W poszukiwaniu dobrego trunku
Uwagi o roli wina w Rzeczypospolitej w XVIII wieku
DOI:
https://doi.org/10.12775/KLIO.2026.012Słowa kluczowe
wino francuskie, wino węgierskie, kultura Rzeczypospolitej, wiek XVIIIAbstrakt
Autor analizuje zjawisko wzrastającej roli wina w kulturze Rzeczypospolitej w XVIII w. Wykazuje, iż temat wina pojawia się w dyskusji nad koniecznością nadrobienia zapóźnienia kulturalnego Rzeczypospolitej wobec innych krajów europejskich, a także w korespondencji elit intelektualnych epoki. Analizuje przyczyny wzrostu popularności wina francuskiego, konkurującego z winem węgierskim.
Popularność tego trunku wynikała m.in. z kontaktów magnatów i zakonników z Paryżem i Nancy, a także z doświadczeń kulinarnych magnatów i szlachty odbywającej podróże edukacyjne. W połowie XVIII w. pojawiły się nowe możliwości eksportu wina francuskiego, m. in dzięki działalności konsula polskiego w Bordeaux.
W XVIII w. wino francuskie stało się popularnym elementem dyplomacji darów oraz staje się poszukiwanym, cenionym alkoholem, konkurującym z winem węgierskim
Bibliografia
Rękopisy:
Archivio Apostolico Vaticano:
- Archivio della Nunziatura in Varsavia, sygn. 153.
- Stato di Polonia, sygn. Add. 10.
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie:
- Zbiór Popielów, 314.
Sächsiches Staatsarchiv, Hauptstaatsarchiv w Dreźnie:
- Nachlass Maria Antonia, Kurfürstin von Sachsen, sygn. 12528, Nr 351.
Biblioteka Czartoryskich w Krakowie:
- Miscellanea polonica, sygn. 794/IV.
Biblioteka Litewskiej Akademii Nauk:
- Sygn. F139-4239/2, sygn. F139-4240, sygn. F7-2219.
Biblioteka Narodowa w Warszawie:
- Sygn. BN III 3224, 3238, 3242, 3251, 3256.
Lwowska Naukowa Biblioteka im. W. Stefanyka Akademii Nauk Ukrainy:
- Sygn. F. 5, op. 1, rkps 1311.
Źródła drukowane i wydawnictwa źródłowe:
Bystrzonowski W., Polak sensat w liście, w komplemencie polityk, humanista w dyskursie, w mowach statysta, naprzykład dany szkolnej młodzi, Kraków 1739.
Journal littéraire de Pologne, t. 1, 1754.
Kitowicz J., Opis obyczajów za panowania Augusta III, oprac. R. Pollak, Wrocław 1951.
Naruszewicz A., Diariusz podróży Najjaśniejszego Stanisława Augusta króla polskiego na sejm grodzieński, Warszawa 1784.
Osservazioni intorno la Nunziatura di Polonia, w: Acta Nuntiaturae Poloniae, t. I, oprac. H. D. Wojtyska CP, Romae 1990, s. 420-421.
Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy wojewody mińskiego (1666-1721), wyd. J. Bartoszewicz, Warszawa 1862.
Raporty rezydentów francuskich w Gdańsku w XVIII wieku, t. 2 (1720-1721), wyd. E. Cieślak, J. Rumiński, Gdańsk 1968.
Rzączyński G., Historia naturalis curiosa Regni Poloniae, Magni Ducatus Lituaniae annexarumque provinciarum in tractatus XX divisa, Sandomierz 1721.
Tende G. de, Relacja historyczna o Polsce, oprac. T. Falkowski, Warszawa 2013.
Une conversion au XVIIIe siècle. Mémoires de la comtesse de Schwerin, red. Daumas Maurice, Ulbrich Claudia, avec collaboration S. Kühn, N. Mönich Nina, I. Peper, Bordeaux 2013.
Warschauer Bibliothek, t. 1, 1753.
Literatura:
Bańkowski P., Biblioteka Publiczna Załuskich i jej twórcy, Warszawa 1959.
Berezhnaya L., Simvolika darov v diplomatičeskih otnošeniâh meždu Rečʹû Pospolitoj i Moskovskim Carstvom vo vtoroj polovine XVII v., w: Na jazyke darov. Pravila simvoličeskoj kommunikacii v Evrope 1000-1700 gg, red. G. Althoff i M. Bojcov, Moskva 2016, s. 243-250.
Bibliografia literatury polskiej „Nowy Korbut”. Piśmiennictwo staropolskie, t. 2, red. R. Pollak, Warszawa 1964.
Borowski E., Działalność Zgromadzenia Misji w Siemiatyczach (1719-1832), Studia Teologiczne 3, 1985, s. 171-216.
Dias-Lewandowska D., Historia kulturowa wina francuskiego w Polsce. Od połowy XVII do początków XIX w., Warszawa 2014.
Dias-Lewandowska D., Polskie picie oczami Niemców i Francuzów – zmiana czy długie trwanie?, w: Rzeczpospolita w oczach podróżników z Francji i Niemiec, red. A. Mikołajewska, W. Zientara, Warszawa 2014, s. 133-145.
Dumanowski J., Gorzałka, piwo, wino. Szlacheckie picie i jego materialna oprawa w XVIII w., w: Między Barokiem a Oświeceniem. Radości i troski życia codziennego, red. S. Achremczyk, Olsztyn 2006, s. 148-154.
Durand G, La vigne et le vin, w: Les lieux de mémoire, red. P. Nora, t. 3, Paryż 1997, s. 3711-3741.
Dygdała J., Adam Stanisław Grabowski (1698-1766). Biskup, polityk, mecenas, Olsztyn 1994.
Fabre A., Les Académies parisiennes d’équitation, https://www.ling.fi/RATS/LA%20GUERINIERE/Academies1.html
Figeac Marguerite., Vin et alcools, w: L’ancienne France au quotidien. Vie et choses de la vie sous l’Ancien Régime, red. Michel Figeac, Paryż 2007, s. 555-558.
Frischke G., Katolickie kazania drukowane wobec problemów życia codziennego społeczeństwa Rzeczypospolitej doby stanisławowskiej, praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. M. Zielińskiego, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2023.
Gałązka B., Niepożyteczne trudy nowomodnych kuchmistrzów. Smak, techniki kulinarne i idee żywieniowe w pismach Jana Szyttlera, Warszawa 2024.
Histoire de Bordeaux, red. M. Figeac, Rennes 2019.
Kleśta-Nawrocka A., Kucharz doskonały. Historyczno-kulturowy fenomen kuchni staropolskiej, Warszawa 2016.
Kupść E., Nieznana autobiografia Józefa Andrzeja Załuskiego, „Przegląd Biblioteczny”, 28: 1960, z. 4.
Kurczewski G., Czym był tokaj dla Polaków?, „Przegląd Historyczny”, 108:2017, z. 2, s. 449-458.
Kurczewski G., Winiarnia Fukierowska 1786-1939. Od handlu winem do miejsca pamięci, Toruń 2023, rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. J. Dumanowskiego i dr D. Dias-Lewandowskiej.
Kurkowski J., Warszawskie czasopisma uczone doby Augusta III, Rozprawy z Dziejów Nauki i Techniki, t. 2, Warszawa 1994.
Larguier G., Les prix du vin, XVIe-XVIIIe siècle. Le Midi et les grandes aires de production françaises, „Annales du Midi: revue archéologique, historique et philologique de la France méridionale”, t. 125, nr 281, 2013, s. 9-27.
Marcinek R., Rex vinorum. Z dziejów węgrzyna w dawnej Polsce, Warszawa 2015.
Niemira K., Honor bez egzageracji. Magnackie zakupy i świat rzeczy paryskich w XVIII wieku, Warszawa 2022.
Olszewska M. M., Oprawa uroczystości państwowych za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764-1795), praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. J. Pokory, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2014.
Sikorska M., Smak i tożsamość. Polska i niemiecka literatura kulinarna w XVII wieku, Warszawa 2019.
Popiołek Bożena, Między kuchnią i spiżarnią. Magnackie regestry wydatków kuchennych w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej, Warszawa 2025
Szczypior J., Clemens Abraham, kupiec, „Gedanopedia” : https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=CLEMENS_ABRAHAM,_kupiec (dostęp 24. 11. 2025).
Tomaszewski E., Ceny w Krakowie w latach 1601-1795, Lwów 1934.
Vigne, vin et éducation du XVIIIème siècle à nos jours, red. M. Figeac-Monthus, M.-A. Châteaureynaud, C. Piot, P. Davila, L. M. Naya, Bordeaux 2022.
Ville & Vin. En France et en Europe du XVème siècle à nos jours, red. M. Figeac-Monthus, S. Lachaud-Martin, Bordeaux 2021.
Wieczorek A., Misje ludowe Zgromadzenia Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo na terenie Rzeczypospolitej od połowy XVII do początku XIX wieku, Toruń 2014.
Żeromska-Ciesielska M., „Wiązał mnie jaśnie pan wojewoda…” – rola darów w sarmackiej rzeczywistości. Prolegomena, w: Memuarystyka w dawnej Polsce, red. P. Borek, D. Chemperek, A. Nowicka-Struska, Kraków 2016, s. 133-147.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Stanisław Roszak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 87
Liczba cytowań: 0
