https://apcz.umk.pl/HERB/issue/feed HERBALISM 2021-10-18T00:00:00+02:00 Jolanta Witkoś redakcja@herbalism.pl Open Journal Systems https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35697 Eleuterokok kolczysty – alternatywa dla żeń-szenia? 2021-10-11T10:06:30+02:00 Katarzyna Bączek redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Eleuterokok kolczysty jest krzewem pochodzącym z dalekowschodniej Azji. Organy podziemne (kłącza z korzeniami) tej rośliny pozyskiwane są jako surowiec farmakopealny. Są one bogate w związki glikozydowe, głównie pochodne fenylopropanu, lignany oraz kumaryny, potocznie nazywane są eleuterozydami. Surowiec standaryzowany jest na zawartość sumy eleuterozydów B i E (min. 0,08%). W medycynie ludowej korzenie eleuterokoka wykorzystywane są od ponad 4000 lat. Obecnie są one zalecane jako środek tonizujący w stanach fizycznego i psychicznego wyczerpania organizmu, w chorobach reumatycznych, zaburzeniach snu, pomocniczo w leczeniu cukrzycy, osteoporozy, chorób układu krążenia, a także u osób cierpiących na zaburzenia koncentracji, depresje oraz w profilaktyce nowotworowej.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35698 Hydroksykwasy organiczne w fitokosmetykach rewitalizujących 2021-10-11T10:29:18+02:00 Agata Kaniewska redakcja@herbalism.pl Beata Sperkowska beata.sperkowska@cm.umk.pl <p><span class="fontstyle0">W artykule wyjaśniono zagadnienia związane z występowaniem i zastosowaniem hydroksykwasów organicznych w fitokosmetykach rewitalizujących i zabiegach kosmetycznych. Dokonano charakterystyki budowy skóry oraz właściwości fizycznych i chemicznych alfa-<br>(AHA) i beta-hydroksykwasów (BHA) (kwas glikolowy, kwas mlekowy, kwas cytrynowy, kwas jabłkowy, kwas winowy, kwas salicylowy). Scharakteryzowano sposoby oznaczania hydroksykwasów, a także przedstawiono regulacje prawne dotyczące stosowania hydroksykwasów w kosmetykach. Przedstawiono wskazania i przeciwwskazania do zastosowania zabiegów z kwasami owocowymi. Opisano czynniki warunkujące skuteczność działania biologicznego alfa-hydroksykwasów (AHA).</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35701 Wpływ chryzyny na parametry histomorfometryczne kości owariektomizowanych szczurów 2021-10-11T11:10:14+02:00 Maria Zych farmafit@sum.edu.pl Weronika Wojnar farmafit@sum.edu.pl Anna Bońka redakcja@herbalism.pl Ilona Kaczmarczyk-Sedlak farmafit@sum.edu.pl <p><span class="fontstyle0">Osteoporoza jest schorzeniem wynikającym między innymi z niedoboru estrogenów u kobiet w okresie menopauzalnym. Choroba ta charakteryzuje się zmniejszoną wytrzymałością kości na uszkodzenia mechaniczne. Osłabienie układu szkieletowego wynika z zaburzeń na poziomie mikroarchitektury tkanki kostnej. Aby zapobiec rozwojowi osteoporozy pomenopauzalnej, można stosować terapię hormonalną, która jednak niesie za sobą wiele działań niepożądanych. W związku z tym poszukuje się bezpiecznej alternatywy dla hormonalnej terapii zastępczej. W tym celu wykorzystywane są związki pochodzenia roślinnego, w tym substancje o charakterze flawonoidów, nazywane fitoestrogenami. Celem pracy było zbadanie, czy związek o strukturze flawonoidu – chryzyna – może wykazywać ochronne działanie na tkankę kostną na poziomie mikroarchitektury u szczurów z eksperymentalnie wywołaną osteoporozą. Badania prowadzono na samicach szczurów szczepu Wistar podzielonych na grupy: SHAM – pozornie operowane, OVX – owariektomizowane i OVX+CHR – owariektomizowane, którym podawano doustnie chryzynę w dawce 50 mg/kg przez 4 tygodnie. Po izolacji kości zanalizowano parametry makrometryczne oraz wykonano preparaty histologiczne i oznaczono szereg parametrów histomorfometrycznych. Uzyskane wyniki wskazują, że chryzyna podawana szczurom owariektomizowanym powoduje nieznaczną poprawę badanych parametrów.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35704 Wpływ kinetyny i N-6-benzyloadeniny na migrację komórek oraz biosyntezę kolagenu w fibroblastach skóry ludzkiej 2021-10-11T11:31:11+02:00 Agata Jabłońska-Trypuć a.jablonska@pb.edu.pl Walentyn Pankiewicz redakcja@herbalism.pl Romuald Czerpak redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Kinetyna i N-6-benzyloadenina należą do grupy hormonów roślinnych – cytokinin. W poprzednich pracach wykazaliśmy ich pozytywny wpływ na podstawowe parametry stresu<br>oksydacyjnego, dlatego podjęliśmy próbę zbadania efektu, jaki wywierają one na migrację<br>komórek i syntezę kolagenu. Działanie fitohormonów było badane w dwóch stężeniach: kinetyny – w stężeniach 10</span><span class="fontstyle0" style="font-size: 6pt;">-5 </span><span class="fontstyle0">i 10</span><span class="fontstyle0" style="font-size: 6pt;">-6</span><span class="fontstyle0">, a N-6-benzyloadeniny w stężeniach 10</span><span class="fontstyle0" style="font-size: 6pt;">-6 </span><span class="fontstyle0">i 10</span><span class="fontstyle0" style="font-size: 6pt;">-7</span><span class="fontstyle0">M. Komórki<br>stanowiące kontrolę były inkubowane bez badanych związków. Migracja komórek została oszacowana przy wykorzystaniu testu Wound Healing Assay. Stężenie białka całkowitego oznaczono przy pomocy metody Lowry’ego, a zawartość kolagenu w medium i komórkach, stosując metodę Sirius Red. Wyniki wskazują na stymulujący wpływ badanych związków na migrację komórek oraz na biosyntezę kolagenu, jak również na całkowitą zawartość białka. Wykazany przez nas pozytywny wpływ kinetyny i N-6-benzyloadeniny na metabolizm fibroblastów pozwala na wskazanie ich jako związków o właściwościach potencjalnie<br>terapeutycznych, zwłaszcza w kontekście chorób skóry.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35709 Cenne owoce maliny właściwej (Fructus Rubi idaei) 2021-10-12T08:56:05+02:00 Alicja Baranowska alabar@tlen.pl Iwona Mystkowska redakcja@herbalism.pl Krystyna Zarzecka redakcja@herbalism.pl Marek Gugała redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Malina właściwa (</span><span class="fontstyle2">Rubus idaeus </span><span class="fontstyle0">L.) jest jedną z najstarszych roślin znanych ludzkości i od wieków wykorzystywana do celów spożywczych oraz leczniczych. O przydatności owoców maliny </span><span class="fontstyle2">(Fructus Rubi idaei</span><span class="fontstyle0">) i liści </span><span class="fontstyle2">(Folium Rubi idaei</span><span class="fontstyle0">) decyduje w dużej mierze ich skład chemiczny. Wartość biologiczna owoców maliny właściwej zależy od poziomu antyoksydantów, do których między innymi zalicza się kwas askorbinowy i antocyjany. Natomiast o smaku i aromacie owoców decyduje stopień ich dojrzałości, odmiana, zawartość cukrów prostych, kwasów organicznych oraz substancji lotnych. Owoce maliny są również bogatym źródłem witamin (głównie witaminy C, witamin z grupy B, PP, A, E oraz K), składników mineralnych: potasu (K), wapnia (Ca), magnezu (Mg), żelaza<br />(Fe) oraz w mniejszych ilościach manganu (Mn), miedzi (Cu), cynku (Zn) (dlatego mają działanie odkwaszające, wzmacniają serce i regulują pracę układu nerwowego). Zawierają również spore ilości błonnika i pektyn. Wyniki ostatnich badań naukowych dowiodły,<br />że zawarty w owocach malin kwas elagowy (pestki malin zawierają aż 87,5% kwasu elagowego) hamuje procesy nowotworowe oraz posiada właściwości przeciwwirusowe i przeciwzapalne. Najnowsze badania naukowe potwierdzają również pozytywny wpływ<br />ketonu malinowego (C</span><span class="fontstyle0">10</span><span class="fontstyle0">H</span><span class="fontstyle0">12</span><span class="fontstyle0">O</span><span class="fontstyle0">2</span><span class="fontstyle0">) na leczenie otyłości.</span></p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35710 Wartość odżywcza i prozdrowotna wybranych warzyw z rodzaju kapusta (Brassica L.) 2021-10-12T09:18:24+02:00 Barbara Krochmal-Marczak bkmarczak@gmail.com Barbara Sawicka redakcja@herbalism.pl Małgorzata Stryjecka redakcja@herbalism.pl Marta Pisarek redakcja@herbalism.pl Bernadetta Bienia redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Scharakteryzowano wybrane gatunki warzyw należące do rodzaju </span><span class="fontstyle2">Brassica</span><span class="fontstyle0">: kapusta głowiasta biała </span><span class="fontstyle2">(Brassica oleracea </span><span class="fontstyle0">L. </span><span class="fontstyle2">var. capitata f. alba</span><span class="fontstyle0">), kapusta włoska (</span><span class="fontstyle2">Brassica oleracea </span><span class="fontstyle0">L. </span><span class="fontstyle2">var. sabauda </span><span class="fontstyle0">L.</span><span class="fontstyle2">), </span><span class="fontstyle0">kapusta pekińska (</span><span class="fontstyle2">Brassica rapa </span><span class="fontstyle0">L. </span><span class="fontstyle2">subsp. pekinensis</span><span class="fontstyle0">), brokuł<br></span><span class="fontstyle2">(Brassica oleracea </span><span class="fontstyle0">L. </span><span class="fontstyle2">var. italica</span><span class="fontstyle0">), jarmuż </span><span class="fontstyle2">(Brassica oleracea </span><span class="fontstyle0">L. </span><span class="fontstyle2">var. sabellica </span><span class="fontstyle0">L.), kalafior (</span><span class="fontstyle2">Brassica oleracea </span><span class="fontstyle0">L. </span><span class="fontstyle2">var. botrytis </span><span class="fontstyle0">L.</span><span class="fontstyle2">)</span><span class="fontstyle0">, kalarepa </span><span class="fontstyle2">(Brassica oleracea var. gongylodes </span><span class="fontstyle0">L.</span><span class="fontstyle2">), </span><span class="fontstyle0">kapusta brukselska </span><span class="fontstyle2">(Brassica oleracea </span><span class="fontstyle0">L</span><span class="fontstyle2">. var. gemmifera)</span><span class="fontstyle0">. Opisano prozdrowotne właściwości<br>lecznicze, znaczenie gospodarcze, a także przedstawiono znaczenie ich jako surowca dla przemysłu spożywczego i farmaceutycznego. Warzywa kapustne charakteryzują się wysoką zawartością witamin i minerałów, zawierają wiele cennych właściwości leczniczych. Posiadają wysoką wartość odżywczą, dużą aktywność przeciwutleniajacą, a także wykazują działanie prozdrowotne. Z żywieniowego punktu widzenia warzywa należące do rodziny kapustowatych są postrzegane jako produkty o dużym znaczeniu w profilaktyce nowotworowej. Na szczególną uwagę zasługuje jarmuż (</span><span class="fontstyle2">Brassica oleracea </span><span class="fontstyle0">L</span><span class="fontstyle2">. var. acephala</span><span class="fontstyle0">), który charakteryzuje się wysokimi walorami odżywczymi i prozdrowotnymi, a jednocześnie jest warzywem mało popularnym w Polsce.</span></p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35711 Galega officinalis L. rutwica lekarska (Fabaceae Lindl.) w Kotlinie Jasielsko-Krośnieńskiej 2021-10-12T09:44:59+02:00 Henryk Różański redakcja@herbalism.pl Dominik Wróbel redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Rutwica lekarska występuje naturalnie m.in. na południu i południowym-wschodzie Europy. W południowej Polsce występuje głównie na stanowiskach antropogenicznych. Celem pracy było przedstawienie zróżnicowania siedliskowego na różnych stanowiskach,<br>określenie zasobów gatunku oraz dokonanie przeglądu zastosowań fitoterapeutycznych rutwicy lekarskiej. Do poszukiwania nowych stanowisk zastosowano metodę transektową, a zróżnicowanie siedliskowe badano metodą fitosocjologiczną Braun-Blanqueta. Znalezione nowe stanowiska we wschodniej części Jasła oraz w Potoku koło Krosna mają charakter antropogeniczny i zlokalizowane są w miejscach o przekształconym podłożu. Badane płaty należą głównie do klasy </span><span class="fontstyle2">Artemisietea vulgaris</span><span class="fontstyle0">. Łączny areał rutwicy lekarskiej na zbadanych stanowiskach wynosi około 0,15 ha i może stanowić źródło do zbioru nasion i sadzonek, przeznaczonych do małopowierzchniowych upraw. Gatunek ten ma bardzo szerokie zastosowanie fitoterapeutyczne zarówno w odniesieniu do ludzi, jak i zwierząt hodowlanych.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35712 Własciwości prozdrowotne lnu (Linum ussitatissimum L.) 2021-10-12T10:35:09+02:00 Elżbieta Rymar e.rymar@interia.pl <p><span class="fontstyle0">Len jest rośliną roczną uprawianą w klimacie umiarkowanym. Najczęściej uprawianym gatunkiem jest len zwyczajny </span><span class="fontstyle2">Linum usitatissimum </span><span class="fontstyle0">L. Roślina ta jest surowcem do produkcji sznurów, przędzy, zaś nasiona lnu coraz częściej mają zastosowanie w kosmetologii i lecznictwie. Nasiona lnu zawierają wiele cennych substancji, ważnych dla zdrowia ludzi i zwierząt. Tłoczony na<br>zimno olej lniany posiada cenne walory dietetyczne i prozdrowotne. Zawarte woleju lnianym kwasy tłuszczowe mają zdolność redukowania stężenia triacylogliceroli w osoczu krwi, normalizują ciśnienie krwi, działają przeciwzakrzepowo, hamują rozwój choroby niedokrwiennej serca. Wykazują działanie przeciwnowotworowe oraz poprawiają stan skóry i włosów. Opatrunki z lnu genetycznie zmodyfikowanego działają jak naturalny antybiotyk. W pracy zostały przedstawione wyniki zastosowania oleju lnianego tłoczonego na zimno i nasion lnu w żywieniu ludzi z podwyższonym poziomem cholesterolu we krwi. Wyniki badań wskazują, że stosowanie<br>w codziennej diecie nasion lnu i oleju lnianego tłoczonego na zimno może wspomóc i znacznie przyspieszyć proces obniżania cholesterolu w organizmie człowieka, co może mieć wpływ na polepszenie kondycji fizycznej i lepsze samopoczucie.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35713 Całkowita zawartość polifenoli i aktywność antyoksydacyjna nasion, kaszy i kiełków gryki 2021-10-12T10:53:02+02:00 Joanna Chłopicka joanna.chlopicka@uj.edu.pl Karolina Bonarska redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Gryka (</span><span class="fontstyle2">Fagopyrum esculentum </span><span class="fontstyle0">Moench) jest jednoroczną rośliną należącą do rodziny rdestowatych (</span><span class="fontstyle2">Polygonaceae</span><span class="fontstyle0">). Spożywa się ją głównie w postaci kaszy, a w zależności od procesu wytwarzania otrzymujemy następujące kasze: prażona, nieprażona (biała), kaszka krakowska (nieprażone łamane ziarna). Nasiona gryki doskonale nadają się do hodowli kiełków, które są cennym produktem spożywczym, zawierającym mało kalorii, a dużo składników mineralnych, kwasów organicznych, witamin oraz polifenoli. Celem pracy było oznaczenie w nasionach gryki, w kaszy gryczanej i w kiełkach gryki (w różnym dniu kiełkowania i w różnych częściach kiełków) aktywności antyoksydacyjnej metodą FRAP oraz całkowitej zawartości polifenoli, metodą Folina-Ciocalteu’a. Najmniej polifenoli zawierała kasza gryczana i wykazywała najmniejszą aktywność antyoksydacyjną. Kiełkowanie wpłynęło na zwiększenie aktywności antyoksydacyjnej i całkowitej zawartości polifenoli. Liścienie uzyskanych kiełków charakteryzowały się najsilniejszymi właściwościami antyoksydacyjnymi i najwyższą całkowitą zawartością polifenoli. Stwierdzono silną korelację pomiędzy aktywnością antyoksydacyjną a całkowitą zawartością polifenoli we wszystkich badanych próbach.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35714 Zmiany właściwości antyoksydacyjnych ekstraktów z liści werbeny cytrynowej (Lippia citriodora (Palau) Kunth) w trakcie przechowywania 2021-10-12T11:01:19+02:00 Małgorzata Stryjecka malgorzatazs@interia.pl Anna Kiełtyka-Dadasiewicz redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Oznaczono zmiany zawartości polifenoli ogółem i aktywność antyoksydacyjną metodą z DPPH oraz FRAP ekstraktów: metanolowych, etanolowych, wodnych oraz acetonowych, otrzymanych z werbeny cytrynowej (</span><span class="fontstyle2">Lippia citriodora </span><span class="fontstyle0">(Palau) Kunth.) w czasie ich przechowywania (3, 6, 9 i 12 miesięcy). Największą zawartość polifenoli ogółem zanotowano w ekstrakcie metanolowym, najniższą zaś w wyciągu acetonowym. Ekstrakt metanolowy charakteryzował się największą aktywnością antyoksydacyjną, oznaczoną zarówno metodą z DPPH, jak i FRAP. Wydłużenie czasu przechowywania wszystkich ekstraktów, niezależnie od czynnika ekstrahującego, powodowało spadek zarówno zawartości polifenoli ogółem, jak i aktywności antyoksydacyjnej.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35715 Czynniki biotyczne kształtujące plon i jakość bulw ziemniaka 2021-10-12T11:23:40+02:00 Bernadetta Bienia bernadetta.bienia@pwsz.krosno Barbara Sawicka redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">W pracy przedstawiono wpływ wybranych czynników biotycznych na plonowanie i jakość bulw ziemniaka. Przeciwdziałanie negatywnym oddziaływaniom czynników środowiska na wielkość i jakość plonu bulw ziemniaka jest możliwe poprzez wykorzystywanie odmian o zwiększonej odporności genetycznej, stosowanie zdrowego materiału rozmnożeniowego, zapewnienie właściwej agrotechniki, w tym nawożenia, ochrony roślin i nawadniania. W przyszłości istotna będzie hodowla odmian przystosowanych do szybkiego regenerowania się po wystąpieniu silnych stresów (susza, niskie temperatury, desykacja itp.), zapewniających wysokie i stabilne plonowanie oraz dobrą jakość bulw ziemniaka w warunkach ograniczonej dostępności zasobów naturalnych i syntetycznych środków produkcji.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35716 Fitoterapia zespołu poboreliozowego 2021-10-12T11:36:34+02:00 Przemysław Figura fp.nanga@gmail.com <p><span class="fontstyle0">Uznanym standardem leczenia boreliozy jest antybiotykoterapia, zarówno w monoterapii, jak i łączona. We wczesnej fazie choroby wykazują one umiarkowaną skuteczność. W przypadku nawet 1/3 chorych poddanych leczeniu, w dalszym ciągu manifestują się<br>różne objawy określane jako zespół poboreliozowy (PTLDS). Za przyczynę PTLDS uważa się uszkodzenia patofizjologiczne pozostałe po chorobie lub przewlekła infekcja krętkami </span><span class="fontstyle2">B. burfgerdori </span><span class="fontstyle0">(Bb) sensu lato w formach owalnych oraz chronione przez biofilm. Zwykle stosowane przy boreliozie antybiotyki nie przynoszą efektów przy PTLDS, także przy wydłużonym czasie leczenia. Zasadne zatem wydaje się zwrócenie w kierunku poszukiwania nowych związków mogących wspomóc leczenie. Interesującym kierunkiem zdaje się badanie związków fitochemicznych i ekstraktów roślinnych. Przegląd badań wskazuje, iż niektóre z nich wykazują wysoką efektywność wobec Bb w monoterapii i terapii kombinowanej z antybiotykami, m.in. ekstrakt ze stewii, bajkalina. Omówiona zostanie także fitoterapia Buhnera.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017 https://apcz.umk.pl/HERB/article/view/35717 Wybrane aspekty dziejów badań leczniczych roślin pasożytniczych w ujęciu filozoficznym 2021-10-12T11:40:53+02:00 Henryk Różański redakcja@herbalism.pl Edyta Czerny redakcja@herbalism.pl <p><span class="fontstyle0">Artykuł dotyczy analizy dziejów badań biologicznych i zastosowań terapeutycznych wybranych krajowych gatunków roślin pasożytniczych i półpasożytniczych. Omawia także wpływ różnych nauk przyrodniczych i medycznych na przebieg badań roślin pasożytniczych oraz przedstawia dzieje badań roślin leczniczych na tle historii botaniki.</span> </p> 2021-10-18T00:00:00+02:00 Prawa autorskie (c) 2017