he Burgher Coat of Arms of the Cracow Węgrzynowicz Family and Its Literary Interpretations
A Contribution to the Heraldic Culture of Cracow’s Patriciate at the Turn of the 17th and 18th Centuries
DOI:
https://doi.org/10.12775/KLIO.2026.002Keywords
rodzina Węgrzynowiczów, heraldyka mieszczańska, herb, gmerk, stemmaty, KrakówAbstract
The use of coats of arms by the Cracow bourgeoisie and patriciate was a common practice in early modern periods. Bourgeois coats of arms, differing from house marks primarily in function and to some extent in structure, were used both on seals authenticating documents and in the cultural sphere, which included epitaphs, academic stemmata, and other panegyrical literature. The article discusses the coat of arms of the Węgrzynowicz family in the years 1680–1733, presenting its visual representation and the symbolism meanings attached to it insources of Old Polish culture (including occasional poetry).
References
Bibliografia:
Źródła archiwalne / Archival Sources
Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie
- sygn. 498: Księga ślubów [1586-1618].
Archiwum Narodowe w Krakowie
- Akta Miasta Krakowa, sygn. 29/33/1099: Intercyzy ślubne [1654-1751];
- Księgi grodzkie krakowskie, sygn. 29/5/801: Relationes (inducta) [1714].
Źródła drukowane / Printed Sources
Andlikiewicz Wojciech Dominik, Insignia Eruditae Palladis, Cracoviae 1714.
Bieżanowski Stanisław Józef, Epitalamivm na przezacny akt weselny jego-mości pana Andrzeja Węgrzynowicza, raycy stołecznego miasta Krakowa y iey mosci panny Elżbiety Kravzowny […] Stanisława Kravza, burmistrza i raycy krakowskiego, cory vkochaney […], Kraków 1680.
Kwapiński Stanisław, Species laureati in philosophia honoris, Cracoviae 1733.
Mierzwy kronika, [w:] Pomniki Dziejowe Polski, t. 2, red. A. Bielowski, reprint wyd. lwowskiego 1872, Warszawa 1961, s. 145-190.
Mroziński Andrzej Jan Kanty, Area Triumphantis Sapientiae [...] Instructa ac dum in Alma Universitate Cracoviensi, Cracoviae 1715.
M. Val. Martialis Epigrammaton libri, ed. F. G. Schneidewin, Lipsiae 1861.
M. Waleryusa Marcyalisa Epigramów Ksiąg XII, tłum. J. Czubek, Kraków 1908.
Platon, Timaios, [w:] Platonis opera quae extant omnia, vol. 3, tłum. Joannes Serranus, wyd. Henricus Stephanus, Genevae 1578.
Plucieński Franciszek Hieronim, Leo Virtutis Sapientiae et Meritorum, Cracoviae 1717.
Vergilii Æneida to jest o Æneaszu troiańskim ksiąg dwanaście, tłum. A. Kochanowski, Kraków 1590; Kraków 1640.
Węgrzynowicz Marcin, Fructus autumnales ex philosophia naturali, Cracoviae 1681.
Literatura / Literature
Baran Zbigniew, Antoni Węgrzynowicz. Barkowy kaznodzieja i literat, Kraków 1990, (mps rozprawy doktorskiej w zbiorach Archiwum Franciszkanów-Reformatów w Krakowie, sygn. A.258).
Baran Zbigniew, Krakowski ród Węgrzynowiczów (Studium z dziejów mieszczaństwa krakowskiego), „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie. Prace Historyczne” 1999, t. 20 (z. 203), s. 73-84.
Bobowski Bogdan, Gmerki oraz pieczęcie herbowe mieszczan (uwagi w związku z odnalezieniem na terenie badań archeologicznych w Gdański przy ulicy 3 Maja dwóch nieznanych dotychczas zabytków sfragistyki mieszczańskiej o metryce XV- i XVI-wiecznej), „Studia Zachodnie” 2017, t. 19, s. 9-16.
Boutell Charles, Heraldy, historical and popular, London 1863.
Cetwiński Marek, Derwich Marek, Herby, legendy, dawne mity, Wrocław 1989.
Chmiel Adam, Herby Cyrusów, mieszczan krakowskich, „Rocznik Krakowski” 1898, t. 1, s. 269-286.
Chmiel Adam, Z herbarza mieszczańskiego. Herby Foxów, „Rocznik Krakowski” 1900, t. 3, s. 173-182.
Chmiel Adam, Z herbarza mieszczańskiego. Herby Pernusów, „Rocznik Krakowski” 1902, t. 5, s. 60-93.
Cieśla Anna, Hercules Christianus?, „Roczniki Humanistyczne” 1983, t. 31, z. 4, s. 13-25.
Czarski Bartłomiej, Lemmata w staropolskich konstrukcjach stemmatycznych jako przejaw hybrydyzacji gatunkowej, „Terminus” 2012, t. 14, z. 25, s. 157-178.
Follprecht Kamila, Gmerki mieszczan krakowskich, „Krakowski Rocznik Archiwalny”, 2003, t. 9, s. 46-62.
Follprecht Kamila, Pieczęcie mieszczan krakowskich, [w:] Pieczęcie w dawnej Rzeczypospolitej. Stan i perspektywy badań, red. Z. Piech, J. Pukalski, J. Wroniszewski, Warszawa 2006, s. 339-354.
Follprecht Kamila, Gmerki krakowskich mieszczan jako zabytki epigraficzne, [w:] Studia Epigraficzne, t. 6, red. J. Zdrenka, Zielona Góra 2016, s. 28-38.
Follprecht Kamila, Wykorzystywanie gmerków przez mieszczaństwo krakowskie epoki nowożytnej (zarys problematyki), „Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii” 2023, t. 22 (33), s. 71-83.
Forstner Dorothea, Świat symboliki chrześcijańskiej, opr. Wanda Zakrzewska, Paweł Pachciarek, Ryszard Turzyński, Tamara Łozińska, Warszawa 1990.
Gajl Tadeusz, Herby szlachty Polski. Od średniowiecza do 1918 roku, 2023.
Grin-Piszczek Ewa, Elita władzy miasta Przemyśla od XIV do początku XVII wieku, Przemyśl 2019.
Gumowski Marian, Herbarz patrycjatu toruńskiego, Toruń 1970.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, cz. II, red. A. Bochnak, J. Samek, Warszawa 1971.
Kasprzyk Bogdan, Marcin Lochman, [w:] Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010), red. B. Kasprzyk, Kraków 2010, nr 519.
Kasprzyk Bogdan, Stanisław Krauz, [w:] Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010), red. B. Kasprzyk, Kraków 2010, nr 540.
Kazańczuk Mariusz, Staropolskie legendy herbowe, Wrocław 1990.
Kiryk Feliks, Związki handlowe i kulturalne miast małopolskich ze Słowacją w XV i XVI stuleciu, [w:] tegoż, Miasta Małopolskie w średniowieczu i czasach nowożytnych, Kraków 2013, s. 271-301.
Kuran Magdalena, Matematyka czartowska czy pobożna? Dwa oblicza astrologii w kazaniach reformata Antoniego Węgrzynowicza, „Terminus” 2015, t. 17, z. 1, s. 61-87.
Kuran Magdalena, „Przez zarzuconą subtelną bawełnicę…” – cognitio symbolica w kazaniach reformata Antoniego Węgrzynowicza (źródła, zastosowania i konteksty), Łódź 2022.
Małecki Antoni, Studya heraldyczne, t. 2, Lwów 1890.
Mączak Antoni, Rządzący i rządzeni. Władza i społeczeństwo w Europie nowożytnej, Warszawa 1986.
Milewska-Waźbińska Barbara, Stemmaty akademickie – między znakiem heraldycznym a symbolem kulturowym, „Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii” 2017, t. 16 (27), s. 117-127.
Millington Ellen J., Heraldry in history, poetry, and romance, London 1858.
Noga Zdzisław, Krakowska rada miejska w XVI wieku. Studium o elicie władzy, Kraków 2003.
Oboza Artur, Andrzej Węgrzynowicz młodszy, [w:] Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010), red. B. Kasprzyk, Kraków 2010, nr 548.
Oboza Artur, Andrzej Węgrzynowicz starszy zw. Gorayskim, [w:] Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010), red. B. Kasprzyk, Kraków 2010, nr 482.
Orzeł Joanna, Origo gentis Polaków na przestrzeni wieków. Uwagi do pracy Wojciecha Paszyńskiego, „Zapiski Historyczne” 2019, t. 84, z. 4, s. 211-244.
Orzeł Joanna, Prestiż, tradycja, władza – mit o trojańskim pochodzeniu we francuskiej historiografii przedoświeceniowej (rekonesans badawczy), „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 2019, t. 146, z. 4, s. 717
Ostrowski Juliusz, Księga herbowa rodów polskich, cz. 1-2, Warszawa 1897-1906.
Pelc Julian, Obraz-Słowo-Znak. Studium o emblematach w literaturze staropolskiej, (Studia Staropolskie, t. 37), Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973.
Piech Zenon, Bazylika Mariacka w Krakowie, „Corpus Inscriptionum Poloniae”, t. 8, z. 2, red. Z. Perzanowski, Kraków 1987.
Popiołek Bożena, Woli mojej ostatniej testament ten… Testamenty staropolskie jako źródło do historii mentalności XVII i XVIII wieku, Kraków 2009.
Starzyński Marcin, Gmerk – znak własnościowy czy tożsamość mieszczan? O pewnych niekonsekwencjach polskiej terminologii heraldycznej, „Średniowiecze Polskie i Powszechne” 2024, t. 16 (20), s. 161-184.
Szczerba Michał, Jan Gaudenty Zacherla, [w:] Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010), red. B. Kasprzyk, Kraków 2010, nr 547.
Szczerba Michał, Sebastian Zacherla, [w:] Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228-2010), red. B. Kasprzyk, Kraków 2010, nr 505.
Trelińska Barbara, Album armorum noblium Regni Poloniae XV-XVIII saec. Herby nobilitacji i indygenatów XV-XVIII w., Lublin 2001.
Wichowa Maria, „Eneida” Wergiliusza źródłem pouczeń wychowawczych w staropolskich traktatach pedagogicznych, [w:] Antyk w Polsce, cz. 1, red. J. Starnawski, Łódź 1992, s. 98-115.
Wittyg Wiktor, Znaki pieczętne (gmerki) mieszczan w Polsce w XVI i zaraniu XVII wieku, Kraków 1906.
Wroniszewski Jan, Herb i gmerki rodziny Vasanów. Z problematyki późnośredniowiecznej sfragistyki mieszczańskiej, [w:] Miasta. Ludzie. Instytucje. Znaki. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesor Bożenie Wyrozumskiej w 75. rocznicę urodzin, red. Zenon Piech, Kraków 2008, s. 779-788.
Żernicki-Szeliga Emilian, Der polnische Adel und die demselben hinzugetreteten anders ländischen Adelsfamilien. General-Verzeichniss, Bd. 2, Hamburg 1900.
Strony internetowe / Websites:
Józef Bartłomiej Węgrzynowicz z Krakowa (Id: 1999512), [w:] Corpus Academicum Cracoviense (CAC), URL: http://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/1999512_J%C3%B3zef_Bart%C5%82omiej_W%C4%99grzynowicz_z_Krakowa (dostęp: 25.06.2024).
Kazimierz (Gabriel Kazimierz) Węgrzynowicz (Id: 2026940), [w:] Corpus Academicum Cracoviense (CAC), URL: http://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/2026940_Kazimierz_Gabriel_Kazimierz_W%C4%99grzynowicz (dostęp: 25.06.2024).
Marcin Karol Węgrzynowicz z Krakowa (Id: 2002824), [w:] Corpus Academicum Cracoviense (CAC), URL: http://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/2002824_Marcin_Karol_W%C4%99grzynowicz_z_Krakowa (dostęp: 25.06.2024).
Stanisław Kwapiński (Id: 2007762), [w:] Corpus Academicum Cracoviense (CAC), URL: http://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/2007762_Stanis%C5%82aw_Kwapi%C5%84ski (dostęp: 25.06.2024).
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Albert Kołodziejczyk
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 4
Number of citations: 0
