Łódzkie Studia Etnograficzne https://apcz.umk.pl/LSE <p>Specyfikę „Łódzkich Studiów Etnograficznych” określają ramy współczesnych debat i zainteresowań etnologów (antropologów) oraz połączenie teorii z praktyką. Czasopismo wpisuje się w aktualne dyskusje podejmujące problematykę kultury w jej aspektach teoretycznych, analityczno-interpretacyjnych, diagnostycznych i praktycznych, nie gubiąc przy tym swego etnograficznego rodowodu.</p> <p>Od 2015 roku tomy profilowane są tematycznie.</p> <p>„Łódzkie Studia Etnograficzne” na ministerialnej liście czasopism naukowych otrzymały 70 punktów.</p> <p>„Łódzkie Studia Etnograficzne” zarejestrowane są w międzynarodowym systemie informacji o wydawnictwach ciągłych i oznaczone symbolem: ISSN 2450-5544.</p> <p>Czasopismo „Łódzkie Studia Etnograficzne” znajduje się w bazach indeksacyjnych:</p> <p>Scopus (https://www.scopus.com)</p> <p>ERIH Plus – European Reference Index for the Humanities (https://dbh.nsd.uib.no/publiseringskanaler/erihplus/)</p> <p>CEJSH – The Central European Journal of Social Sciences and Humanities (http://cejsh.icm.edu.pl)</p> <p>CEEOL – Central and Eastern European Online Library (https://www.ceeol.com)</p> <p>DOAJ – Directory of Open Access Journals (https://doaj.org)</p> <p>IBSS – International Bibliography of Social Sciences (https://www.proquest.com/libraries/academic/databases/ibss-set-c.html)</p> <p>Index Copernicus (https://indexcopernicus.com/index.php/pl/)</p> <p>Bibliografia Etnografii Polskiej (http://www.ptl.info.pl/odie/)</p> <p> </p> <p>Informacje o archiwalnych tomach czasopisma można znaleźć na: <a href="http://lse.ptl.info.pl">http://lse.ptl.info.pl</a></p> pl-PL <p>1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:</p> <p class="Default">a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;</p> <p class="Default">b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);</p> <p class="Default">c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;</p> <p class="Default">d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;</p> <p class="Default">e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule <em>open access </em>na licencji Creative Commons (CC BY - ND 4.0).</p> <p>2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.</p> <p>3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.</p> grazyna.karpinska@uni.lodz.pl (Grażyna Ewa Karpińska) greg@umk.pl (Grzegorz Kopcewicz) Sun, 20 Nov 2022 13:22:34 +0100 OJS 3.3.0.12 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Spis treści https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40966 Redakcja Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40966 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 „Stawianie maibaumu”. O majowym świętowaniu jako formie konstruowania tożsamości mniejszości niemieckiej na Śląsku Opolskim https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40956 <p>Od połowy lat 90. XX w. na Śląsku Opolskim zauważalna jest aktywizacja stowarzyszeń mniejszości niemieckiej na niwie społeczno-kulturalnej, m.in. poprzez organizację wielu form świętowania rodzinnego, dorocznego, lokalnego i regionalnego. Autorka zainteresowała się zwyczajową uroczystością, zwaną <em>stawianiem maibaumu</em>, czyli drzewka majowego, praktykowaną przez członkinie Związku Śląskich Kobiet Wiejskich na wzór wiosennego święta znanego w Niemczech. Omówiła pierwotne znaczenie praktyki stawiania majów (wysokich drzew i słupów przybranych zielenią) w Europie i w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska, wskazując, iż ta forma majowego świętowania (pierwotnie także matrymonialnego) została zarzucona po II wojnie światowej, a jej reaktywacja w zmienionej formie ludycznej nastąpiła w latach 90. XX w. Na podstawie przeprowadzonych badań terenowych oceniła, że obecnie <em>maibaum</em> stanowi hybrydyczny rekwizyt, a świętowanie związane z jego ustawianiem w centrum miejscowości tworzy scenerię widowiska, wybiórczo łączącego elementy niemieckiego i śląskiego dziedzictwa kulturowego.</p> Magdalena Brandt Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40956 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Strój rozbarski jako atrybut świętowania Bożego Ciała https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40957 <p>Paradny strój ludowy, bogaty pod względem formy, stanowił dawniej odzienie adekwatne dla czasu niezwykłego (święta). Wizualnie artykułował podniosłość dnia świątecznego, przesiąkniętego zwykle sacrum (świętowanie w niewielkich społecznościach lokalnych odzwierciedlało ściśle porządek roku liturgicznego). Współcześnie strój ten (w typie rozbarskim) nadal wykorzystywany jest przez mieszkańców Górnego Śląska w trakcie obchodów wybranych świąt kościelnych. Nieustanna obecność w przestrzeni społeczno-kulturowej różnych form tegoż stroju skłoniła mnie do podjęcia próby przedstawienia konotowanych przez niego wartości w kontekście celebracji Bożego Ciała (jednego z ważniejszych świąt w kościele katolickim), a także skonfrontowania z sobą istoty owych znaczeń w tradycyjnym (historycznym) oraz teraźniejszym wymiarze.</p> Magdalena Toboła-Feliks Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40957 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 How a gathering becomes a holiday. Modern social practices of migrants from flooded zones in Ukraine https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40958 <p>W artykule zostały przedstawione współczesne praktyki upamiętniania zatopionych wsi ukraińskich, podejmowane w trakcie corocznych lub okazjonalnych spotkań przesiedleńców z terenów zalanych w różnych regionach Ukrainy. Opisano kolejne etapy organizowania tego rodzaju<br />działań, od spontanicznych odwiedzin zalanego miejsca do uroczystych spotkań mieszkańców wsi nad brzegiem zbiornika wodnego. Ukazano zrytualizowane mechanizmy i środki, dzięki którym zwykłe spotkanie grupy ludzi nabiera charakteru święta poprzez sakralizację czasu i miejsca spotkania (budowanie obiektów pamięci, takich jak kaplice, krzyże, pomniki, publikację wspomnień, organizację wystaw itp.), dobór uczestników, wykorzystanie odpowiednich identyfikatorów świętowania (wspólna uczta, akompaniament muzyczny, wykonywanie pieśni okolicznościowych, użycie strojów ludowych, pamiątkowe fotografie).</p> Iryna Koval-Fuchylo, Katarzyna Orszulak-Dudkowska Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40958 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 „Sabałowa Noc” – góralskie święto „po zbójnicku” https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40959 <p>Artykuł dotyczy „Sabałowej Nocy”, góralskiego święta będącego przykładem tradycji wynalezionej w rozumieniu zaproponowanym przez Erica Hobsbawma. Autorka odwołując się do procesu mitologizacji, stereotypizacji i komercjalizacji zbójnictwa na Podhalu, kreśli genezę i późniejsze metamorfozy wytworzonej tradycji, bazującej na romantycznych legendach o zbójnikach. Omawiając przebieg wydarzenia wskazuje na elementy zapożyczone z przeszłości, które twórczo przekształcone, stanowią podstawę nowych zbójnickich zwyczajów współcześnie praktykowanych przez górali podhalańskich w trakcie ich święta. Tłumaczy powody, dla których „Sabałowa Noc”, mająca teatralny, momentami nawet komediowy charakter, traktowana jest przez depozytariuszy zbójnickiej tradycji ze szczególną estymą i pełną powagą. Ukazuje zaangażowanie w jej przebieg góralskiej elity intelektualnej, z uwzględnieniem różnic determinowanych płcią. Wreszcie unaocznia, w jaki sposób wydarzenie to stanowi niesłabnącą atrakcję turystyczną Podhala, wpisując się w poczet najistotniejszych imprez kulturalnych w tym regionie.</p> Katarzyna Ceklarz Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40959 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 W stronę uludycznienia kultury: współczesne miasto jako przestrzeń konsumpcji zabawy i kreowania tożsamości. Przykład tarnogórskich Dni Gwarków https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40960 <p>Autorka zainteresowała się problematyką ekspansji ludyczności w kulturze współczesnej jako przestrzeni konsumpcyjno-zabawowej. Przedmiotem analizy uczyniła Dni Gwarków – kilkudniową imprezę plenerową, organizowaną cyklicznie w Tarnowskich Górach (woj. śląskie), wyeksponowała odbywający się trzeciego dnia świętowania pochód, obrazujący najważniejsze wydarzenia i postaci z historii miasta. Celem badań empirycznych i analizy pozyskanego materiału była próba odpowiedzi na pytania: co jest przyczyną tak dużej popularności masowych imprez plenerowych oraz jakim celom służy ich organizacja. Autorka, odnosząc się do specyfiki regionalnej tego święta miejskiego, skoncentrowała się na czasie i miejscu obchodów oraz omówiła pochód w kontekście skonwencjonalizowanego widowiska teatralnego z historią w tle (eksponując bohaterów oraz teatralną oprawę inscenizacji ulicznej).</p> Bożena Kaczmarczyk-Gwóźdź Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40960 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 „Moczka jest jak Śląsk. Króluje w ni roztomajtość a wolność…”. O regionalnej specyfice deseru wigilijnego https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40961 <p>Przedmiotem artykułu jest <em>moczka</em> – jedna z charakterystycznych i najstarszych śląskich potraw wigilijnych, której tradycja spożywania sięga drugiej połowy XIX w. Traktowana jako wykwintny deser, podawana jest zazwyczaj na końcu uroczystej kolacji wigilijnej. Podstawą analizy są materiały pozyskane w trakcie badań terenowych prowadzonych w latach 2019–2021 na Górnym Śląsku, w dwóch województwach: śląskim i opolskim. Autorka omawia zasięg występowania dania, funkcjonujące nazwy, produkty wchodzące w jej skład, a także konsumpcję w różnych grupach wiekowych oraz nowe praktyki zwyczajowe mające wpływ na jej współczesny odbiór. <em>Moczka</em> stanowi interesujący przykład dziedzictwa kulinarnego Śląska.</p> Dorota Świtała-Trybek Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40961 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 „Kolęda z drzewkiem” z Zarównia w kontekście „kolędowania z Rajem” w południowo-wschodniej Polsce. W poszukiwaniu metody opisu i analizy wariantu obrzędu https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40962 <p>Celem artykułu jest opis i analiza kolędy z drzewkiem z Zarównia (rzeszowskie). Autor przywołał jej genezę, ustalił zasięg występowania, funkcje oraz opisał kontekst wykonawczy. Wyekscerpował i przeanalizował, zgodnie z metodologią moskiewskiej szkoły etnolingwistycznej, poszczególne kody obrzędu, ze szczególnym naciskiem na kod akcjonalny, werbalny i muzyczny. Obserwacja kodu przedmiotowego kolędowania z drzewkiem umożliwiła zdefiniowanie i opis jego podstawowych symbolicznych znaczeń. Bazą źródłową są nagrania zdeponowane w Archiwum Muzycznego Folkloru Religijnego KUL (AMFR KUL), zarejestrowane w 1974 r., oraz materiały terenowe z Archiwum Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej (MKL–AE).</p> Tomasz Rokosz Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40962 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Świętowanie jako okoliczność wyłączająca odpowiedzialność karną https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40856 <p>Bez względu na swój charakter święta to czas, któremu społeczeństwo nadało szczególną rolę. Ich obchodzenie może się niekiedy wiązać z realizacją czynności, które wypełniają znamiona przestępstw lub wykroczeń. Prawo karne służy jednak przede wszystkim ochronie społeczeństwa przed czynnikami negatywnymi, zatem świętowanie, czyli działanie w sposób akceptowany społecznie, ma fundamentalne znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności karnej osób działających. W artykule przedstawiono znaczenie czynności związanych ze świętowaniem w procesie ustalenia odpowiedzialności karnej sprawców niektórych czynów zabronionych, szczególnie w zakresie konkretyzacji ich motywacji oraz sposobu działania. Na początku zarysowano spór doktrynalny dotyczący kontratypu zwyczaju oraz problematyczność jego stosowania w orzecznictwie. Następnie omówiono wpływ świętowania na ustalenie społecznej szkodliwości czynu, co, ze względu na specyfikę zwyczajów i obyczajów jako ugruntowanych w moralności społecznej, stanowić powinno ważną okoliczność dla organów prowadzących postępowanie. Sformułowano również kilka przesłanek pomocniczych mogących mieć zastosowanie w postępowaniach o omawianym charakterze. Na końcu podkreślono, że popełnienie czynu zabronionego wiąże się z realizacją jego wszystkich znamion. Niekiedy może to nie mieć miejsca z uwagi na odmienny od relewantnych zamiar osób działających.</p> Kamil Wolanin Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40856 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Halloween and Valentine’s Day in Slovakia: new holidays or new opportunities for celebration? https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40857 <p>Artykuł przedstawia analizę obchodów Halloween i walentynek na Słowacji z perspektywy teorii ewentyzacji, szczegółowo opracowanej przez Winfried Gebhardt (2000). Teoria ta koncentruje się na wewnętrznych i zewnętrznych transformacjach obchodów świąt w nowoczesnych społeczeństwach i objaśnia wymiar kulturowy procesów indywidualizacji i pluralizacji w okresie późnej nowoczesności. Autorzy analizują oba święta jako zjawiska globalne, skupiając się na praktykach ich celebracji, tj. na tym, w jaki sposób są obchodzone, a także przedstawiają procesy historyczne i społeczne związane z transformacjami sposobów świętowania, jakie zaszły w Europie i na Słowacji od końca XX w. Autorzy prezentują także materiały badawcze, które rzucają światło na procesy domestykacji oraz przybliżają sposoby świętowania Halloween i walentynek na Słowacji. Następnie na podstawie danych empirycznych formułują wnioski dotyczące sposobów spędzania tych dwóch „nowych” świąt oraz ich relacji do procesów ewentyzacji kultury świętowania.</p> Katarína Popelková, Juraj Zajonc Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40857 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gdzie świętują rodzimowiercy? Przedchrześcijańskie dziedzictwo Słowian w warunkach późnej nowoczesności https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40947 <p>W artykule scharakteryzowano uwarunkowania wpływające na przestrzenne aspekty organizacji świąt dorocznych w polskim rodzimowierstwie, które jest współczesną religią pogańską odwołującą się do wierzeń przedchrześcijańskich Słowian. Na podstawie analizy danych pozyskanych w trakcie badań terenowych prowadzonych w latach 2018–2021 autor stawia tezę, że będący istotą rodzimowierstwa powrót do tradycyjnych form obrzędowości napotyka na liczne trudności i komplikacje, których podłożem są społeczno-kulturowe warunki późnej nowoczesności. Na skutek oddziaływania różnorodnych czynników społecznych, politycznych i ekonomicznych rodzimowiercy zmuszeni są do stosowania w swych praktykach religijnych rozwiązań kompromisowych, a tym samym rzeczywistość świecka w znaczący sposób kształtuje sposób ich świętowania oraz relacje ze sferą sacrum.</p> Piotr Grochowski Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40947 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 A rite in the light of the Actor-Network Theory – the research perspectives (as exemplified by the feast of Corpus Christi in Spycimierz) https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40951 <p>Autorka wychodzi od badań obrzędowości dorocznej w nurcie semiotyki strukturalnej, które pozwoliły określić obrzęd jako tekst kultury. Wykazuje następnie, że Teoria Aktora-Sieci (ANT) może być naturalną kontynuacją strukturalno-funkcjonalnych badań obrzędowości, gdyż te dwa podejścia spotykają się w czterech przestrzeniach metodologicznych, które je inspirują: antropologii i etnologii, strukturalizmu, semiotyki (tekstu) oraz etnometodologii W drugiej części autorka nakreśla dwa zasadnicze „zyski metodologiczne”, jakie może przynieść badaniom obrzędów zastosowanie ANT: nowe spojrzenie na elementy struktury obrzędowego tekstu kultury oraz wykorzystanie translacji jako in spe narzędzia semiotyki obrzędowej. W podsumowaniu otwiera nowe perspektywy badawcze, szczególnie pokazując ANT jako naturalny pomost między strukturalno-funkcjonalno-semiotycznym opisem obrzędu a konstruktywizmem i jako szansę na interpretację sposobu, w jaki teksty kultury posttradycyjnej budują wspólnotę.</p> Katarzyna Smyk Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40951 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Municipality Day(s): a new tradition in the calendar of municipal festivals https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40952 <p>Wydarzenia społeczno-kulturalne i estiwale, organizowane w miejscu zamieszkania ich uczestników i potencjalnych widzów, pełnią ważną funkcję w życiu współczesnych społeczności zarówno wiejskich, jak miejskich. Jednym z wydarzeń, które mają opinię tradycyjnych, choć nie przystają do tradycyjnych wzorców kulturowych, jest święto miejscowości (Deň obce) – Dzień Miasta lub Dzień Wioski. Materiału do niniejszej analizy dostarczyły badania terenowe oraz materiały internetowe dotyczące obchodów dnia kilku miejscowości na Słowacji oraz podobnych obchodów w wybranych krajach. Jako przykłady posłużyły obchody w trzech miejscowościach: Święto Wioski w Tekovskich Lužanach, wielokulturowej wsi o populacji stabilnej od drugiej połowy XX w., Dni Petržalki – dzielnicy miasta, oraz Dnia Hviezdoslavova, który jest przedmieściem. Tego rodzaju obchody są globalnym świętem o lokalnej funkcji. Ich szczególne znaczenie wynika z faktu, że dominuje w nich element obywatelski, który w ich przypadku ma większe znaczenie niż inne segmenty społeczne miejscowości: religijne, etniczne, zawodowe, związane z wiekiem czy płcią mieszkańców. Wraz ze wzrostem znaczenia społeczeństwa obywatelskiego rośnie też status takich obchodów w kalendarzu wydarzeń organizowanych w społecznościach terytorialnych.</p> Zuzana Beňušková Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40952 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Celebration of the New Year in Ukraine during the Soviet and post-Soviet periods https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40955 <p>W drugiej połowie XX w. i w początkach XXI w., czyli w czasach władzy radzieckiej i w okresie postradzieckim, Nowy Rok był – i pozostaje do dziś – jednym z najważniejszych świąt kalendarzowych celebrowanych przez ludność miejską Ukrainy. Nie ulega wątpliwości, że liczne i zróżnicowane obyczaje i tradycje świętowania, które dotyczą tego święta, są zarówno zapożyczone z obchodów innych świąt, jak nowo stworzone; wszystkie jednak są przypisane wyłącznie do niego. W artykule omówione są transformacje tradycji i rytuałów dotyczących świętowania Nowego Roku na Ukrainie w drugiej połowie XX w. i w początkach XXI w., które pokazują, że jego pozycja jako głównego zimowego święta kalendarzowego, związanego z przejściem od starego do nowego cyklu rocznego, pozostaje niezmieniona. Wzorce świętowania Nowego Roku, tj. jednolity system specyficznych dla niego obyczajów, tradycji i rytuałów, wykształciły się w latach 50. i 60. XX w., które w większości nie uległy zmianie aż do dziś. Święto nadal zachowuje charakter rodzinny, a bogato udekorowana choinka noworoczna oraz obfitość smakołyków i prezentów pozostają jego atrybutami. Jednocześnie pod koniec XX w. w obchodach Nowego Roku pojawiły się nowe obyczaje i rytuały. Szczególnie interesujące jest wzbogacenie obchodów o symbole i rytuały europejskie i chińskie, choć w zmienionej i przeredagowanej formie, które mocno podkreślają magiczny komponent obchodów związany z życzeniami, aby nadchodzący rok był lepszy niż poprzedni. Nowy Rok utrzymuje swój charakter głównego święta przejścia od jednego roku kalendarzowego do następnego. Takie święta od zawsze są elementem autentycznego życia społeczności.</p> Oleksandra Matyukhina Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40955 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 O badaniu wojny poprzez ustanawianie pokoju między dyscyplinami. Wybrane aspekty współpracy antropologii i nauk politycznych na przykładzie badań terenowych w Andach https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40963 <p>Artykuł jest próbą zmierzenia się z wybranymi wyzwaniami towarzyszącymi pracy badawczej na styku antropologii i nauk politycznych. Zaprezentowane refleksje powstały na podstawie doświadczeń z badań terenowych prowadzonych w latach 2005–2019 w Andach Peruwiańskich i, od 2022 roku, w Kolumbii. Zasadniczą część tekstu stanowi przegląd ewolucji moich wyobrażeń na temat podejmowanych problemów badawczych przed i po ich skonfrontowaniu z wiedzą terenową, czyli usytuowaniu w kontekstach życia z badanymi. W zakończeniu podejmuję próbę odpowiedzi na pytanie, na czym może polegać i do czego prowadzić poszukiwanie porozumienia między reprezentowanymi w tekście dyscyplinami.</p> Joanna Pietraszczyk-Sękowska Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40963 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Etyka badań a etyka badacza. Uwagi na marginesie lektury książki Adrianny Surmiak „Etyka badań jakościowych. Analiza doświadczeń badaczy w badaniach z osobami podatnymi na zranienie” https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40964 <p>W artykule przedstawione zostały założenia i wyniki analiz przeprowadzonych przez Adriannę Surmiak w ramach jej projektu badawczego, który miał potwierdzić tezę o konieczności łączenia reguł etyki formalnej z etyką nienormatywną w badaniach antropologicznych i socjologicznych, jak również istnienie ścisłego związku pomiędzy metodologią badań a wyborami etycznych postaw badaczy. W swoich rozmowach z badaczami autorka omawianej książki skupiła się na trzech zasadniczych pytaniach: 1. jakie znaczenie na każdym etapie prowadzonych badań mają dla badacza problemy etyczne; 2. jakie praktyki są uznawane za złe, a jakie za dobre w badaniach osób wrażliwych na skrzywdzenie; 3. jakie koncepcje, przekonania i wartości można wyprowadzić z analiz konkretnych sposobów postępowania badaczy w trakcie prowadzonych przez nich badań. W artykule zamieszczone zostały komentarze do wniosków, które A. Surmiak wysnuła ze swych badań. Owe komentarze dotyczą problemów, jakie pojawiają się w konsekwencji stosowania niepisanych zasad etyki nienormatywnej, w szczególności: postawy badacza, włączania pozanaukowych form poznania, jak empatia czy wrażliwość, do procesu poznania oraz kwestii zapewnienia dobrostanu badanych.</p> Katarzyna Kaniowska Prawa autorskie (c) 2022 Łódzkie Studia Etnograficzne https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 https://apcz.umk.pl/LSE/article/view/40964 Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100