Krosno tkackie – narzędzie do ożywiania tradycji tkackich na Podlasiu
DOI:
https://doi.org/10.12775/LSE.2026.65.08Ključne reči
krosno tkackie, Podlasie, tkactwo tradycyjne, badania oparte na rzemiośle, poznanie ucieleśnione, „gęste uczestnictwo”, autoetnografiaApstrakt
W artykule przedstawiono wyniki badań terenowych dotyczących procesu rewitalizacji tkactwa ręcznego na Podlasiu, przeprowadzonych wśród uczestniczek i uczestników wystawy „SpoTKANIE” zorganizowanej w 2023 r. przez Podlaski Instytut Kultury w Białymstoku w ramach IV Festiwalu Tkactwa „Podlaskie Sploty”. Badania zostały zrealizowane w oparciu o koncepcję poznania ucieleśnionego z zastosowaniem metody „gęstego uczestnictwa” i autoetnografii. Ich wyniki wskazują na przesunięcie znaczeń tkackiego rzemiosła – od praktyki o charakterze użytkowym i ekonomicznym, wpisanej w realia kultury chłopskiej, ku współczesnej formie dobrowolnej aktywności o wymiarze twórczym, tożsamościowym i komunikacyjnym. Uczestniczki i uczestnicy badań, reprezentujący zróżnicowane środowiska społeczne, traktują tkactwo ręczne jako przestrzeń ekspresji oraz refleksyjnego dialogu z dziedzictwem kulturowym. Szczególne znaczenie przypisują tradycyjnym krosnom, których używają jako narzędzi twórczej ekspresji i komunikacji z otaczającym światem, postrzegając je także jako materialne nośniki pamięci, ucieleśniające międzypokoleniowe relacje i lokalne tradycje kulturowe.
Reference
Adams, T.E., Jones, S.H., Ellis, C. (2015). Autoethnography. Understanding Qualitative Research. New York: Oxford University Press.
Barwiński, M. (2014). Podlasie jako region pogranicza. Studia z geografii politycznej i historycznej, 3, 281–306. DOI: https://doi.org/10.18778/2300–0562.03.13
Ciesielski, Z. (2004). Tradycyjne rękodzieło ludowe Podlasia. Poradnik regionalisty. Białystok: Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Białymstoku, Podlaskie Stowarzyszenie Twórców i Animatorów Kultury.
Feder-Nadoff, M.A. (2019). Bodies of knowledge: towards an anthropology of making. Entanglements, 2(1), 59–75.
Fisk, A. (2019). ‘Stitch for Stitch, You Are Remembering’: Knitting and Crochet as Material Memorialization. Material religion, 15(5), 553–576. DOI: https://doi.org/10.1080/17432200.2019.1676621
Fryś-Pietraszkowa, E. (1988). Tkanina. W: E. Fryś-Pietraszkowa, A. Kunczyńska-Iracka, M. Pokropek, Sztuka ludowa w Polsce (s. 118–132). Warszawa: Wydawnictwo Arkady.
Gloger, Z. (1900). Geografia historyczna ziem dawnej Polski. Kraków: Spółka Wydawnicza Polska.
Grabowski, J. (1959). Tkanina ludowa. W: K. Piwocki (red.), Tkanina polska (s. 35–59). Warszawa: Wydawnictwo Arkady.
Grömer, K. (2016). The prehistoric art of textile making: The development of craft traditions and clothing in Central Europe. Vienna: Natural History Museum Vienna. DOI: https://doi.org/10.26530/OAPEN_604250
Groth, C. (2017). Making sense through hands: design and craft practice analysed as embodied cognition. Helsinki: Aalto University.
Heidegger, M. (1974). Budować, mieszkać, myśleć. Teksty: Teoria literatury, krytyka, interpretacja, 6(18), 137–152.
Ingold, T. (2008). Bindings against boundaries: entanglements of life in an open world. Environment and planning A, 40(8), 1796–1810. DOI: https://doi.org/10.1068/a40156
Ingold, T. (2013). Making: anthropology, archaeology, art and architecture. London–New York: Routledge.
Klekot, E. (2014). Samofolkloryzacja: współczesna sztuka ludowa z perspektywy krytyki postkolonialnej. Kultura współczesna. Teoria, interpretacje, praktyka, 1, 86–99.
Klekot, E. (2018). Mētis – wiedza asystemowa. Teksty drugie, 1, 79–90. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2018.1.5
Konstantinou, K., Anagnostopoulos, A. (2019). Interweaving contemporary art and “traditional” crafts in ethnographic research. Art/Research International: A transdisciplinary journal, 4(1), 58–82. DOI: https://doi.org/10.18432/ari29420
Kowalczuk, W. (2022). Tkanina dwuosnowowa. Wasilków: Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej.
Królikowska, E. (1997). Tkactwo. W: B. Kopczyńska-Jaworska, M. Niewiadomska-Rudnicka (red.), Piękno użyteczne czy piękno ginące (s. 43–63). Łódź: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.
Krzysztofowicz, S. (1972). O sztuce ludowej w Polsce. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kunicka, K. (2020). Ofensywa splotów. W: Zespół PIK w Białymstoku (red.), Podlaskie sploty/Weaves of Podlasie (s. 3). Białystok: Podlaski Instytut Kultury w Białymstoku.
Kunicka, K. (2024, 25–26 czerwca). Reaktywacja tkaniny tradycyjnej na podstawie działań Podlaskiego Instytutu Kultury w Białymstoku. Wystąpienie na Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Tkanina w stroju ludowym. Źródła, inspiracje, adaptacje”, Lidzbark Warmiński.
Leavy, P. (2020). Method meets art: Arts-based research in practice. New York–London: The Guilford Press.
Lervad, S. (2016). Textile terminologies and relations between key concepts in the context of my family’s story and my own life. In: C. Ebert, M. Harlow, E. Andersson Strand, L. Bjerregaard (eds.), Traditional textile craft – an intangible cultural heritage? (pp. 54–62). Kopenhaga: Centre for Textile Research, University of Copenhagen.
Majbroda, K. (2023). Activating transrelational ethnography: Interweaves of the field in the process of energy transition. Łódzkie Studia Etnograficzne, 62, 183–199. DOI: https://doi.org/10.12775/LSE.2023.62.11
Moszyński, K. (1967). Kultura ludowa Słowian. T. 1. Kultura materialna. Warszawa: Książka i Wiedza.
Myśliwski, W. (2004). Kres kultury chłopskiej. Pismo folkowe, 53(4). Pozyskano z: https://pismofolkowe.pl/artykul/kres-kultury-chlopskiej-2514
Nimkulrat, N. (2024). Traces of craft experience in artefacts. In: N. Nimkulrat, C. Groth (eds.), Craft and design practice from an embodied perspective (pp. 141–154). New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003328018–17
Orynżyna, J. (1938). Przemysł ludowy w Polsce. Warszawa: Tygodnik „Polska Gospodarcza”.
Parker, R. (2010). The subversive stitch: embroidery and the making of the feminine. London–New York: I.B. Tauris.
Piskorz-Branekova, E., Pluta, A. (2022). Tradycyjne stroje województwa podlaskiego. Część 1. Z okolic Łomży, Zambrowa, Ciechanowca, Siemiatycz, Białegostoku, Bielska Podlaskiego i Hajnówki. Wasilków: Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej.
Pluta, A. (2023). Tkanina wielonicielnicowa „radziuszka” z terenów północno-wschodniej Polski. W: K. Kunicka (red.), Radziuszka. Wzory i technika (s. 6–15). Białystok: Podlaski Instytut Kultury w Białymstoku.
Pokropek, M. (1978). Atlas sztuki ludowej i folkloru w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Arkady.
Pokropek, M. (2019). Etnografia. Materialna kultura ludowa Polski na tle porównawczym. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Reinfuss, R. (1961). Na marginesie badań sztuki ludowej Białostocczyzny. Polska Sztuka Ludowa, 3, 131–136.
Rogers, C. (2019). The needle as medium: using embroidery to speak to ghosts. Art/Research International: A transdisciplinary journal, 4(1), 127–152. DOI: https://doi.org/10.18432/ari29407
Samudra, K.J. (2008). Memory in our body: thick participation and the translation of kinesthetic experience. American Ethnologist, 35(4), 665–681. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1548–1425.2008.00104.x
Sennett, R. (2008). The craftsman. New Haven: Yale University Press.
Zielińska-John, M. (red.) (2024). Mistrzyni Sabina Knoch uczy tkać tkaniny wybierane. Suwałki: Suwalski Ośrodek Kultury.
Downloads
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
Licenca
Sva prava zadržana (c) 2026 Łódzkie Studia Etnograficzne
Ovaj rad je pod Creative Commons Autorstvo-Bez prerada 4.0 Internacionalna licenca.
1. Autorzy udzielają wydawcy (Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu) licencji niewyłącznej na korzystanie z utworu w następujących polach eksploatacji:
a) utrwalanie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
b) reprodukowanie (zwielokrotnienie) Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego drukiem i techniką cyfrową (ebook, audiobook);
c) wprowadzania do obrotu egzemplarzy zwielokrotnionego Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego;
d) wprowadzenie Utworu/przedmiotu prawa pokrewnego do pamięci komputera;
e) rozpowszechnianie utworu w wersji elektronicznej w formule open access na licencji Creative Commons (CC BY - ND 4.0).
2. Autorzy udzielają wydawcy licencji nieodpłatnie.
3. Korzystanie przez wydawcę z utworu na ww. polach nie jest ograniczone czasowo, ilościowo i terytorialnie.
Stats
Number of views and downloads: 23
Number of citations: 0
