Badanie globalnej widoczności afrykańskiej komunikacji naukowej: analiza porównawcza repozytoriów otwartego dostępu w Afryce

Autor

DOI:

https://doi.org/10.12775/FT.2024.005

Słowa kluczowe

repozytoria otwartego dostępu, repozytoria afrykańskie, afrykańska komunikacja naukowa, widoczność dorobku naukowego, OpenDOAR, repozytoria cyfrowe

Abstrakt

Cel: Niniejszy artykuł jest badaniem porównawczym repozytoriów w Afryce pod kątem globalnej widoczności afrykańskiej komunikacji naukowej. Ma na celu przedstawienie szczegółowego opisu i porównania repozytoriów w Afryce według regionu, kraju, typu repozytorium, roku założenia, typu treści, typu oprogramowania i języka treści.

Projekt/metodologia/podejście: Korzystając z metodologii systematycznego przeglądu treści i techniki całkowitego enumeratywnego doboru próby, dokonano przeglądu łącznie 259 afrykańskich repozytoriów pobranych z bazy danych Directory of Open Access Repositories w ciągu jednego tygodnia.

Wyniki: Badanie wykazało, że spośród 5 905 wymienionych repozytoriów, 259 pochodzi z Afryki. Repozytoria są rozmieszczone w 24 z 54 krajów tworzących kontynent, co stanowi 44% reprezentacji afrykańskiej komunikacji naukowej przez kraje w przestrzeni globalnej. W podziale na regiony, Afryka Wschodnia miała największą liczbę repozytoriów (101 (39%)), niezmiennie stając się regionem afrykańskim o najbardziej widocznej komunikacji naukowej, podczas gdy Afryka Środkowa miała najmniejszą liczbę repozytoriów (1) (0,4%). W podziale na kraje Republika Południowej Afryki znalazła się na czele innych krajów z 51 (20%) repozytoriami, podczas gdy Kamerun miał ich najmniej (1 (0,3%)). Afrykańska komunikacja naukowa z największą widocznością to nauki społeczne (223), podczas gdy najmniej zarchiwizowanym przedmiotem jest matematyka (176). Afrykańska komunikacja naukowa udostępniana w przestrzeni globalnej jest w większości generowana przez instytucje edukacyjne, ponieważ badanie pokazuje, że 243 (94%) OAR w Afryce to repozytoria instytucjonalne.

Oryginalność/wartość: Badanie ujawniło niewielki wkład afrykańskich repozytoriów w zapewnienie globalnej widoczności afrykańskiej komunikacji naukowej. Ujawnia to słabość kontynentu afrykańskiego w badaniu potencjału OAR w szerszym rozpowszechnianiu ich komunikacji naukowej. Afryka ma drugą co do wielkości populację na świecie i powinna generować więcej komunikacji naukowej w przestrzeni globalnej. W związku z tym w badaniu zaleca się m.in., aby instytucje afrykańskie zobowiązały się do ustanowienia i utrzymania OAR, jeśli afrykańska komunikacja naukowa będzie widoczna w przestrzeni globalnej.

Biogramy autorów

Okeoma Ezechukwu - University Library, University of Uyo, Uyo, Akwa Ibom State, Nigeria

Dr Okeoma Chinelo Ezechukwu jest wybitnym bibliotekarzem z bogatym doświadczeniem zarówno w bibliotekach publicznych, jak i akademickich. Uzyskała tytuł licencjata bibliotekoznawstwa/języka angielskiego na Uniwersytecie Nnamdi Azikiwe w Awka, tytuł magistra bibliotekoznawstwa i informacji naukowej na Uniwersytecie w Ibadan oraz doktorat z bibliotekoznawstwa i informacji naukowej na Uniwersytecie Nnamdi Azikiwe w Awka. Pełniła funkcję kierownika eBiblioteki i inwentaryzatora w Państwowej Centralnej Bibliotece Elektronicznej im. prof. Kennetha Dike’a (Rada Biblioteki Stanowej Anambra) w Awce, a obecnie pełni funkcję Kierownika Sekcji Konserwacji Dokumentów i Kierownika Repozytorium Instytucjonalnego w Bibliotece Uniwersytetu Uyo. Oprócz pełnienia funkcji administracyjnych, dr Ezechukwu wniosła znaczący wkład w tę dziedzinę poprzez publikację kilku artykułów zarówno w lokalnych, jak i międzynarodowych czasopismach. Ponadto pracuje jako wykładowca w niepełnym wymiarze godzin na Wydziale Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej na Uniwersytecie Uyo w Nigerii. Jej obszar zainteresowań to bibliotekarstwo cyfrowe, bibliometria i analiza cytowań oraz usługi bibliotek publicznych. Jej pasją jest integracja nowoczesnych technologii z usługami bibliotecznymi i informacyjnymi. Certyfikowana przez Nigeryjską Radę Rejestracji Bibliotekarzy (LRCN), jest aktywnym członkiem Nigeryjskiego Stowarzyszenia Bibliotek (NLA) i jego Sekcji Technologii Informacyjnych. Z dr Ezechukwu można się skontaktować za pośrednictwem poczty elektronicznej pod adresem okeomaezechukwu@uniuyo.edu.ng.

Egbe Adewole-Odeshi - University Library, University of Uyo, Uyo, Akwa Ibom State, Nigeria

Dr Egbe Adewole-Odeshi jest doświadczonym bibliotekarzem z ponad dziesięcioletnią praktyką zawodową. Jej przygoda akademicka obejmuje licencjat z ekonomii na Uniwersytecie Stanowym Delta w Nigerii, tytuł magistra nauk informacyjnych na Uniwersytecie Ibadan w Nigerii oraz doktorat z bibliotekoznawstwa i informacji naukowej na Uniwersytecie Calabar w Nigerii. Pracowała jako bibliotekarka systemowa i specjalistka ds. zasobów w Centrum Zasobów Edukacyjnych na Uniwersytecie Covenant w Ota, w Nigerii. Dr Adewole-Odeshi, certyfikowany bibliotekarz w Nigeryjskiej Radzie Rejestracji Bibliotekarzy (LRCN), pełni obecnie funkcję kierownika Sekcji E-Zasobów i Automatyzacji w Bibliotece Uniwersytetu Uyo. Dodatkowo dzieli się swoją wiedzą jako wykładowca w niepełnym wymiarze godzin na Wydziale Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, opiekując się studentami na poziomie dyplomowym, licencjackim i podyplomowym. Dr Adewole-Odeshi jest aktywnym członkiem Nigeryjskiego Stowarzyszenia Bibliotek w oddziale stanowym Akwa Ibom. Współpracowała zarówno z czasopismami lokalnymi, jak i międzynarodowymi. Jej obszar specjalizacji obejmuje; e-zasoby biblioteczne, automatyzacja bibliotek i digitalizacja. Posiada umiejętności m.in. w zakresie katalogowania online, korzystania z oprogramowania do wykrywania plagiatów firmy Turnitin, indeksowania czasopism online i administrowania witrynami internetowymi. Można się z nią skontaktować za pośrednictwem egbeodeshi@uniuyo.edu.ng.

Ufuoma Onobrakpor - University Library, University of Uyo, Uyo, Akwa Ibom State, Nigeria

Dr Ufuoma Dymphna Onobrakpor uzyskała tytuł magistra na Uniwersytecie Stanowym Delta w Abraka, tytuł magistra zarządzania informacją na Uniwersytecie Ahmadu Bello w Zarii oraz tytuł doktora filozofii w dziedzinie bibliotekoznawstwa i informacji naukowej na Uniwersytecie Rolniczym Michaela Okpara w Umudike w Nigerii. Jest certyfikowanym bibliotekarzem w Nigeryjskiej Radzie Rejestracji Bibliotekarzy. Dr Onobrakpor jest bibliotekarzem akademickim w Bibliotece Uniwersytetu Uyo i dyrektorem American Space: Uyo Window on America. Wykłada również na Wydziale Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu w Uyo. Dr Onobrakpor jest aktywnym członkiem Nigeryjskiego Stowarzyszenia Bibliotek (NLA) oddziału stanowego AkwaIbom, sekcji IT Nigeryjskiego Stowarzyszenia Bibliotek (NLA) oraz Krajowego Stowarzyszenia Edukatorów Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej (NALISE). Uczestniczyła w kilku konferencjach krajowych i międzynarodowych. Jej prace były szeroko publikowane, w formie artykułów w lokalnych i międzynarodowych czasopismach recenzowanych i jest autorką kilku rozdziałów w książkach. Jej obszary specjalizacji obejmują technologie informacyjne i komunikacyjne (ICT), e-zasoby, umiejętność korzystania z informacji, edukację użytkowników zasobów bibliotecznych oraz wyszukiwanie i wyszukiwanie informacji. Z dr Onobrakporem można się skontaktować pod adresem uonobrakpor@uniuyo.edu.ng.

Bibliografia

Abrahams, L. Burke, M., & Mouton, J. (2010). Research productivity-visibility-accessibility and scholarly communication in southern African universities. The African Journal of Information and Communication (AJIC), 10, 20–36. https://doi.org/10.23962/10539/19768

Abrizah, A., Noorhidawati, A., & Kiran, K. (2010). Global visibility of Asian universities’ open access institutional repositories. Malaysian Journal of Library & Information Science, 15(3), 53–73. https://mjlis.um.edu.my/article/view/6942

Adewole-Odeshi, E., & Ezechukwu, O. C. (2020). An analytical study of open access institutional repositories in Nigerian universities. Library Philosophy and Practice (e-journal). https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/3884/

Ali, S., Jan, S., & Amin, I. (2013). Status of Open Access Repositories: A Global Perspective. International Journal of Knowledge Management and Practices, 1(1). http://www.publishingindia.com/ijkmp/57/status-of-open-access-repositories-a-global-perspective/210/1591/

Cobcroft, K. (2024). UC Library Guides: Open Access Toolkit: What is Open Access? https://canberra.libguides.com/c.php?g=599341&p=4148764

Cordón-García, J.-A., Alonso-Arévalo, J., Gómez-Díaz, R., & Linder, D. (2013). Open access eBooks. In J.-A. Cordón-García, J. Alonso-Arévalo, R. Gómez-Díaz, & D. Linder (Eds.), Social Reading (pp. 121–141). Chandos Publishing. https://doi.org/10.1016/B978-1-84334-726-2.50004-5

Ejikeme, A. N., & Ezema, I. J. (2019). The Potentials of open access initiative and the development of institutional repositories in Nigeria: Implications for scholarly communication. Publishing Research Quarterly, 35, 6–21. SpringerLink. https://link.spinger.com/article/10.1007/s12109-018-09626-4

Ezema, I. J.& Onyancha, O. B. (2017). Open access publishing in Africa: advancing research outputs to global visibility. African Journal of Library, Archives and Information Science, 27(2). https://www.ajol.info/index.php/ajlais/article/view/164661

Igwe, K. N. (2014). Open Access Repositories in Academic and Research Institutions for the Realization of Nigeria’s Vision 20: 2020. International Journal of Information Science and Management, 12(1), 33–46. https://ijism.isc.ac/article_698200_7ed22a39e74acc03b87a91a09c6b0595.pdf

Islam, M. A., & Akter, R. (2013). Institutional Repositories and Open Access Initiatives in Bangladesh: A New Paradigm of Scholarly Communication. Liber Quarterly, 23(1), 3–24. https://liberquarterly.eu/article/view/10646

Li, Y., & Banach, M. (2011). Institutional repositories and digital preservation: accessing current practices at Research libraries. D-Lib Magazine, 17(5/6). https://www.dlib.org/dlib/may11/yuanli/05yuanli.html

Loan, F. A., & Sheikh, S. (2016). Analytical study of open access health and medical repositories. The Electronic Library, 34(3), 419–434. https://doi.org/10.1108/EL-01-2015-0012

Luo, A. (2023). Content Analysis | Guide, Methods & Examples. Scribbr. https://www.scribbr.com/methodology/content-analysis/

Madan, S., Ramesh, K., Gireesh Kumar, T. K., & Kunwar, S. (2020). Global Visibility of Open Access Institutional Repositories of SAARC Countries: An Explorative Study. Library Philosophy and Practice (e-journal), 4451, 1–18. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/4451

Masenya, T. M. (2021). Trustworthiness of institutional repositories in academic libraries in South Africa. Library Philosophy and Practice (e-journal). 5160. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/5160

Open Access Repositories. (2012, January 10). UCSB Library. https://www.library.ucsb.edu/scholarly-communication/open-access-repositories

Open Access Repositories. (2022, December 19). https://open-access.network/en/information/publishing/repositories

Saikia, S., Verma, N.K., & Verma, M. K. (2023). Growth and development of Open Access Repositories across the globe: A case study of Open DOAR. In R. Kumar, M. K. Sinha, K. P. Singh, M. Ganjoo, S. Vashist, & K. Choudhary (Eds.). Recent Trends in Academic Libraries: Systems and Services (pp. 440–448). Book Age publications. https://www.researchgate.net/publication/373302972_Growth_and_development_of_Open_Access_Repositories_across_the_globe_A_case_study_of_Open_DOAR

Trotter, H., Kell, C. Willmers, M., Gray, E., Mchombu, K., & King, T. (2014). Scholarly Communication at the University of Namibia: Case Study Report. Scholarly Communication in Africa Programme. https://repository.unam.edu.na/bitstream/handle/11070/1288/Trotter_scholarly_2014.pdf?sequence=1&isAllowed=y

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (2014). Guide to Institutional Repository Software: A comparison of the five most widely adopted IR platforms: Digital Commons, Dspace, Eprints, Fedora, and Islandora. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000227115/PDF/227115eng.pdf.multi

Velmurugan, C., & Radhakrishnan, N. (2014). Institutional Repositories Software for Digital Libraries in the Digital Environment. International Journal of Multidisciplinary Consortium, 1(3), 127–135. Modern Rohini Education Society. http://ijmc.rtmonline.in

Wani, Z.A., Gul, S., & Rah, J. A. (2009). Open Access Repositories: A Global Perspective with an Emphasis on Asia. Chinese Librarianship: An International Electronic Journal, 27. 1–13. http://www.iclc.us/cliej/cl27WGR.pdf

Xie, I., & Matusiak, K. K. (2016a). Chapter 1—Introduction to digital libraries. In I. Xie & K. K. Matusiak (Eds.), Discover Digital Libraries (pp. 1–35). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-417112-1.00001-6

Xie, I., & Matusiak, K. K. (2016b). Chapter 6—Digital library management systems. In I. Xie, & K. K. Matusiak (Eds.), Discover Digital Libraries (pp. 171–203). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-417112-1.00006-5

Xie, I., & Matusiak, K. K. (2016c). Chapter 9—Digital preservation. In I. Xie & K. K. Matusiak (Eds.), Discover Digital Libraries (pp. 255–279). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-417112-1.00009-0

Folia Toruniensia

Pobrania

Opublikowane

2024-11-19

Jak cytować

Ezechukwu, O., Adewole-Odeshi, E., & Onobrakpor, U. (2024). Badanie globalnej widoczności afrykańskiej komunikacji naukowej: analiza porównawcza repozytoriów otwartego dostępu w Afryce. Folia Toruniensia, 24, 95–123. https://doi.org/10.12775/FT.2024.005

Numer

Tom 24 (2024)

Dział

Artykuły

Licencja

Prawa autorskie (c) 2024 the Provincial Public Library - the Copernicus Library in Torun

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Teksty są publikowane w formule Open Access, na zasadach niewyłącznej licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa-Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe (CC BY-ND 4.0).

Statystyki

Liczba wyświetleń i pobrań: 563
Liczba cytowań: 0