„Historyk wśród ruin” czy „pozytywny wkład naukowca w proces aktualizacji rosyjskiej mediewistyki”? Wspomnienia Ewgienii Gutnowej a dyskurs tożsamościowy rosyjskiej historiografii na przykładzie Katedry Historii Wieków Średnich Moskiewskiego Uniwersytetu

Abstract

Bohaterkę tekstu, radziecką mediewistkę, profesor Uniwersytetu im. M. Łomonosowa w Moskwie, trudno nazwać wybitną przedstawicielką historiografii. Równie trudno jednak przejść obojętnie obok spisanych przez nią pod koniec życia wspomnień Piereżytoje (Moskwa 2001), stanowiących fascynujące źródło egohistoryczne. Pochodzenie Gutnowej (była bratanicą Lwa Martowa/Julija Cederbauma) i losy najbliższej rodziny zmusiły ją we wczesnej młodości do opanowania strategii przetrwania, co odcisnęło piętno na jej życiu zawodowym. To właśnie o niej Aron J. Guriewicz, autor Istorii istorika (Moskwa 2004), napisał: „historyk pośród ruin”. Punktem odniesienia moich rozważań jest zaproponowany przez Olgę Bessmiertną motyw strachu jako kategoria analityczna w dyskusji o historiografii radzieckiej. W artykule koncentruję się na analizie opisywanych przez Gutnową mechanizmów przetrwania w radzieckim środowisku historyków od czasów stalinowskich do pierestrojki. Wbrew jasno określonym ramom akcji autobiografii opowieść radzieckiej historyczki pozwala zadać uniwersalne pytania o etykę zawodu historyka, aktualne również obecnie.