Antyoksydanty w naparach ziołowych – rodzaje, mechanizmy działania, znaczenie oraz metody oceny potencjału antyoksydacyjnego
DOI:
https://doi.org/10.12775/HERB.2026.008Palabras clave
całkowita pojemność antyoksydacyjna, reaktywne formy tlenu, wolne rodniki,, ziołaResumen
Wolne rodniki i reaktywne formy tlenu powstają zarówno w wyniku naturalnych procesów metabolicznych, jak i pod wpływem czynników zewnętrznych. Nadmiar tych cząsteczek prowadzi do stresu oksydacyjnego, co może powodować uszkodzenia komórkowe i przyczyniać się do rozwoju chorób cywilizacyjnych. Antyoksydanty, zarówno endogenne, jak i egzogenne, odgrywają kluczową rolę w neutralizacji wolnych rodników, chroniąc organizm przed ich szkodliwym działaniem. Szczególną grupę przeciwutleniaczy stanowią związki naturalnie występujące w roślinach, zwłaszcza polifenole obecne m.in. w naparach ziołowych. W artykule przedstawiono mechanizmy działania antyoksydantów, ich klasykację i zastosowania w medycynie oraz w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym. Omówiono także metody oceny aktywności przeciwutleniającej oraz potencjalne korzyści zdrowotne wybranych naparów ziołowych.
Citas
[1] Nakai K., Kozo D., What are reactive oxygen species, free radicals, and oxidative stress in skin diseases? International Journal of Molecular Sciences 2021, 22(19),
s. 10799.
[2] Łuczewska A., Reactive oxygen species-physiological and pathological function in the human body, Reumatologia, 2007, 45(5), s. 284–289.
[3] Puzzino G., Irrera N., Cucinotta M., Pallio G., Mannino F., Arcoraci V., Squadrito F., Altavilla D., Bitto A., Oxidative stress: harms and benefits for human health, Oxidative
Medicine and Cellular Longevity, 2017, s. 8416763.
[4] Phaniendra A., Jestadi D. B., Free radicals: Properties, sources, targets, and their implication in various diseases, Indian Journal Clinical Biochemistry, 2015, 30, s. 11–26.
[5] Pham-Huy L. A., He H., Free radicals, antioxidants in disease and health, International Journal of Biomedical Science, 2008, 4(2), s. 89–96.
[6] Ağagündüz D., Determination of the total antioxidant and oxidant status of some galactagogue and herbal teas, Food Science and Human Wellness, 2020, 9(4), s. 377–382.
[7] Flieger J. i wsp., Antioxidants: classfication, natural sources, activity/capacity measurements, and usefulness for the synthesis of nanoparticles, Materials, 2021, 14(15),
s. 4135.
[8] Abali E. E., Flieger W., Baj J., Maciejewski R., Lippincott illustrated reviews: Biochemia, (red. wyd. pol.) D. Chlubek, Edra Urban & Partner, Wrocław 2024.
[9] Bańkowski E., Biochemia. Podręcznik dla studentów uczelni medycznych, Edra Urban & Partner, Wrocław 2004.
[10] Zych I., Krzepiłko A., Pomiar całkowitej zdolności antyoksydacyjnej wybranych antyoksydantów i naparów metodą redukcji rodnika DPPH, Chemia Dydaktyka Ekologia
Metrologia, 2010, 1(15), s. 51–54.
[11] Puzanowska-Tarasiewicz H. i wsp., Antyoksydanty a reaktywne formy tlenu, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, 2010, 1, s. 9–14.
[12] Falkowski M., Kuźmicka L., Tarasiewicz M., Stres oksydacyjny w jamie ustnej – przyczyny i konsekwencje [w:] Holistyczny wymiar współczesnej medycyny. T. 1,
(red.) E. Krajewska-Kułak C. Łukaszuk, J. Lewko, W. Kułak, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku 2015.
[13] Jain A., Mehra N. K., Swarnakar N. K., Role of antioxidants for the treatment of cardiovascular diseases: Challenges and opportunities, Current Pharmaceutical Design,
2015, 21, s. 4441–4455.
[14] Fuchs-Tarlovsky V., Role of antioxidants in cancer therapy, Nutrition, 2013, 29(1), s. 15–21.
[15] Addor F., Antioxidants in dermatology, Anais Brasileiros de Dermatologia, 2017, 92(3), s. 356–362.
[16] Karre L., Lopez K., Getty K. J., Natural antioxidants in meat and poultry products, Meat Science, 2013, 94(2), s. 220–227.
[17] Wnęk D., Antyoksydanty – rola, podział i właściwości, 2023, https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/331612,antyoksydanty-rola-podzial-i-wlasciwosci (22.04.2025).
[18] Chandra P., Sharma R. K., Arora D. S., Antioxidant compounds from microbial sources: A review, Food Research International, 2020, 129, s. 108849.
[19] Das A. K., Islam N., Faruk O., Dungani A. R., Review on tannins: extraction processes, applications and possibilities, South African Journal of Botany, 2020, 135, s. 58–70.
[20] Chan E. W. C., Soh E. Y., Tie P. P., Law Y. P., Antioxidant and antibacterial properties of green, black, and herbal teas of Camellia sinensis, Pharmacognosy Research, 2011,
3(4), s. 266–272.
[21] Ambigaipalan P., Oh W. Y., Shahidi F., Epigallocatechin (EGC) esters as potential sources of antioxidants, Food Chemistry, 2020, 309, s. 125609.
[22] Leung L. K., Su Y., Chen R., Zhang Z., Huang Y., Chen Z. Y., Theaflavins in black tea and catechins in green tea are equally effective antioxidants, the Journal of Nutrition,
2001, 131(9), s. 2248–2251.
[23] Pobłocka-Olech L., Marcinkowska K., Krauze-Baranowska M., Naryngenina i jej pochodne – flawanony o wielokierunkowej aktywności farmakologicznej, 2006, www.
czytelniamedyczna.pl (22.04.2025).
[24] Sarnowska M., Gawron-Gzella A., Rooibos (Aspalathus linearis (Burm. f.) R. Dahlgren) – substancje biologicznie aktywne i działanie farmakologiczne, Postępy Fitote-
rapii, 2016, 3, s. 189–199.
[25] Sokół-Łętowska A., Kucharska A., Comparison of the quality of mint teas available in the retail network, Herbalism, 2020, 1(6), s. 32–43.
[26] Domańska A., Mertas A., Król W., Flawonoidy jako środki przeciwzapalne w leczeniu chorób przyzębia, Postępy Fitoterapii, 2008, 1, s. 32–36.
[27] Wilczyńska A., Retel M., Oszacowanie pobrania związków fenolowych z dietą z uwzględnieniem udziału miodów pszczelich, Problemy Higieny i Epidemiologii,
2011, 92(4), s. 709–712.
[28] Kozłowska M., Czekała Ł., Stilbenes and their role in disease resistance, Progress in Plant Protection, 2017, 57(1), s. 27–35.
[29] Włodarczyk M., Fitochemia. Struktury substancji pochodzenia naturalnego: skrypt do nauki farmakognozji dla studentów farmacji, Katedra i Zakład Farmakognozji
Akademii Medycznej we Wrocławiu, Wrocław 2007.
[30] Murray R. K., Granner D. K., Rodwell V. W., Biochemia Harpera ilustrowana, PZWL, Warszawa 2017.
[31] Yan Z., Zhong Y., Duan Y., Chen Q., Li F., Antioxidant mechanism of tea polyphenols and its impact on health benefits, Animal Nutrition, 2020, 6(2), s. 115–123.
[32] Bešlo D., Golubić N., Rastija V., Agić D., Karnaš M., Šubarić D., Lučić B., Antioxidant activity, metabolism, and bioavailability of polyphenols in the diet of animals, Anti-
oxidants, 2023, 12(6), s. 1141.
[33] Flórez M., Cazón P., Vázquez M., Antioxidant extracts of nettle (Urtica dioica) leaves: Evaluation of extraction techniques and solvents, Molecules, 2022, 27(18), s. 6015.
[34] Sadowska M., Świderski F., Kromołowska R., Polifenole – źródła naturalnych przeciwutleniaczy, Postępy Technik Przetwórstwa Spożywczego, 2011, 1, s. 108–111.
[35] McKay D., Blumberg J., A Review of the bioactivity and potential health benefits of peppermint tea (Mentha piperita L.), Phytotherapy research, 2006, 20(8), s. 619–633.
[36] Inarejos-Garcia A. M., Heil J., Martorell P., Álvarez B., Llopis S., Helbig I., Liu J., Quebbeman B., Nemeth T., Holmgren D., Morlock G. E., Effect-directed, chemical and
taxonomic profiling of peppermint proprietary varieties and corresponding leaf extracts, Antioxidants, 2023, 12(2), s. 476.
[37] Draginic N., Andjic M., Jeremic J., Zivkovic V., Kocovic A., Tomovic M., Bozin B., Kladar N., Bolevich S., Jakovljevic V., Milosavljevic I.,Anti-inflammatory and anti-
oxidant effects of Melissa oficinalis extracts: A comparative study, Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 2022, 2(1), e126561.
[38] Miraj S., Rafieian-Kopaei M., Kiani S.,Melissa oficinalis L: A review study with an antioxidant prospective, Journal of Evidence-based Complementary & Alternative
Medicine, 2017, 22(3), s. 385–394.
[39] Lana Y. M., Sarguul H. S., Aveen N. A., Melissa oficinalis gastroprotective and antioxidant efficacy, Journal of Functional Foods, 2023, 105, s. 105550.
[40] Shonte T. T., Duodu K. G., de Kock H. L., Effect of drying methods on chemical composition and antioxidant activity of underutilized stinging nettle leaves, Heliyon, 2020,
6(5), e03938.
[41] Bhusal K. K., Magar S. K., Thapa R., Lamsal A., Bhandari S., Maharjan R., Shrestha S., Shrestha J., Nutritional and pharmacological importance of stinging nettle (Urtica
dioica L.): A review, Heliyon, 2022, 8(6), e09717.
[42] Repajić M., Cegledi E., Zorić Z., Pedisić S., Elez Garofulić I., Radman S., Palčić I., Dragović-Uzelac V., Bioactive compounds in wild nettle (Urtica dioica L.) leaves and
stalks: Polyphenols and pigments upon seasonal and habitat variations, Foods, 2021, 10(1), s. 190.
[43] Srivastava J. K., Shankar E., Gupta S., Chamomile: A herbal medicine of the past with a bright future, Molecular medicine reports, 2010, 3(6), s. 895–901.
[44] Gerolis L. G. L., Lameiras F. S, Krambrock K., Neves M. J., Effect of gamma radiation on antioxidant capacity of green tea, yerba mate, and chamomile tea as evaluated by
different methods, Radiation Physics and Chemistry, 2017, 130, s. 177–185.
[45] Tomac I., Budić L., Bobovec J., Jakobek L., Matić P., Determination of sage tea polyphenols and their antioxidant effects using an electrochemical DNA-based biosensor,
Beverages, 2023, 9(3), s. 76.
[46] Walch S. G., Tinzoh L. N., Zimmermann B. F., Antioxidant capacity and polyphenolic composition as quality indicators for aqueous infusions of Salvia officinalis L. (sage
tea), Frontiers in Pharmacology, 2011, 2, s. 79.
[47] İlyasoglu H., Zemzemoğlu T. E. A., Effect of brewing conditions on sensorial and antioxidant properties of sage tea, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve
Doğa Dergisi, 2022, 25, s. 214–221.
[48] Poulios E., Giaginis C., Vasios G. K., Current state of the art on the antioxidant activity of sage (Salvia spp.) and its bioactive components, Planta medica, 2020, 86(4),
s. 224–238.
[49] Ağagündüz D., Determination of the total antioxidant and oxidant status of some galactagogue and herbal teas, Food Science and Human Wellness, 2020, 9(4), s. 377–382.
[50] Zhao C. N., Tang G. Y., Cao S. Y., Xu X. Y., Gan R. Y., Liu Q., Mao Q. Q., Shang A., Li H. B., Phenolic profiles and antioxidant activities of 30 tea infusions from green, black,
oolong, white, yellow and dark teas, Antioxidants, 2019, 8(7), s. 215.
[51] Pisoschi A., Negulescu G., Methods for total antioxidant activity determination: A review, Biochemistry & Analytical Biochemistry, 2012.
[52] Blois M. S., Antioxidant determinations by the use a stable free radical, Nature, 1958, s. 1199–1200, 11(1).
[53] Pisoschi A. M., Cheregi M. C., Danet A. F., Total antioxidant capacity of some commercial fruit juices: Electrochemical and spectrophotometrical approaches, Mol-
ecules, 2009, 14(1), s. 480–493.
[54] Miller N. J., Rice-Evans C., Davies M. J., Gopinathan V., Milner A., A novel method for measuring antioxidant capacity and its application to monitoring the antioxidant
status in premature neonates, Clinical Science, 1993, 84(4) s. 407–412.
[55] Silvestrini A., Meucci E., Ricerca B. M., Mancini A., Total antioxidant capacity: biochemical aspects and clinical significance, International Journal of Molecular Scienc-
es, 2023, 24(13), 10978.
[56] Usda J. M., Oxidative stress status in vivo total antioxidant capacity: Comparison of different analytical methods, Free Radical Biology & Medicine, 1999, 27(11–12),
s. 1173–1181.
[57] Gupta S., Meucci E., Ricerca B. M., Mancini A., Total antioxidant capacity – relevance, methods and clinical implications, Andrologia, 2021, 53(2), e13624.
[58] Molyneux P., The use of the stable radical Diphenylpicrylhydrazyl (DPPH) for estimating antioxidant activity, Journal of Science & Technology, 2004, 26(2), s. 211–219.
[59] Rice-Evans C. A., Miller N. J., Bolwell P. G., Bramley P. M., Pridham J. B., The relative antioxidant activities of plant-derived polyphenolic flavonoids, Free Radical Research,
1995, 22(4), s. 375–383.
[60] Chanput W., Krueyos N., Ritthiruangdej P., Anti-oxidative assays as markers for anti- inflammatory activity of flavonoids, International Immunopharmacology, 2016, 40,
s. 170–175.
[61] Ye Y., Krueyos N., Ritthiruangdej P., Quality analysis and antioxidant activity of different types of tea powder, Food Production, Processing and Nutrition, 2024, 6(36).
Descargas
Publicado
Cómo citar
Número
Sección
Licencia
Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-SinDerivadas 4.0.
Stats
Number of views and downloads: 17
Number of citations: 0
