Dopytywanie Piotra Skargi, czyli próba opisania strategii postępowania wobec protestantów proponowanej przez Jezuitę

Abstract

W tekście Dopytywanie Piotra Skargi, czyli próba opisania strategii postępowania wobec protestantów proponowanej przez Jezuitę zostaje podjęta próba opisu kształtowanego przezeń stosunku do przedstawicieli reformacji. Dla Skargi reformatorzy to bezwyjątkowo „heretycy”. Analizowane są teksty do różnych adresatów kierowane, w odmiennych historycznych i społecznych kontekstach powstałe, aby niejako sprawdzić, czy postawa zajmowana w tekstach ma znamiona stałości, czy też wynika z kontekstu jego wypowiedzi. Czytany jest więc tekst stricte polityczny, adresowany do szlachty: Kazania sejmowe; Kazania na Niedzielę i Święta to utwór formatywny dla diecezjalnego duchowieństwa; Wsiadane na wojnę jest kazaniem adresowanym do wojska i monarchy; implikowany adresat Wzywania do pokuty to – wedle projektu Skargowskiego – szeroka publiczność czytająca. Dotychczasowe odczytania propozycji Skargi wobec „heretyków” (zarówno za jego czasów, jak i na przestrzeni dziejów) dosyć jednoznacznie wskazywały na zdecydowanie agresywną postawę Jezuity, ciężko zapracowującego na niezbyt chlubne imię „podżegacza” (turbator rei publicae). Wykorzystawszy metodę close rading, Koehler próbuje zdiagnozować, czy owe opisy dyskursu skargowskiego pokrywają się z tym, co i w jaki sposób wypowiada pisarz w rzeczonych tekstach. Otrzymujemy więc w konsekwencji portret Skargi jako autora zawzięcie walczącego i zwalczającego „herezję”, ale zarazem jednak legalistę, który dobro wspólne czy bonum rei publicae stawia wyżej niż wojnę religijną.