Czasopismo „Łódzkie Studia Etnograficzne” znajduje się w bazach indeksacyjnych:</p><p>Scopus (https://www.scopus.com)</p><p>ERIH Plus – European Reference Index for the Humanities (https://dbh.nsd.uib.no/publiseringskanaler/erihplus/)</p><p>CEJSH – The Central European Journal of Social Sciences and Humanities (http://cejsh.icm.edu.pl)</p><p>CEEOL – Central and Eastern European Online Library (https://www.ceeol.com)</p><p>DOAJ – Directory of Open Access Journals (https://doaj.org)</p><p>IBSS – International Bibliography of Social Sciences (https://www.proquest.com/libraries/academic/databases/ibss-set-c.html)</p><p>Index Copernicus (https://indexcopernicus.com/index.php/pl/)</p><p>Bibliografia Etnografii Polskiej (http://www.ptl.info.pl/odie/)</p><p> </p><p>Informacje o archiwalnych tomach czasopisma można znaleźć na: <a href="http://lse.ptl.info.pl">http://lse.ptl.info.pl</a></p> Polskie Towarzystwo Ludoznawcze pl-PL Łódzkie Studia Etnograficzne 0076-0382 <p>1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:</p> <p class="Default">a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;</p> <p class="Default">b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);</p> <p class="Default">c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;</p> <p class="Default">d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;</p> <p class="Default">e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule <em>open access </em>na licencji Creative Commons (CC BY - ND 4.0).</p> <p>2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.</p> <p>3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.</p> Spis Treści https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/36005 Redakcja Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 O Narodowym Instytucie Kultury i Dziedzictwa Wsi https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/36004 Katarzyna Saks Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 Ku nowej teorii dziedzictwa rzemieślniczego i rękodzielniczego – pomiędzy materialnością i niematerialnością w tworzeniu https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/36002 <p>Artykuł jest próbą przybliżenia zjawiska rzemieślnictwa i rękodzielnictwa w kontekście procesów patrymonializacji, koncentrując się na tytułowym napięciu między materialnością i niematerialnością w tworzeniu. Zaliczane wcześniej do kategorii kultury materialnej, obecnie – niezależnie od tego, czy rozpatruje się je ogólnie, czy jako konkretną tradycję kulturową danej wspólnoty – uchodzi w międzynarodowym dyskursie za jedną z najbardziej wyrazistych i popularnych dziedzin niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Punktem wyjścia do rozważań jest&nbsp;m.in. heterodoksyjna teoria dziedzictwa oraz rozwinięte na jej bazie interdyscyplinarne krytyczne studia nad dziedzictwem, zakładające, że dziedzictwo jako proces jest praktyką dyskursywną skoncentrowaną na przeszłości, realizowaną jednak w teraźniejszości i w dużej mierze z myślą o przyszłości przez – co ważne – różne grupy depozytariuszy i użytkowników, nie zaś jedynie przez ekspertów. Analiza rzemieślnictwa i rękodzielnictwa z perspektywy prakseologicznej (know-how <em>to</em> <em>do</em> <em>in</em> <em>action</em>) wpisuje się w pojmowanie dziedzictwa bardziej w kategoriach czasownika niż rzeczownika. Tym samym, w tym przypadku, procesy patrymonializacji opierają się nie tyle na postawach deklaratywnych zorientowanych jedynie na wartościach, co na aktywnym doświadczeniu i umiejętnościach praktycznych, dających możliwość odkrywania w dziedzictwie rzemieślniczym i rękodzielniczym kulturotwórczego potencjału prorozwojowego.</p> Joanna Dziadowiec-Greganić Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 329 348 10.12775/LSE.2021.60.19 Śladami polskiego dziedzictwa na mapie Ukrainy. Językowa gra edukacyjna https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/36000 <p>Artykuł opisuje koncepcję gry edukacyjnej <em>Polskie</em> <em>dziedzictwo</em> <em>na</em> <em>mapie</em> <em>Podola</em>, której celem jest nauka języka polskiego jako obcego przy wykorzystaniu mapy historycznej. W artykule została zaprezentowana mapa (jako plansza do stworzenia gry), którą sporządził XVII-wieczny kartograf Guillaume Le Vasseur de Beauplan. Mapa Podola staje się punktem wyjścia do napisania scenariuszy zajęć dydaktycznych prezentujących postaci, miejsca, wydarzenia i zabytki architektury związane z Polską. Gra ma na celu wzmacniać zainteresowanie nauką języka pol- skiego, uczyć szacunku dla wspólnego dziedzictwa historycznego i kulturowego, a także skłonić młodych ludzi do zainteresowania przeszłością i odkrywania „małej ojczyzny”. Autorka artykułu proponuje, aby w proces nauczania języka polskiego włączyć grę planszową, co z pewnością&nbsp;przyczyni się do uatrakcyjnienia kształcenia językowego.</p> Barbara Januszkiewicz Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 297 302 10.12775/LSE.2021.60.16 Dziedzictwo miejskie Krakowa, czyli rzecz o książce Mapy miasta. Dziedzictwa i sacrum w przestrzeni Krakowa https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/36001 <p>Tekst omawia książkę zredagowaną przez Annę Niedźwiedź i Kaję Kaider na temat przenikających się sfer dziedzictwa kulturowego i sacrum Krakowa. Autorzy książki skupiają się na materialnym dziedzictwie miejskim, które wciąż zdaje się niedocenianym zasobem przeszłości. W prezentowanym antropologicznym jego rozumieniu obiekty materialne nie tylko ujawniają całą gamę znaczeń służących kształtowaniu się <em>genius</em> <em>loci</em> miasta i związanych z tym tożsamości mieszkańców i przybyszów, lecz również walor poznawczy w ściśle historycznym wymiarze. Pod antropologicznym szkiełkiem i okiem okazałe budowle i drobne pamiątki zyskują wagę równą pisanym źródłom historycznym, tytułowe zaś dziedzictwo i sacrum ukazują swą nierozerwalną jedność. Na uwagę zasługuje również fakt, że książka jest drukowanym odpowiednikiem wystawy na ten sam temat, która miała miejsce w krakowskim muzeum etnograficznym.</p> Janusz Barański Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 303 309 10.12775/LSE.2021.60.17 Projekt etnograficzny: Mapa Obrzędowa Górnego Śląska https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/34825 <p>Niniejszy tekst prezentuje założenia i efekty etnograficznego projektu badawczego – <em>Mapa Obrzędowa Górnego Śląska</em> – zrealizowanego przez Regionalny Instytut Kultury w Katowicach (obecnie Instytut Myśli Polskiej im. Wojciecha Korfantego). W artykule odnajdziemy informacje dotyczące wirtualnej mapy, na której umieszczono ponad 370 wpisów ilustrujących obrzędy i zwyczaje na historycznej ziemi górnośląskiej. Dalej mowa jest o charakterystyce, specyfice i istotności podjętych badań oraz ich wynikach. Opracowanie kończy się opisem kilku praktyk kulturowych zarejestrowanych w ramach badań (które znane do tej pory były głownie w lokalnych społecznościach) oraz przykładem przeobrażenia przebiegu uroczystości Bożego Ciała w czasach pandemii.</p> Aleksander Lysko Robert Garstka Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 311 325 10.12775/LSE.2021.60.18 Etnograficzne mapy bliskich terytoriów. Przestrzeń wsi oczami społeczności lokalnej https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35996 <p>Artykuł prezentuje mapy etnograficzne, które zostały stworzone w ramach dwóch projektów Stowarzyszenia „Pracownia Etnograficzna”, realizowanych w społecznościach lokalnych na Podlasiu i na Krajnie. W artykule pokazujemy, jak przebiegał proces powstawania map w badanych miejscowościach. Pomimo różnic łączy je fakt, że powstały dzięki współpracy etnografek z mieszkańcami miejscowości, a przedstawione na nich treści wyłoniły się dzięki wspólnemu przyglądaniu się lokalnemu dziedzictwu. Celem artykułu jest refleksja nad mapami etnograficznymi jako narzędziem pracy ze społecznościami lokalnymi i jako sposobem na oddanie głosu mieszkankom i mieszkańcom. Zastanawiamy się, jakie zalety ma wykorzystanie tego narzędzia oraz z jakimi wiąże się wyzwaniami. Skłania nas to też do refleksji nad charakterem wiedzy zdobytej i przedstawionej w ten sposób, a także nad wpływem naszych działań na badane społeczności.</p> Anna Bińka Kaja Kojder Helena Patzer Małgorzata Wojtaszczyk Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 239 265 10.12775/LSE.2021.60.13 Mapowanie motywów mitologicznych. Zmora jako istota szkodząca ludziom i zwierzętom gospodarskim https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35999 <p>Celem artykułu jest ukazanie zróżnicowania kulturowego sposobów szkodzenia ludziom i/lub zwierzętom przez istotę mitologiczną, zwaną w Polsce najczęściej zmorą czy morą, w możliwie szerokim aspekcie czasowym i przestrzennym. W tym celu przydatne stały się materiały ludoznawcze i etnograficzne pochodzące z XIX wieku (głównie drugiej połowy) oraz pierwszych trzech dekad XX stulecia. Analizę zawartości literatury ograniczono do podstawowych czaso- pism i prac zwartych, które zaprezentowano w formie obszernych aneksów i trzech map etnogeograficznych. Zestawiono je z niepublikowanymi wynikami badań Polskiego Atlasu Etnograficznego dotyczącymi demonologii ludowej, w tym omawianej postaci mitologicznej szkodzącej ludziom i/lub zwierzętom. Opracowanie na mapach dawniejszych materiałów ludoznawczych i etnograficznych wraz z późniejszymi danymi atlasowymi pozwoliło nie tylko na wytyczenie zasięgu występowania w Polsce przekonań o tym, że zmora najczęściej dręczy ludzi, rzadziej zwierzęta domowe, ale też ukazanie przemian ich granic w czasie i przestrzeni. Mapowanie pozwala również na porównanie obecnych i dawnych obszarów, na których stwierdzono obecność odrębnych motywów mitologicznych.</p> Agnieszka Pieńczak Polina Povetkina Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 267 294 10.12775/LSE.2021.60.14 Mapa jako optyka https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35977 <p>Tradycja i praktyka zarówno <em>stricte</em> kartograficznego odwzorowania realiów, jak i opracowa- nych na gruncie nauk humanistycznych i społecznych technik odzwierciedlania topografii sytu- ują mapę w centrum dyskursu. W niniejszych rozważaniach potraktowano mapę jako pojemną optykę interpretacyjną rozciągającą się od obiektywnego rzutowania sytuacji przestrzennej na płaszczyznę wedle określonych reguł do krytycznej narracji humanistycznej, wręcz zakładającej nieobojętność recepcji i dokumentowania. Mapa jako optyka oscyluje między obiektywizującą diagnozą kartometryczną a personalizującą konstatacją intencjonalną. W obydwu scenariuszach chodzi o dotarcie do prawdy (prawdopodobieństwa), do odnotowania zmian gradientu cech, do stwierdzenia różnic i podobieństw. Zarówno w jednym, jak i drugim przypadku ważne staje się wyrażenie regularności oraz idiomatyczności świata. Refleksję nad mapowaniem czysto&nbsp;kartograficznym (zmierzającym ku klasyfikacji) i humanistycznym (zwróconym raczej ku kon- ceptualizacji i problematyzacji) rozpisano jako próbę odpowiedzi na trzy pytania: po co? jak / w jaki sposób? kto / dla kogo? Jednym z wniosków jest stwierdzenie, że mapa stanowi dla człowieka istotne medium epistemologiczne i świadectwo ontologiczne.</p> Mikołaj Madurowicz Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 13 34 10.12775/LSE.2021.60.02 Do czego służy mapa? Kartografia w obiegu socjokulturowym https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35982 <p>Celem artykułu jest analiza socjokulturowych aspektów mapy oraz pragmatyki tworzenia, wprowadzania do obiegu, użytkowania, także społecznego modyfikowania. Spektrum takich aktywności obejmuje zarówno działania profesjonalne, jak i wernakularne, kompetencje twórcze i odbiorcze. Mapa jest definiowana jako fakt kulturowy, który podlega na wielu poziomach zmiennym historycznie i geograficznie uwarunkowaniom. W artykule wskazano na proces demo- kratyzacji mapy oraz na jej funkcje: propagandowe, perswazyjne, rewindykacyjne, kompensacyjne, emocjonalne i autobiograficzne.</p> Elżbieta Rybicka Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 35 51 10.12775/LSE.2021.60.03 Strukturyzowane metody wytwarzania i wizualizacji danych z wykorzystaniem GIS: domeny semantyczne w etnograficznych badaniach krajobrazów https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35984 <p>W artykule prezentujemy zastosowanie niektórych strukturyzowanych metod wytwarzania danych, używanych przede wszystkim w antropologii kognitywnej, równolegle z metodami wizualizacji danych za pomocą systemów informacji geograficznej (GIS) na przykładzie badań związanych z percepcją krajobrazu. Omawiamy proces opracowywania danych uzyskanych techniką jakościową i przeniesionych za pomocą analizy domen semantycznych do interfejsu GIS oraz definiujemy możliwości interpretacyjne, jakich dostarcza zastosowanie tak wielopoziomowego podejścia i zróżnicowanych narzędzi. Opisane w artykule procedury zostały wstępnie zweryfikowane w badaniach własnych, lecz powiązania między opisywanymi w artykule podejściami metodologicznymi powinny stanowić przedmiot dalszej dyskusji naukowej, a przede wszystkim weryfikacji doświadczalnej.</p> Gabriela Fatková Tereza Šlehoferová Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 53 75 10.12775/LSE.2021.60.04 Dynamika krajobrazu poniemieckich wsi w Polsce centralnej. Eksperyment kartograficzny https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/34200 <span class="TextRun SCXW205051889 BCX0" lang="PL-PL" xml:lang="PL-PL" data-contrast="none">Celem artykułu jest przedstawienie heurystycznej wartości zastosowania aplikacji Google Earth Pro w </span><span class="TextRun SCXW205051889 BCX0" lang="PL-PL" xml:lang="PL-PL" data-contrast="none"><span class="SpellingError SCXW205051889 BCX0">etnohistorycznych</span></span><span class="TextRun SCXW205051889 BCX0" lang="PL-PL" xml:lang="PL-PL" data-contrast="none"> badaniach dynamiki krajobrazu. Autor zaprojektował eksperyment kartograficzny, który śledzi zmiany krajobrazowe, lokalizując na współczesnej fotografii satelitarnej obiekty, które odnoszą się do przeszłości. Obrazy anachroniczne składają się z dwóch warstw: historycznej mapy i zdjęcia satelitarnego z dokładnie tego samego miejsca. Metodą tą autor zbadał dynamikę poniemieckiego krajobrazu wiejskiego w centralnej Polsce.</span><span class="EOP SCXW205051889 BCX0" data-ccp-props="{&quot;201341983&quot;:0,&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6,&quot;335559739&quot;:160,&quot;335559740&quot;:360}"> </span> Sebastian Latocha Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 77 92 10.12775/LSE.2021.60.05 Mapy dźwiękowe i wyobraźnia audiogeograficzna – kartograficzne i społeczne praktyki soundmappingu https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/32646 <p>Artykuł dotyczy społecznej praktyki wytwarzania cyfrowych map dźwiękowych (soundmappingu) w perspektywie interdyscyplinarnej łączącej antropologię dźwięku, ekologię akustyczną, psychogeografię oraz krytyczną kartografię. Mapy dźwiękowe są tu ujęte jako czasoprzestrzenne, audiowizualne, cyfrowe (re)prezentacje powstające kolektywnie w oparciu o mechanizm user-generated content i bazujące na globalnych mapach takich jak Google Maps czy OpenStreetMap. W artykule rozważam kwestię map dźwiękowych rozumianych jako doświadczenie o charakterze lokatywnym i transfonicznym, które pozawalają definiować użycie map dźwiękowych jako proces wyobrażeniowy.</p> Agata Stanisz Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 93 112 10.12775/LSE.2021.60.06 Etnograficzne atlasy Polski. Prolegomena https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35986 <p>Jednym ze sposobów badania i prezentowania różnych przejawów tradycyjnej kultury większych obszarów jest przedstawianie ich na mapach, a następnie interpretacja przedstawionych zasięgów. Opracowanie mapy etnograficznej wymaga spełnienia pewnych rygorów już na etapie tworzenia kwestionariusza i badań terenowych. Zespół tych ściśle określonych wymogów, zawierających między innymi systematykę mapowanych elementów kultury i ich chronologię, określamy mianem techniki kartograficznej. Znajomość tej techniki umożliwia ocenę przydatności także gotowych już map do dalszych badań oraz przetwarzania ich zawartości. Może też służyć pomocą badaczom podejmującym trud opracowywania nowych map. Metoda etnogeograficzna pozwala na wnioskowanie o genezie cech/elementów kulturowych na podstawie konfiguracji ich zasięgów. Interpretacje map prowadzą etnologów do wyjaśnienia genezy tradycyjnej&nbsp;kultury w Polsce przez ukazanie, przynależności do zachodnioeuropejskiej prowincji kulturowej oraz o pograniczach z prowincjami północno-wschodnią i karpacką na ziemiach polskich. Tradycyjna kultura obszaru Polski znalazła odzwierciedlenie w kilku atlasach polskich i niemieckich.</p> Zygmunt Kłodnicki Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 113 132 10.12775/LSE.2021.60.07 Etnograficzne mapowanie polskiej Góralszczyzny przez Wincentego Pola i innych badaczy https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35989 <p>Już w pierwszej połowie XIX wieku zaczęto podejmować próby opisania mieszkańców Karpat (Góralszczyzny karpackiej), z uwzględnieniem istniejących podziałów na grupy („rody”) czy regiony etnograficzne. Zgodnie z modernistycznym (oświeceniowo-pozytywistycznym) paradygmatem poznania naukowego ujmowano owe grupy/regiony na sposób „substancjalny”, kierując się przy tym zasadami naturalizmu przedmiotowego i metodologicznego. Pierwszym badaczem, który dokonał podziału ludności zamieszkującej północne stoki Karpat – analogicznie do tego, jak się te góry dzielą – na trzy „grupy etnograficzne, a w nich na „rody”, był Wincenty Pol. Tej dosyć szczegółowej delimitacji etnograficznej nie przedstawił w formie graficznej, ze względu na brak odpowiedniej do tego celu mapy. Szczegółową mapę, prezentującą dokonane przez Pola i kilku innych badaczy podziały oraz zasięgi polskiej Góralszczyzny i wchodzących w jej skład grup etnograficznych, wykonał dopiero prawie 120 lat później Józef Babicz. Różnice pomiędzy wytyczanymi przez różnych uczonych granicami Góralszczyzny i zasięgami wchodzących w jej skład grup/regionów wskazują, że substancjalne ujęcie tych zagadnień jest nieadekwatne do obrazowanej rzeczywistości społecznej i kulturowej. Pewne poglądy Pola mogą być inspiracją dla stworzenia alternatywnej koncepcji&nbsp;zróżnicowania etnograficznego w ogóle, a polskiej&nbsp;Góralszczyzny w szczególności.</p> Stanisław Węglarz Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 133 150 10.12775/LSE.2021.60.08 Podróż do kresu mapy. Destrukcja kartografii jako dekonstrukcja – perspektywa pragmatyczna https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35991 <p>Artykuł dotyczy funkcjonowania map i ich wyobrażeń w warunkach wojennych na przykładzie polskiego materiału dotyczącego II wojny światowej. Punktem wyjścia jest relacja Mirona Biało- szewskiego zawarta w opowiadaniu <em>Rajza</em> dotycząca ucieczki jego rodziny we wrześniu 1939 roku w stronę granicy wschodniej. Opowiadanie wprowadza wątki, które są obecne w innych tek- stach okołowojennych i powojennych autora <em>Pamiętnika</em> <em>z</em> <em>powstania</em> <em>warszawskiego,</em> i które są interpretowane w kontekście innych źródeł (przede wszystkim literackich). Mapy używane podczas wojny miały wymiar propagandowy, dezorientowały zarówno swoich, jak i obcych użyt- kowników (czytelników). Okres wojenny oznacza ciągłe zapotrzebowanie na mapy oraz ujaw- nia deficyt przestawień kartograficznych, a jednocześnie ciągle zmieniająca się rzeczywistość obnaża ich bezużyteczność, w skrajnych przypadkach sprowadzając je do surowca wtórnego. Wojna jest stanem wyjątkowym, w którym proces dekonstrukcji kartografii zostaje przyśpie- szony. Jest to więc moment, w którym postulaty nurtu krytycznego w historii i teorii kartografii&nbsp;zostają spełnione, a pragmatyka dowartościowana. To użytkownik w konkretnej sytuacji dokonuje demaskacji racjonalnego umysłu stojącego za kartografią.</p> Igor Piotrowski Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 151 171 10.12775/LSE.2021.60.09 Mapy Japonii i reprodukowanie japońskiej tożsamości narodowej w kulturze popularnej https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/32554 <p>Celem artykułu jest ukazanie związku pomiędzy mapą a ideologią, a dokładniej tego, w jaki sposób za pomocą map reprodukowana jest tożsamość narodowa we współczesnej japońskiej kulturze popularnej. Na wybranych przypadkach i ilustracjach, pochodzących z komiksu <em>Nihon</em> <em>no</em> <em>rekishi</em> <em>nenpyō</em> <em>jiten</em> [<em>Chronologiczna</em> <em>encyklopedia</em> <em>historii</em> <em>Japonii</em>], wykażę, w jaki sposób wykorzystuje się do tego procesu wiadomości o kształcie i liczbie wysp należących Japonii. Wybór komiksu uzasadniony był faktem, że nie jest on katalogiem map Japonii, lecz popularnym wprowadzeniem do historii tego kraju. W celu uporządkowania wywodu, treść artykułu podzielony jest na dwie części. Pierwsza z nich to wprowadzenie do, nieobecnego w polskiej literaturze, wątku japońskiej kartografii i związanych z nią treści ideologicznych, druga zaś zawiera analizę konkretnych przykładów idei narodowych zawartych w komiksie <em>Nihon</em> <em>no</em> <em>rekishi</em> <em>nenpyō</em> <em>jiten</em>.</p> Marcin Lisiecki Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 173 196 10.12775/LSE.2021.60.10 Miasto bez schematu. Plany komunikacji miejskiej i rozwój Warszawy https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/35994 <p>W Warszawie brakuje jednej generalnej mapy środków transportu publicznego o łatwo rozpoznawalnej formie graficznej. Prezentujący podejście kulturoznawcze i historyczno-kulturowe artykuł służy przyjrzeniu się współczesnym substytutom takiego schematu, jak również zawiera analizę dwóch dwudziestowiecznych przypadków publicznego wykorzystania planów miasta jako map sieci komunikacji zbiorczej. Ponieważ, jak dowodzi autor, są to praktyki chwalenia się sukcesami w modernizacji stolicy, a zarazem ukrywające mankamenty i kompleksy (zwłaszcza brak kilku linii metra), ich analiza tworzy pretekst do refleksji nad przestrzennym i infrastrukturalnym rozwojem miasta, m.in. w kontekście dziedzictwa modernizmu i zapoznanej krytyki&nbsp;transportu spalinowego w Karcie Ateńskiej.</p> Włodzimierz Pessel Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 197 213 10.12775/LSE.2021.60.11 Etnografia w skale: mapy topograficzne a doświadczenie wspinaczki https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/31843 <p>„Topo” to mapa drogi wspinaczkowej i skała poddana obiektywizacji. Dostarcza ona pierwszej wiedzy o danej drodze. Mapy nie są jednak tylko przedstawieniami obiektów przyrodniczych, lecz także reprezentacjami złożonych, ucieleśnionych oraz temporalnych praktyk społecznych. Wspinaczka to zatem pewien cielesny stan i epistemologiczna dyspozycja, dzięki którym wspinacz pokonuje kolejne metry skały. Postawione w artykule pytanie brzmi zatem: jak wytwarzana jest ta wiedza i doświadczenie; jak przebiega tranzycja z wiedzy pierwszej, wydawałobysię zobiektywizowanej, ku subiektywnej wiedzy rodzącej się podczas aktu wspinania?</p> Hubert Wierciński Prawa autorskie (c) 2021 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2021-11-07 2021-11-07 60 215 235 10.12775/LSE.2021.60.12