Aviation Unit of the 4th Rifle Division in Kuban and Odessa in the years 1918-1919
DOI:
https://doi.org/10.12775/KLIO.2025.027Keywords
Polish Air Force, Aviation Unit of the 4th Rifle Division, Aviation Squadron of the 4th Rifle Division, 4th Rifle Division, Polish-Ukrainian War of 1919Abstract
Summary: The article describes the history of the Aviation Unit formed in the autumn of 1918 in Kuban as part of the 4th Rifle Division of General Lucjan Żeligowski. The history of this unit is little known, so the aim of the article is to present it based on available literature and documents in the Central Military Archives in Warsaw. In December, the unit (together with the division) was transported to Odessa, where its soldiers took part in the defense of the city. In February 1919, the unit was renamed the Aviation Squadron of the 4th Rifle Division, which left Odessa in April and arrived to Romania. From there, in June 1919, it reached Eastern Galicia, where it was finally incorporated into the Polish Army as the 10th Aviation Squadron.
References
I. Źródła archiwalne
Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego:
DS, sygn. I.122.81.1, I.122.81.7, I.122.81.11, I.122.81.13, I.122.81.31, I.122.81.32, I.122.81.33, I.122.81.55.
Dowództwo I Korpusu AGH, sygn. I.123.2.1, I.123.1.33, I.123.1.204, I.123.1.205.
Oddział I NDWP, sygn. I.301.7.8.
Kolekcje rękopisów, sygn. I.400.68.
Kolekcja generałów i osobistości, Akta L. Rayskiego, sygn. I.800.112.
Akta personalne: Władysław Narkiewicz sygn. 1187, Stanisław Zacharewicz-Święcicki sygn. 7270, Jan Stachowski, sygn. 16285+18480.
II. Wspomnienia
Nałęcz-Małachowski S., Wspomnienia generała, Łódź 2003.
Pamiętniki generała broni Lucjana Żeligowskiego, wstęp i oprac. D. Fabisz, Warszawa 2014.
Żeligowski L., Wojna w roku 1920. Wspomnienia i rozważania, Warszawa 2006.
III. Literatura
Armia Polska we Francji. Dzieje wojsk Generała Hallera na obczyźnie, oprac. J. Sierociński, Warszawa 1929.
Bagiński H., Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920, Warszawa 1921.
Bartel R., Chojnacki J., Królikiewicz T., Kurowski A., Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918-1939, Warszawa 1978.
Gumowska B., Opowieść o gen. broni Lucjanie Żeligowskim, cz. 1. Lata 1865-1920, Bydgoszcz 1994.
Jarno W., 4 Dywizja Strzelców na Kubaniu i w Odessie jako element Armii Polskiej we Francji (1918–1919), „Res Historica” 2020, s. 285-318.
Jarno W., Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939, Łódź 2001.
Jarno W., Strzelcy Kaniowscy w latach 1919-1939, Warszawa 2004.
Kawalec T., Historia IV-tej Dywizji Strzelców generała Żeligowskiego w zarysie, Wilno-Kraków-Łódź 1921.
Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, red. M. Romeyko, Warszawa 1933.
Leczyk M., Komitet Narodowy Polski a Ententa i Stany Zjednoczone 1917-1919, Warszawa 1966.
Lipiński W., Walka zbrojna o niepodległość Polski w latach 1905-1918, Warszawa 1990.
Mordawski H., Polskie lotnictwo wojskowe 1918-1920. Narodziny i walka, Wrocław 2009.
Niestrawski M., Lotnictwo w wojnie polsko-ukraińskiej 1918-1919, Przemyśl 2019.
Niestrawski M., Polskie wojska lotnicze 1918-1920, Poznań-Warszawa 2021.
Niestrawski M., Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918-1921), Tom 1, Początki, organizacja, personel i sprzęt, Tom 2, Walka i demobilizacja, Oświęcim 2017.
Niestrawski M., Szachownice nad Galicją i Wołyniem. Lotnictwo Wojska Polskiego w walce z Ukraińcami, część 2, „Lotnictwo Aviation International” 2017, nr 9, s. 90-98.
Olejko A., Gapa z zielonym wieńcem, czyli szachownica przeciw tryzubowi. Pierwsza wojna polskich skrzydeł 1918-1919, Zabrze–Tarnowskie Góry 2020.
Olszewski P., „Kwestia ukraińska” w polityce Francji od schyłku 1917 r. do kwietnia 1919 r., „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne” 2011, T. 12, s. 76-94.
Orłowski M., Generał Józef Haller (1873-1960), Kraków 2007.
Pawlak J., Polskie eskadry w latach 1918-1939, Warszawa 1989.
Radziwiłłowicz D., Błękitna Armia. W 80 rocznicę powstania, Warszawa 1997.
Radziwiłłowicz D., Polskie formacje zbrojne we Wschodniej Rosji oraz na Syberii i Dalekim Wschodzie w latach 1918-1920, Olsztyn 2009.
Skarzyński W., Armia Polska we Francji w świetle faktów, Warszawa 1929.
Wrzosek M., Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej 1914-1918, Warszawa 1990.
Wrzosek M., Polskie korpusy wojskowe w Rosji w latach 1917-1918, Warszawa 1969.
Zamoyski J., Powrót na mapę. Polski Komitet Narodowy w Paryżu 1914-1919, Warszawa 1991.
Żaczkiewicz W., Na marginesie dawnych wspomnień. Pierwszy awiacyjny oddział wojsk polskich, „Przegląd Lotniczy. Organ Lotnictwa Wojskowego” 1932, nr 11-12, s. 513-515.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Witold Jarno
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Stats
Number of views and downloads: 133
Number of citations: 0
