Kazimiera Iłłakowiczówna and Nadia Surovceva – the First Women in Diplomatic Positions in Poland and Ukraine in the Light of Memories and Archives
DOI:
https://doi.org/10.12775/LC.2026.012Abstract
The article shows the activities of the first women in diplomatic posts in Poland (Kazimiera Iłłakowiczówna) and Ukraine (Nadia Surowcowa) based on their memoirs. Using the examples of Iłłakowiczówna's memoir books Ścieżka obok drogi, Z rozbitego fotoplastykonu, Niewczesne wynurzenia, Trazymeński zając oraz Спогади by Surowcowa, the author traces the specifics of their accounts of their diplomatic work and learns what facts of the diplomatic service they deliberately noted and what they overlooked. Iłłakowiczówna's memoirs have been identified as short essays, mostly without describing events, but often with humour, while Surowcowa's memoirs have been identified as depictions of events in chronological order, reliably filled in with the names of people she met. It is pointed out that errors and gaps in memory influenced some recurrent errors in historiography, as information important for the reconstruction of their diplomatic activities often escaped the authors' attention. However, the memoirs of Iłłakowiczówna, published in different years, and Surowcowa, published after her death, give an idea of their activities in the field of diplomacy. A full analysis of Iłłakowiczówna's and Surowcowa's contributions to diplomacy needs to be completed through the study of archival documents and the press.
References
Biblioteka Kórnicka PAN. Spuścizna Kazimiery Iłłakowiczówny (1989–1983), sygn. 12001/10.
Centralnyj derżawnyj archiw wyszczych orhaniw włady ta uprawlinnia Ukrajiny, f. 3766: Ministerstwo zakordonnych spraw Ukrajins′koji Derżawy, misto Kyjiw, 1918, spr. 2, k. 37; spr. 5, k. 15.
FCO Historians 2018. Women And The Foreign Office: A History. History Notes: Issue 20 London: Foreign & Commonwealth Office. https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5bbf570040f0b6385452227f/Women_in_Diplomacy_History_Note__2nd_Edition_.pdf [15.12.2024].
Cultural Diplomacy: Recommendations & Research. Center for Arts and Culture 2004. Washington, DC: Center for Arts and Culture. https://intranet.americansforthearts.org/sites/default/files/CulturalDiplomacy.pdf [15.12.2024].
Demel, Julie Anne 2012. „Female »Diplomats« in Europe from 1815 to the Present: Digital Encyclopedia of European History”. https ://ehne.fr/en/encyclopedia/themes/gender-and-europe/gender-citizenship-in-europe/female-%E2%80%9Cdiplomats%E2%80%9D-in-europe-1815-present [15.12.2024].
Greenwald, Marilyn S. 1999. A Woman of the Times Journalism, Feminism, and the Career of Charlotte Curtis. Athens: Ohio University Press.
Hałuzewyj derżawnyj archiw Służby Bezpeky Ukrajiny, f. 6, spr. 36584-FP, k. 116–117.
Hnatiuk, Ołeksandra, Katażyna Kotyns′ka, Iwona Boruszkows′ka 2018. Modernistky. Antolohija pols′koji żinoczoji prozy miżwojennoho periodu. Lwiw: Wydawnyctwo Staroho Lewa.
Iłłakowiczówna, Kazimiera 1939. Ścieżka obok drogi. Warszawa-Lwów: Nakładem Księgarni A. Krawczyński.
Iłłakowiczówna, Kazimiera 2018. „Trazymeński zając”. W: Kazimiera Iłłakowiczówna. Proza. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Iłłakowiczówna, Kazimiera 2018. „Z rozbitego fotoplastikonu”. W: Kazimiera Iłłakowiczówna. Proza. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Jakymenko, Ludmyła, Ihor Krywoszeja 2016. Nadija Surowcowa (1896–1985): u poszukach wtraczenoho czasu. Umań: Soczins′kyj M. M.
Jakymenko, Ludmyła 2010. Nadija Surowcowa: żyttia ta tworczist′ (1896–1985 rr.). Łuhans′k [s.n.].
Kosecki, Adam, Andrzej Stawarz (red.) 2006. Polska dyplomacja kulturalna po roku 1918. Osiągnięcia, potrzeby, perspektywy. Warszawa–Pułtusk: Muzeum Niepodległości w Warszawie; Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku; Instytut Studiów Politycznych PAN.
Kuciel-Frydryszak, Joanna 2017. Iłła. Opowieść o Kazimierze Iłłakowiczównie. Warszawa: Marginesy.
Markowa, Chortenzija 2021. „Nadeżda Stanczowa – pyrwata żena dyplomat, kojato pazela tajny na 8 ezika”. https://www.168chasa.bg/article/9870598 [15.12.2024].
Marzec, Lucyna 2019. „Archiwum w biografii. Biograf/ka w archiwum”. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka 35: 371–391.
Matiash, Iryna 2023. „Służba dyplomatyczna Nadii Surowcowej. Pierwsza kobieta na kierowniczym stanowisku w MSZ Ukrainy”. W: Iwona Dadej (red.). Historie swą piszcie same. Polityka, historiografia i muzealne narracje z perspektywy kobiet. Warszawa: IH PAN, Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
Matiasz, Iryna, Wiktor Matwijenko (red.) 2021. Kulturna dypłomatija: nawcz. posib. Kyjiw. nac. un-t im. Tarasa Szewczenka, In-t miżnar. widnosyn, Nauk. t-wo istoriji dypłomatiji ta miżnar. widnosyn. Kyjiw: DP „HDIP”.
Matiasz, Iryna 2024. „Perszi żinky na widpowidalnij posadi w zowniszniopolitycznomu widomstwi w Ukrajini j Polszczi (Kazymyra Iłłakowycz i Nadija Surowcowa)”. W: Stepan Widnians′kyj (red.). Miżnarodni zwjazky Ukrajiny: naukowi poszuky i znachidky. Vyp. 33. Kyjiw: In-t istoriji Ukrajiny NAN Ukrajiny.
Pluszcz, Leonid 1985. „Pamjati Nadiji Surowcowoji: spohady”. Suczasnist′ 12: 84–90.
Pytel, Jan Kanty (red.) 2008. Kiedy przebije się źródło, napiją się wszyscy. W 25 rocznicę odejścia Kazimiery Iłłakowiczówny. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Teologiczny.
Ratajczak, Józef 1986. Lekcje u Iłłakowiczówny (szkice, wspomnienia, listy i wiersze). Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Skąpski, Michał 1959. „Moja przygoda z literaturą”, Głos Wielkopolski, 24/26 grudnia 1959: 8.
Surowcewa, Nadija 1996. Spohady. Kyjiw: Wydawnyctwo im. Ołeny Telihy.
„Wieczór autorski Kazimiery Iłłakowiczówny” 1939. Dziennik Bydgoski 49: 11.
Wielopolska, Maria 1939. Pliszka w jaskini lwa: rozważania nad książką panny Iłłakowiczówny „Ścieżka obok drogi”. Warszawa: Drukarnia Józefa Zielony.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Iryna Matiash

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 105
Number of citations: 0