Od krytyki państwa do anarchokapitalizmu. Strategia metapolityczna w myśli Murraya N. Rothbarda
DOI:
https://doi.org/10.12775/HiP.2026.001Słowa kluczowe
libertarianizm, anarchokapitalizm, Murray N. Rothbard, strategia polityczna, strategia metapolitycznaAbstrakt
W artykule podjęto próbę krytycznej analizy i oceny problemu strategii w myśli Murraya N. Rothbarda. W reprezentowanej przez niego filozofii libertariańskiej (w wersji anarchokapitalistycznej) dostrzeżono teoretyczne ograniczenia możliwości rozwinięcia strategii politycznej. Krytyczna analiza źródeł dowiodła, że Rothbard unika obrania tego kierunku, opowiadając się jednocześnie za tym, co można określić strategią metapolityczną, a więc działaniami w dziedzinie kultury, filozofii czy edukacji, które poprzedzają i przygotowują działania polityczne. Tym samym myśl autora Etyki wolności nie daje się wpisać w przyjętą w literaturze opozycję ewolucjonizm–rewolucjonizm. Artykuł stanowi nie tylko wkład do badań nad myślą Rothbarda i próbę wypełnienia luki badawczej w zakresie badań nad libertariańskimi strategiami działania politycznego, lecz jest także przyczynkiem do badań nad ideologicznymi.
Bibliografia
Bartyzel, J. (2007). Metapolityka. W: J. Bartyzel, B. Szlachta, A. Wielomski (red.). Encyklopedia polityczna, t. 1: Myśl polityczna: główne pojęcia, doktryny i formy ustroju (ss. 224–227). Radom: Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne.
Bartyzel, J. (2012). W gąszczu liberalizmów. Próba periodyzacji i klasyfikacji. Lublin: Fundacja Servire Veritati.
Bevir, M. (2010). Metapolitics. W: Encyclopedia of Political Theory, vol. 3 (ss. 879–880). SAGE Publications, Inc.
Block, W. E. (2021). Evictionism. The compromise solution to the pro-life pro-choice debate controversy. Singapore: Springer.
Błaszczyk, C. (2020). Libertariańskie strategie rewolucyjne. W: A. Bosiacki (red.). Ewolucjonizm a rewolucjonizm w doktrynach polityczno-prawnych (ss. 144–172). Warszawa: Wolters Kluwer.
Boaz, D. (2005). Libertarianizm. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Bosiacki, A. (2020). Wprowadzenie. Między ewolucjonizmem a rewolucją. Świat idei i doktryn polityczno-prawnych. W: A. Bosiacki (red.). Ewolucjonizm a rewolucjonizm w doktrynach polityczno-prawnych (ss. 7–20). Warszawa: Wolters Kluwer.
Brennan, J. (2012). Libertarianism: What Everyone Needs to Know. New York: Oxford University Press.
Caplan, B. (2008). Anarchism. W: R. Hamowy (red.). The Encyclopedia of Libertarianism (ss. 10–12). Los Angeles: SAGE.
Casey, G. (2010). Murray Rothbard. Major Conservative and Libertarian Thinkers, vol. 15. New York–London: The Continuum International Publishing Group.
Chmielowski, M. (2015). Agoryzm: teoria i praktyka. Katowice: Fundacja Wolności i Przedsiębiorczości.
Doherty, B. (2008). Rothbard, Murray (1926–1995). W: R. Hamowy (red.). The Encyclopedia of Libertarianism (ss. 441–444). Los Angeles: SAGE.
Dominiak, Ł. (2014). Three Rival Visions of Distributive Justice. The Indirect Case for Libertarianism. Athenaeum. Polish Political Science Studies, 44, 7–21. DOI: https://doi.org/10.15804/athena.2014.44.01.
Dominiak, Ł., Wysocki, I. (2022). The Anarcho-Capitalist Case Against the State as a Challenge to the Minarchist Libertarians. Roczniki Filozoficzne, 70(2), 53–69. DOI: https://doi.org/10.18290/rf2202.4.
Gordon, D. (2007). The Essential Rothbard. Auburn Alabama: The Mises Institute.
Hankus, P. (2016a). Ekonomiczne aspekty secesji. Uwagi na temat gospodarczych efektów secesji w koncepcji Hansa-Hermanna Hoppego. Wroclaw Economic Review, 22(4), 25–33. DOI: https://doi.org/10.19195/2084-4093.22.4.2.
Hankus, P. (2016b). „Europa Tysiąca Liechtensteinów” Hansa-Hermanna Hoppego. Krytyczna analiza. Dialogi Polityczne/Political Dialogues. Journal of Political Theory, 20, 23–38. DOI: https://doi.org/10.12775/DP.2016.025.
Hankus, P. (2017). Libertarianizm nie jest utopizmem. Dlaczego twierdzenia o utopijności libertarianizmu są fałszywe? Dialogi Polityczne/Political Dialogues. Journal of Political Theory, 22, 11–22. DOI: https://doi.org/10.12775/DP.2017.001.
Herbut, R. (2004). Strategia polityczna. W: A. Antoszewski, R. Herbut (red.). Leksykon politologii (s. 431). Wrocław: Wydawnictwo ATLA 2.
Hoppe, H.-H. (2006). Demokracja – bóg, który zawiódł: ekonomia i polityka demokracji, monarchii i ładu naturalnego, tłum. W. Falkowski, J. Jabłecki. Warszawa: Fijorr Publishing.
Juruś, D. (2012). W poszukiwaniu podstaw libertarianizmu. W perspektywie rothbardowskiej koncepcji własności. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Juruś, D. (2014). Murray N. Rothbard – filozofia poszukująca polityki. W: J. Gazda, S. Ruchała (red.). Filozoficzna refleksja nad kulturą jako próba odpowiedzi na problemy współczesności (ss. 323–346). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
La Boétie, É. de (2015). The Politics of Obedience: The Discourse of Voluntary Servitude. Auburn Alabama: The Mises Institute.
McLean, I. (1996). The Concise Oxford Dictionary of Politics. Oxford–New York: Oxford University Press.
Modrzejewska, M. (2010). Libertariańskie koncepcje jednostki i państwa we współczesnej amerykańskiej myśli politycznej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Narveson, J. (2001). The Libertarian Idea. Peterborough: Broadview Press.
Nowakowski, P. (2016). Anarchokapitalizm – ideologia polityczna, doktryna polityczno-prawna czy nurt filozoficzno-polityczny? Societas et Ius, 5, 31–46. DOI: https://doi.org/10.12775/SEI.2016.003.
Perlikowski, Ł. (2016). Czy libertarianizm jest teorią polityczną? Societas et Ius, 5, 85–97. DOI: https://doi.org/10.12775/SEI.2016.005.
Presley, S. (2008). La Boétie, Étienne, de (1530–1563). W: R. Hamowy (red.). The Encyclopedia of Libertarianism (s. 277). Los Angeles: SAGE.
Robertson, D. (2002). A Dictionary of Modern Politics. Third Edition. London–New York: Europa Publications.
Rothbard, M. N. (1973). For a New Liberty: The Libertarian Manifesto. New York: Macmillan.
Rothbard, M. N. (1974). Egalitarianism as a Revolt Against Nature and Other Essays. Washington: Libertarian Review Press.
Rothbard, M. N. (1980). Myth and Truth About Libertarianism. Modern Age, 24(1), 9–15.
Rothbard, M. N. (1982). The Ethics of Liberty. Atlantic Highlands: Humanities Press.
Rothbard, M. N. (1992). How and How Not to Desocialize. The Review of Austrian Economics, 6(1), 65–77.
Rothbard, M. N. (1994). Nations by Consent: Decomposing the Nation-State. Journal of Libertarian Studies, 11(1), 1–10.
Rothbard, M. N. (2009). Rothbard’s Confidential Memorandum to the Volker Fund, “What Is To Be Done?” (July 1961). Libertarian Papers, 1(3), 1–14.
Rothbard, M. N. (2014). Manifest libertariański. Warszawa: Wydawnictwo Liber.
Rothbard, M. N. (2015). The Political Thought of Étienne de La Boétie [1975]. W: É. de La Boétie, The Politics of Obedience: The Discourse of Voluntary Servitude. Auburn Alabama: The Mises Institute.
Rothbard, M. N. (2016). Etyka wolności. Warszawa: Fijorr Publishing.
Sepczyńska, D. (2013). Libertarianizm. Mało znane dzieje pojęcia zakończone próbą definicji. Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.
Slenzok, N. (2019). Secesjonizm jako libertariańska taktyka i strategia na rzecz wolności. W: A. Turoń-Kowalska (red.). Idea wolności. Teoria i praktyka (ss. 133–160). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Slenzok, N. (2024). Filozofia polityczna Hansa-Hermanna Hoppego. Studium krytyczne. Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Szacki, J. (1977). Wstęp. W: J. Szacki (red.). Idea społeczeństwa komunistycznego w pracach klasyków marksizmu (ss. 3–12). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Szahaj, A. (2017.11.18–19). Filozofia skrajnego egoizmu. Rzeczpospolita, 268, 38–39.
Szlachta, B. (2007). Libertarianizm. W: M. Jaskólski (red.). Słownik historii doktryn politycznych, t. 3 (ss. 593–597). Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
Święcicki, Ł. (2023). Samorząd i decentralizacja w myśli politycznej Hansa-Hermanna Hoppego. Athenaeum. Polskie studia politologiczne, 78(2), 61–78. DOI: https://doi.org/10.15804/athena.2023.78.04.
Teluk, T. (2009). Koncepcje państwa we współczesnym libertarianizmie. Gliwice: Instytut Globalizacji.
Tokarczyk, R. (1982). Komparatystyka w myśli politycznej. Studia Nauk Politycznych, 5–6(59–60), 89–109.
Tokarczyk, R. (1987). Współczesne doktryny polityczne. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
Wozinski, J. (2016). O prymacie secesji względem reform liberalnych. Societas et Ius, 5, 99–110. DOI: https://doi.org/10.12775/SEI.2016.006.
Wójtowicz, S. (2016). Czym jest minarchizm? Societas et Ius, 5, 47–84. DOI: https://doi.org/10.12775/SEI.2016.004.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Łukasz Święcicki
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu respektuje prawo do prywatności i ochrony danych osobowych autorów.
Dane autorów nie są wykorzystywane w celach handlowych i marketingowych. Redaktorzy i recenzenci są zobowiązani do zachowania w poufności wszelkich informacji związanych ze złożonymi do redakcji tekstami.
Autor, zgłaszając swój tekst wyraża zgodę na wszystkie warunki i zapisy umowy licencyjnej (określającej prawa autorskie) z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 80
Liczba cytowań: 0
