Rewizje heroizmu

„Tyrtej” Cypriana Norwida i „Achilleis” Stanisława Wyspiańskiego

Abstract

Celem artykułu jest porównanie Tyrteja i Achilleidy, dramatów podejmujących wątki z historii oraz mitologii starożytnej Grecji. Sposób, w jaki Cyprian Norwid i Stanisław Wyspiański czerpią z dziedzictwa antyku, okazuje się pod wieloma względami zbieżny. Obaj artyści wyraźnie przekształcają źródłowe motywy oraz wizerunki głównych postaci. Osłabiają też heroiczną wymowę swoich dzieł; nie po to jednak, aby ją całkowicie odrzucić, lecz przekształcić i zrewidować. Pierwsza część tekstu poświęcona jest Tyrtejowi; charakterystyce tytułowej postaci i przemianom w stosunku do zakorzenionego w tradycji wizerunku Tyrteusza. Druga część skupia się wokół Achilleidy, dramatu w twórczy sposób przekształcającego tekst Iliady i w szczególny sposób uwydatniającego postać Achillesa. W trzeciej części omówiony jest wątek heroizmu oraz wskazane podobieństwa z myślą Thomasa Caryle’a i jego koncepcją bohaterów (rozwiniętą w tomie Bohaterowie, cześć dla bohaterów i pierwiastek bohaterstwa w historii). Analiza dramatów Norwida i Wyspiańskiego prowadzi do wniosku, że autorzy nie odchodzą od heroizmu, lecz proponują jego nowy wariant – rodzaj heroizmu ducha (wykazującego wiele podobieństw z ideami Carlyle’a).