Jacobins, Communists, “Caretakers”
Manifestations of Revolutionary Activism as a main theme in Zbigniew Herbert’s Published and Unpublished Writings
DOI:
https://doi.org/10.12775/LC.2024.018Keywords
Zbigniew Herbert, revolution, communism, Jacques Louis David, Jerzy AndrzejewskiAbstract
This article discusses Zbigniew Herbert’s writings in which the poet depicted episodes of three historical revolutions – the French Revolution of 1789, the October Revolution of 1917 and its historical consequence in the form of Polish Stalinism in the 1950s as well as the moral and cultural revolution resulting from the political activity of the New Left of the 1960s and 70s. The paper offers a comparative approach to the issue, comparing both the theories and practices characteristic of these historical events, as well as individual attitudes and behaviours, with particular emphasis on the involvement of artists and intellectuals in each of the aforementioned revolutionary movements. In describing revolutionary events, the poet drew on both historiography and journalism. The interpretative reflection presented here focuses on Herbert’s published lyrical works, essays and commentaries found in his correspondence and interviews as well as unpublished notes made in connection with a planned book on a representative of French Neoclassicism at the turn of the 19th century, Jacques Louis David, and notes for a literary work, tentatively titled Rewolucja dozorców (The Caretakers’ Revolution).
References
Andrzejewski, Jerzy 1951. O człowieku radzieckim. Warszawa: Książka i Wiedza.
Andrzejewski, Jerzy 1952. Partia i twórczość pisarza. Warszawa: Czytelnik.
Bacon, Francis 1955. Novum organum. Tłum. Jan Wikarjak. Przekład przejrzał, wstępem i przypisami
opatrzył Kazimierz Ajdukiewicz. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Baudelaire, Charles 2000. Rozmaitości estetyczne. Wstęp i przekład Joanny Guze. Komentarz i przypisy Claude Pichois. Tłum. Jan Maria Kłoczowski. Gdańsk: słowo/obraz/terytoria.
Bibrowska, Izabela 1954. Wstęp. W: [Louis Antoine de] Saint-Just. Wybór pism. Warszawa: Książka i Wiedza.
Camus, Albert 1991. Człowiek zbuntowany. Tłum. Joanna Guze. Kraków: Oficyna Literacka Res Publica.
Czapski, Józef [&] Maria Czapska [&] Katarzyna Herbert [&] Zbigniew Herbert 2017. Korespondencja. Odczytał i przypisami opatrzył Jan Strzałka. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich.
David, Jacques Louis 1989. „Obraz Sabinki, wystawiony na widok publiczny w Pałacu Narodowym Nauk i Sztuk przez Obywatela Davida, członka Instytutu Narodowego. W Paryżu roku VIII”. Tłum. Elżbieta Grabska. W: Teoretycy, artyści i krytycy o sztuce 1700-1870. Wybór, przedmowa, komentarze Elżbieta Grabska [&] Maria Poprzęcka. Warszawa: PWN.
Herbert, Zbigniew b.d. Dokument 1. Szkice różne: Z francuskim gotykiem zetknąłem się po raz pierwszy… Akcesja: 17.878. Archiwum Zbigniewa Herberta. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Herbert, Zbigniew b.d. Dokument 2. David – materiały do planowanej książki. Akcesja: 17.858. T. 1. Cz. 4. Archiwum Zbigniewa Herberta. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Herbert, Zbigniew b.d. Dokument 3. Notatki i zapiski drobne (m.in. o Jacques’u Louisie Davidzie). Akcesja: 17. 956. T. 3. Archiwum Zbigniewa Herberta. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Herbert, Zbigniew b.d. Dokument 4. Contra Gentiles – przeciwko nowej lewicy. Akcesja: 17. 956. T. 2. Archiwum Zbigniewa Herberta. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Herbert, Zbigniew b.d. Dokument 5. Rewolucja dozorców – materiały warsztatowe. Akcesja: 17.876. Archiwum Zbigniewa Herberta. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Herbert, Zbigniew [1954]. Dokument 6. Notatniki. Akcesja 17.955. T. 51. Archiwum Zbigniewa Herberta. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Herbert, Zbigniew [1982–1988]. Dokument 7. Zawiera m.in.: notatki na temat Jacques’a Louisa Davida i Rembrandta. Akcesja: 17. 955 /133. Archiwum Zbigniewa Herberta. Biblioteka Narodowa: Warszawa.
Herbert, Zbigniew 1991. Barbarzyńca w ogrodzie. Lublin: Wydawnictwo “Test”.
Herbert, Zbigniew 2000. Labirynt and morzem. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich.
Herbert, Zbigniew 2001. Węzeł gordyjski oraz inne pisma rozproszone 1948–1998. Zebrał, opracował i notami opatrzył Paweł Kądziela. Warszawa: Biblioteka „Więzi”.
Herbert, Zbigniew 2002. „Hamlet na granicy milczenia”. W: Zbigniew Herbert [&] Henryk Elzenberg. Korespondencja. Z aneksem: Zbigniew Herbert, Hamlet na granicy milczenia, Henryk Elzenberg, Odpowiedź na ankietę i z faksymilami wierszy Zbigniewa Herberta i Henryka Elzenberga. Redakcja i posłowie: Barbara Toruńczyk. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich.
Herbert, Zbigniew [&] Jerzy Turowicz 2005. Korespondencja. Z autografów odczytał, opracował, przypisami i posłowiem opatrzył Tomasz Fiałkowski. Kraków: Wydawnictwo a5.
Herbert, Zbigniew [&] Czesław Miłosz 2006. Korespondencja. Z faksymiliami listów i wierszy, fotografiami oraz aneksem zawierającym nieznane wypowiedzi Herberta o Miłoszu i Miłosza o Herbercie, a także komentarze Katarzyny Herbertowej i Marka Skwarnickiego oraz wiersze obu Poetów. Red. B. Toruńczyk, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich.
Herbert, Zbigniew 2008a. Herbert nieznany. Rozmowy. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich.
Herbert, Zbigniew 2008b. Wiersze zebrane. Opracowanie edytorskie Ryszard Krynicki. Kraków: Wydawnictwo a5.
Herbert, Zbigniew 2008c. „Mistrz z Delft” i inne utwory odnalezione . Opracowała, ułożyła w tom i opatrzyła komentarzem Barbara Toruńczyk. Współpraca Henryk Citko. Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich.
Herbert, Zbigniew 2010. Utwory rozproszone (Rekonesans). Wybór i opracowanie edytorskie Ryszard Krynicki. Kraków: Wydawnictwo a5.
Herling-Grudziński, Gustaw 2016. „Nieposkromiony umysł”. W: Eseje. Wydanie krytyczne pod redakcją Włodzimierza Boleckiego. T. 10. Warszawa: Wydawnictwo Literackie (IBL PAN).
Humbert, Agnѐs 1947. Louis David. Peintre et conventionnel. Paris: Éditions Hier et aujourd’hui.
Jeske-Choiński, Teodor 1911. Terror. Powieść historyczna z czasów rewolucji francuskiej. T. 1 i 2. Warszawa: Księgarnia Stanisława Sadowskiego.
Judt, Tony 2012. Historia niedokończona. Francuscy intelektualiści 1944–1956. Tłum. Paweł Marczewski. Wstęp Marci Shore. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
„Kochane Zwierzątka”. Listy Zbigniewa Herberta do przyjaciół – Magdaleny i Zbigniewa Czajkowskich 2000. Do druku podała i komentarzami opatrzyła Magdalena Czajkowska. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kornhauser, Julian [&] Adam Zagajewski 1974. Świat nie przedstawiony. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Krasiński, Zygmunt 1959. Nie-Boska komedia. Oprac. Juliusz Kleiner. Wrocław–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Krynicki, Ryszard 2010. „Przypisy i objaśnienia”. W: Utwory rozproszone (Rekonesans). Wybór i opracowanie edytorskie Ryszard Krynicki. Kraków: Wydawnictwo a5.
Kluba, Agnieszka 2017. „David, czyli artysta w ciekawych czasach. Praca o malarstwie i rewolucji”. W: Mateusz Antoniuk (red.). Pracownia Herberta. Studia nad procesem tekstotwórczym. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Łapiński, Zdzisław 1988. „Jak współżyć z socrealizmem. Nagrobek”. W: Zdzisław Łapiński. Jak współżyć z socrealizmem. Szkice nie na temat. Londyn: Polonia.
Marcuse, Herbert 1998. Eros i cywilizacja. Tłum. Hanna Jankowska, Arnold Pawelski. Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie MUZA SA.
Mickiewicz, Adam 1946. Poezje, t.1. Wiersze młodzieńcze; Ballady i romanse; Wiersze do r. 1824. Wybór, wstęp i objaśnienia Józefa Kallenbacha. Katowice: Zwiazek Nauczycielstwa Polskiego Okręgu Śląskiego.
Miłosz, Czesław 1991. Ogród nauk. Lublin: Norbertinum.
Miłosz, Czesław 1989. Zniewolony umysł. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza.
Pipes, Richard 2005. Rosja bolszewików. Tłum. Władysław Jeżewski. Warszawa: Wydawnictwo MAGNUM Ltd.
Plechanow, Jerzy 1956. „Francuska literatura dramatyczna i malarstwo francuskie wieku XVIII z punktu widzenia socjologii”. W: O Literaturze i sztuce. Tłum. Janina Ludawska. Warszawa: Książka i Wiedza.
Régis, Michel 1988. David, l’art et le politigue. Paris: Gallimard.
Romaniuk, Anna (red.) 2014. Wierność. Wspomnienia o Zbigniewie Herbercie. Warszawa: Dom Wydawniczy PWN.
Rostworowski, Karol Hubert 2021. Czerwony marsz. Kraków: Wydawnictwo Miles.
Sandauer, Artur 1974. Bez taryfy ulgowej. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Siedlecka, Joanna 2002. Pan od poezji. O Zbigniewie Herbercie. Warszawa: Prószyński i S-ka SA.
Siemaszko, Piotr 2016. Wehikuł pasji i cnoty. Myśl o pięknie w twórczości Zbigniewa Herberta. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Synoradzka, Anna 1997. Andrzejewski. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Tocqueville, Alexis de 2009. Dawne rządy i rewolucja. Tłum. Władysław Mieczysław Kozłowski. Warszawa: Horyzont Henryk Sułek.
Tokarczuk, Roman 1979. Utopia „Nowej Lewicy” amerykańskiej. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Trznadel, Jacek 1990. „Czerwony system pogardy. Rozmowa z Jerzym Andrzejewskim (23 września 1981)”. W: Jacek Trznadel. Hańba domowa. Rozmowy z pisarzami. Lublin: Wydawnictwo „Test”.
Tyrmand, Leopold 1989. Dziennik 1954. Warszawa: Res Publica.
Weil, Simone 2004. Dzieła. Tłum. Małgorzata Frankiewicz. Poznań: „Brama”. Książnica Włóczęgów i Uczonych.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Piotr Siemaszko

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 314
Number of citations: 0