Popularyzacja Mikołaja Kopernika i jego dorobku w Polsce Ludowej

Abstrakt

Celem artykułu nie jest przeprowadzenie merytorycznej analizy problemów z zakresu dorobku naukowego dotyczącego Mikołaja Kopernika. Nie podejmuję też rozważań nad zagadnieniem określanym mianem przewrotu kopernikańskiego czy rewolucji kopernikańskiej. Po 1944 roku, w okresie Polski Ludowej, komunistyczne władze objęły naukę kontrolą ideologiczną. Twórczość naukowa służyła jako narzędzie władzy w budowie nowej świadomości społecznej. Profesjonalne upowszechnianie nauki przez uczonych jako autorów zastąpił system popularyzacji prowadzonej przez dziennikarzy i instruktorów partyjnych. Powstało czasopismo „Problemy” (1945) oraz Towarzystwo Wiedzy Powszechnej (1950). Systemem popularyzacji objęto między innymi wiedzę o Mikołaju Koperniku. Z postacią Kopernika, będącego już w XIX wieku ikoną nauki akademickiej, władze komunistyczne łączyły rolę ikony „nowej nauki”. Cel ten opierano na stosowaniu w ocenie twórczości Kopernika i innych znanych uczonych kryterium postępowości – stanowiącego w rzeczywistości ideologicznie pojęty rozwój. Kryterium to zdeterminowało działalność Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika, a także referaty dotyczące Kopernika na I Kongresie Nauki Polskiej oraz w ramach Sesji Kopernikowskiej (15-16 IX 1953). Postać Kopernika była ideologizowana przez władze partyjno-państwowe także po okresie stalinowskim. Stałym elementem polityki władz było wskazywanie na rolę Kopernika w budowie naukowego światopoglądu, co naruszało depozyt wiary Kościoła oparty na historii biblijnej. Pozostałością po okresie popularyzacji jest nazewnictwo obiektów miejskich, instytucji oraz pomniki i uroczystości kopernikańskie.