Prężność psychiczna i poziom stresu a wypalenie akademickie studentek  psychologii w różnych etapach życia

Agnieszka Feliniak; Karolina Kostorz

doi:10.12775/ED.2026.007

Автор(и)

Agnieszka Feliniak Instytut Ekspertyz Medycznych w Łodzi https://orcid.org/0009-0004-5296-5522
Karolina Kostorz Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach https://orcid.org/0000-0001-5154-855X

DOI:

https://doi.org/10.12775/ED.2026.007

Ключові слова

studentki niestacjonarne, wypalenie akademickie, stres, prężność, wiek

Анотація

Celem badania była ocena związków między stresem, prężnością psychiczną, wiekiem oraz wypaleniem akademickim u studentek psychologii studiujących niestacjonarnie. Badaniem objęto 130 kobiet w wieku od 19 do 57 lat. Zastosowano Skalę Odczuwanego Stresu PSS-10, Oldenburski Kwestionariusz Wypalenia – wersję studencką oraz Kwestionariusz Oceny Prężności KOP-26. Wyniki wykazały, że wyższy poziom stresu wiązał się z większym nasileniem wyczerpania i braku zaangażowania. Wraz z wiekiem obserwowano niższy poziom stresu i wypalenia oraz wyższy poziom prężności psychicznej. Analiza regresji pokazała, że stres przewidywał oba komponenty wypalenia, prężność psychiczna przewidywała wyczerpanie, a wiek brak zaangażowania. Nie potwierdzono moderacyjnej roli prężności psychicznej. Wyniki wskazują na znaczenie wzmacniania zasobów psychicznych studentek w profilaktyce wypalenia akademickiego.

Посилання

Aldwin, C. M. (1991). Does age affect the stress and coping process? Implications of age differences in perceived control. Journal of Gerontology: Psychological Sciences, 46(4), P174–P180. https://doi.org/10.1093/geronj/46.4.P174

Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469

Baltes, P. B. (1997). On the incomplete architecture of human ontogeny: Selection, optimization, and compensation as foundation of developmental theory. American Psychologist, 52(4), 366–380. https://doi.org/10.1037/0003-066X.52.4.366

Benic, M. Z., Herzog, J., & Susic, B. B. (2017). Early childhood education students’ self assessment of their teaching competences in the arts. New Trends and Issues Proceedings on Humanities and Social Sciences, 4(6), 66–78. https://doi.org/10.18844/gjhss.v4i6.3090

Białkowski, A. (2010). Przedmowa. W: A. Białkowski, W. A. Sacher (red.), Standardy edukacji muzycznej (s. 9–10). Fundacja „Muzyka jest dla wszystkich”.

Białkowski, A., Grusiewicz, M., & Michalak, M. (red.). (2010). Edukacja muzyczna w Polsce. Diagnozy, debaty, aspiracje. Fundacja „Muzyka jest dla wszystkich”.

Bitkowska, H. (2010). Historia Studium Nauczycielskiego i Liceum Pedagogicznego 1976–1994. Zespół Szół Technicznych im. J. Dąbrowskiego w Skwierzynie. Pobrano 18 listopada 2025 z https://zst.com.pl/download/historia_sn.pdf

Block, J., & Kremen, A. M. (1996). IQ and ego-resiliency: Conceptual and empirical connections and separateness. Journal of Personality and Social Psychology, 70(2), 349–361. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.2.349

Byra, S., & Boczkowska, M. (2022). Resilience, coping strategies, and stress related to online diploma exam in university students in Poland. Przegląd Badań Edukacyjnych, 36(1), 177–197. https://doi.org/10.12775/PBE.2022.008

Cabras, E., Pozo, P., Suárez-Falcón, J. C., Morales-Rodríguez, F. M., & Pérez-Mármol, J. M. (2024). Stress and academic achievement among distance university students in Spain during the COVID-19 pandemic: Age, perceived study time, and the mediating role of academic self-efficacy. European Journal of Psychology of Education, 39, 4275–4295. https://doi.org/10.1007/s10212-024-00871-0

Ciesielski, R. (2009). Uczeń – kandydat na studia – student absolwent edukacji muzycznej: postacie w labiryncie wartości: szkic do profilu aksjologicznego. Wartości w Muzyce, 2, 24–33.

Cohen, S., Kamarck, T., & Mermelstein, R. (1983). A global measure of perceived stress. Journal of Health and Social Behavior, 24(4), 385–396. https://doi.org/10.2307/2136404

Connor, K. M., & Davidson, J. R. T. (2003). Development of a new resilience scale: The Connor–Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Depression and Anxiety, 18(2), 76–82. https://doi.org/10.1002/da.10113

Darłak, G. (2015). Proszę pani, czy my musimy tego słuchać? O słuchaniu muzyki w szkole. Konteksty Kształcenia Muzycznego, 1(2), 11–32.

Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F., & Schaufeli, W. B. (2001). The job demands–resources model of burnout. Journal of Applied Psychology, 86(3), 499–512. https://doi.org/10.1037/0021-9010.86.3.499

Denovan, A., Dagnall, N., Dhingra, K., & Grogan, S. (2019). Evaluating the Perceived Stress Scale among UK university students: Implications for stress measurement and management. Studies in Higher Education, 44(1), 120–133. https://doi.org/10.1080/03075079.2017.1340445

Dyląg, J. (1993). Kształtowanie umiejętności dydaktycznych studentów do nauczania muzyki w klasach I–III [Niepublikowana praca doktorska]. Uniwersytet Śląski w Katowicach.

Đurđanović, M., & Stošić, I. (2017). Preschool teachers and their levels of interest in developing musical competencies. Facta Universitatis, Series: Teaching, Learning and Teacher Education, 3(1), 15–27. https://doi.org/10.22190/FUTLTE1701015D

Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. W.W. Norton & Company.

Fernández, D. P., Ryan, M. K., & Begeny, C. T. (2023). Recognizing the diversity in how students define belonging: Evidence of differing conceptualizations, including as a function of students’ gender and socioeconomic background. Social Psychology of Education, 26, 673–708. https://doi.org/10.1007/s11218-023-09761-7

Freudenberger, H. J. (1974). Staff burn-out. Journal of Social Issues, 30(1), 159–165. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1974.tb00706.x

Gąsior, K., Chodkiewicz, J., & Cechowski, W. (2016). Kwestionariusz Oceny Prężności (KOP-26): Konstrukcja i właściwości psychometryczne narzędzia. Polskie Forum Psychologiczne, 21(1), 76–92. https://doi.org/10.14656/PFP20160106

George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS Statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge.

Gong, Z., Wang, Y., Liu, X., Yan, Q., Wang, X., & Li, Y. (2023). College students’ learning stress, psychological resilience and learning burnout: Status quo and coping strategies. BMC Psychiatry, 23, Artykuł 369. https://doi.org/10.1186/s12888-023-04783-z

Hamerski, J. (2023–2024). Wywiady dotyczące historii i działalności poznańskich „Łejerów” [Wywiady niepublikowane przeprowadzone na terenie SP nr 83 im. Emilii Waśniowskiej w Poznaniu].

Hamerski, J. (2024–2025). Informacje dotyczące absolwentów Liceum Pedagogicznego w Nowej Soli [Wywiady telefoniczne].

Henry, R., Pollak, A., Dzierzenga, A., & Kożusznik, B. (2024). University support for coping with studying during the fourth wave of the pandemic: A thematic analysis of student perspectives. Przegląd Badań Edukacyjnych, 46(1), 103–123. https://doi.org/10.12775/PBE.2024.006

Jagodics, B., & Szabó, É. (2023). Student burnout in higher education: A demand–resource model approach. Trends in Psychology, 31(1), 103–126. https://doi.org/10.1007/s43076-021-00137-4

Jamrożek, W. (2001). Reformy edukacyjne w II Rzeczypospolitej w opinii działaczy i teoretyków ruchu ludowego. W: I. Michalska, G. Michalski (red.), Reformy edukacyjne w Polsce. Tradycja a współczesność (s. 57–65). Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna w Skierniewicach.

Jarowiecki, J., Nowecki, B., & Ruta, A. (1983). Kształcenie nauczycieli w Polsce Ludowej 1945–1975. Wydawnictwo Naukowe WSP.

Juczyński, Z., & Ogińska-Bulik, N. (2009). Narzędzia pomiaru stresu i radzenia sobie ze stresem. Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

Kirby, A. L., Dahbi, M., Rowe, M. L., Surrain, S., & Luk, G. (2022). Music uses in preschool classrooms in the U.S.: A multiple-methods study. Early Childhood Education Journal, 51, 515–529. https://doi.org/10.1007/s10643-022-01314-x

Kisiel, M. (2018). Perspektywa edukacji muzycznej małego dziecka w kontekście współczesnej zmiany oświatowej. Chowanna, 1(50), 219–235.

Kobasa, S. C. (1979). Stressful life events, personality, and health: An inquiry into hardiness. Journal of Personality and Social Psychology, 37(1), 1–11. https://doi.org/10.1037/0022-3514.37.1.1

Koelsch, S., Grossmann, T., Gunter, T. C., Hahne, A., Schröger, E., & Friederici, A. D. (2003). Children processing music: Electric brain responses reveal musical competence and gender differences. Journal of Cognitive Neuroscience, 15(5), 683–693. https://doi.org/10.1162/089892903322114789

Krzyżanowska-Świniarska, K. (2013). Kompetencje muzyczne nauczycieli na etapie edukacji wczesnoszkolnej. Rocznik Naukowy Instytutu Pedagogiki i Psychologii, 13(1), 56–68.

Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer Publishing.

Lesener, T., Pleiss, L. S., Gusy, B., & Wolter, C. (2020). The study demands–resources framework: An empirical introduction. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(14), Artykuł 5183. https://doi.org/10.3390/ijerph17145183

Ławrowska, R. (2003). Uczeń i nauczyciel w edukacji muzycznej. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.

Ławrowska, R. (2014). Wprowadzenie dziecka w kulturę muzyczną: aktualne uwarunkowania systemowe i propozycje metodyczne. Studia Artystyczne, 2, 74–83.

Ławrowska, R. (2015). Wychowanie muzyczne dziecka w pracach krakowskich pedagogów 2. połowy XX wieku. Ars inter Culturas, 4, 43–59.

Ławrowska, R., Nowak, B., Sacher, W. A., & Smolińska-Zielińska, B. (2010a). Standardy edukacji muzycznej. I etap nauczania. Kształcenie zintegrowane. Klasy I–III. W: A. Białkowski, W. A. Sacher (red.), Standardy edukacji muzycznej (s. 25–30). Fundacja „Muzyka jest dla wszystkich”.

Ławrowska, R., Nowak, B., Sacher, W. A., & Smolińska-Zielińska, B. (2010b). Standardy edukacji muzycznej. Przedszkole. W: A. Białkowski, W. A. Sacher (red.), Standardy edukacji muzycznej (s. 11–18). Fundacja „Muzyka jest dla wszystkich”.

Madigan, D. J., & Curran, T. (2021). Does burnout affect academic achievement? A meta-analysis of over 100,000 students. Educational Psychology Review, 33, 387–405. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09533-1

Majzner, R. (2014). Praktyka edukacji muzycznej w klasach początkowych w opiniach studentów pedagogiki – kandydatów na nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Pedagogika Szkoły Wyższej, 1, 143–154.

Majzner, R. (2023). Rodzina jako przestrzeń rozpoznawania i rozwijania uzdolnień muzycznych dzieci. Wychowanie w Rodzinie, 30(3), 237–253. https://doi.org/10.34616/wwr.2023.3.237.253

Marôco, J., Assunção, H., Harju-Luukkainen, H., Lin, S.-W., Sit, P.-S., Cheung, K.-C., Maloa, B., Ilic, I. S., Smith, T. J., & Campos, J. A. D. B. (2020). Predictors of academic efficacy and dropout intention in university students: Can engagement suppress burnout? PLOS ONE, 15(10), Artykuł e0239816. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0239816

Maruszczak, M., & Brygoła, E. (2019). Spostrzegane wsparcie społeczne a dobrostan psychiczny u młodzieży wychowującej się i niewychowującej się w domu dziecka. Przekonanie o zmienności cech jako możliwy mediator zależności. Psychologia Rozwojowa, 24(1), 71–83. https://doi.org/10.4467/20843879PR.19.004.10595

Maslach, C. (1993). Burnout: A multidimensional perspective. W: W. B. Schaufeli, C. Maslach, & T. Marek (red.), Professional burnout: Recent developments in theory and research (s. 19–32). Taylor & Francis.

Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227–238. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.227

Mleczko, I. (2019). Nowe oblicza konfliktu ról wśród młodych Polek i Polaków w świetle łączenia rodzicielstwa ze studiami i pracą zawodową. Przegląd Socjologii Jakościowej, 15(4), 108–131. https://doi.org/10.18778/1733-8069.15.4.06

Pękala, A. (2014). Przygotowanie nauczycieli do prowadzenia zajęć muzycznych w edukacji wczesnoszkolnej: raport z badań. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 31, 97–109.

Popowski, R., Grusiewicz, M., & Sołtysik, A. (2014). Nauczanie muzyki w szkole podstawowej. Analiza rozwiązania systemowego. Wychowanie Muzyczne, 5, 4–10.

Portal Oświatowy. (b.d.). Kwalifikacje do prowadzenia zajęć z rytmiki w przedszkolu. Pobrano 3 stycznia 2026 z https://www.portaloswiatowy.pl/zatrudnianie-nauczycieli/kwalifikacje-do-prowadzenia-zajec-z-rytmiki-w-przedszkolu-22068.html

Reis, D., Xanthopoulou, D., & Tsaousis, I. (2015). Measuring job and academic burnout with the Oldenburg Burnout Inventory (OLBI): Factorial invariance across samples and countries. Burnout Research, 2(1), 8–18. https://doi.org/10.1016/j.burn.2014.11.001

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. poz. 1450).

Rutter, M. (1987). Psychosocial resilience and protective mechanisms. American Journal of Orthopsychiatry, 57(3), 316–331. https://doi.org/10.1111/j.1939-0025.1987.tb03541.x

Sánchez-Gelabert, A. (2024). Higher education and the life course: Exploring the interactive effects of age and employment status on university graduation. Higher Education Quarterly, 78(4), Artykuł e12553. https://doi.org/10.1111/hequ.12553

Schaufeli, W. B., Martínez, I. M., Marqués-Pinto, A., Salanova, M., & Bakker, A. B. (2002). Burnout and engagement in university students: A cross-national study. Journal of Cross-Cultural Psychology, 33(5), 464–481. https://doi.org/10.1177/0022022102033005003

Schiep, A., Cieślik, A., Fila, M., & Bętkowska-Korpała, B. (2013). Samoregulacja a lęk, depresyjność i style osobowości osób zaabsorbowanych pracą u młodych dorosłych. Psychologia Rozwojowa, 18(4), 57–79. https://doi.org/10.4467/20843879PR.13.020.1695

Schiep, A., & Szymańska, E. (2012). Samoregulacja – pozytywny wybór. Psychologia Rozwojowa, 17(4), 59–77. https://doi.org/10.4467/20843879PR.12.023.0492

Schrager, K., & Pietruszka, A. (2023). Badanie kompetencji muzycznych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 6, 48–57. https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.7314

Sikora, R. (2012). Wsparcie społeczne i strategie radzenia sobie ze stresem a depresyjność młodzieży. Psychologia Rozwojowa, 17(2), 41–54. https://doi.org/10.4467/20843879PR.12.011.0460

Smoczyńska-Nachtman, U. (1980). Zabawy i ćwiczenia przy muzyce. Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury.

Smoczyńska-Nachtman, U. (1992). Kalendarz muzyczny w przedszkolu. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Steel, A., Karunaratne, N., Exintaris, B., James, S., Al-Juhaishi, A., Don, A., Dai, D. W., & Lim, A. (2024). The impact of resilience on academic performance with a focus on mature learners. BMC Medical Education, 24(1), Artykuł 1105. https://doi.org/10.1186/s12909-024-06099-2

Strzelecki, D. D. (2024). Wypalenie akademickie. Właściwości psychometryczne polskiej wersji Oldenburskiego Kwestionariusza Wypalenia – wersja dla studentów (OLBI-S). Badania wstępne. Edukacja Dorosłych, 89(2), 131–150. https://doi.org/10.12775/ED.2023.018

Sušić, B. B. (2018). Preschool teachers' music competencies based on preschool education students' self-assessment. Croatian Journal of Education, 20(1), 113–129. https://doi.org/10.15516/cje.v20i1.2618

Suświłło, M. (2009). Teoretyczne podstawy wczesnej edukacji muzycznej: zarys problemu. Studia Edukacyjne, 9, 106–124.

Suświłło, M. (2018). Podstawy rozwijania muzykalności dziecka – implikacje dla edukacji. Aspekty Muzyki, 8, 39–65.

Szubertowska, E. (2020). Wybrane problemy powszechnej edukacji muzycznej wobec tradycji i przemian cywilizacyjnych. Wydawnictwo Uczelniane WSG.

Szlendak, T. (2005). Komercjalizacja dzieciństwa. Kilka uwag krytycznych o niewygodach wychowywania dzieci w kulturze konsumpcji. Kultura i Edukacja, 2, 20–28.

Tian, C., Abeldaño Zuñiga, R. A., Foláyan, M. O., Tuominen, J., & Virtanen, J. I. (2025). Psychological distress and loneliness among European university students during the COVID-19 pandemic: A European survey. BMC Public Health, 25, Artykuł 3841. https://doi.org/10.1186/s12889-025-25001-3

Tomaszek, K., Muchacka-Cymerman, A., & Aypay, A. (2023). Rozwojowy wymiar wypalenia szkolnego: Uwarunkowania i konsekwencje. Psychologia Rozwojowa, 28(1), 55–74. https://doi.org/10.4467/20843879PR.23.003.17380

Weiner, A. (2013). Współczesne (mega)trendy edukacji muzycznej a sytuacja polskiego nauczyciela. Chowanna, 2, 61–80.

Więckowski, R. (1993). Pedagogika wczesnoszkolna. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Wincenciak, W. (2012). Kształcenie nauczycieli w Łomży. Zarys dziejów (1914–2014). Wyższa Szkoła Zawodowa Ochrony Zdrowia TWP w Łomży; Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów w Łomży; Wydawnictwo ASPRA-JR.

Wiśniewska, E. (1998). Dzieje liceum pedagogicznego w Płocku (1945–1969). Notatki Płockie, 43(3), 39–48. https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.ojs-issn-0029-389X-year-1998-volume-43-issue-3_176_-article-1dd31926-0003-3816-be2d-838787658c75

Wojciechowska, K. (2007a). Próba określenia kompetencji muzycznych nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej w zreformowanej szkole. Wychowanie Muzyczne w Szkole, 3, 34–43.

Wojciechowska, K. (2007b). Zakres czynności nauczycieli w procesie edukacji muzycznej w klasach I–III szkoły podstawowej. Wychowanie Muzyczne w Szkole, 4, 18–25.

Wojciechowska, K. (2009). Muzyka w edukacji wczesnoszkolnej a kompetencje nauczyciela. Wydawnictwo Monogram.

Wollman, L. (2008). Muzyka wczesnego dzieciństwa a przygotowanie zawodowe nauczyciela. Wartości w Muzyce, 1, 192–200.

Wołosiuk, B. (2014). Rola nauczyciela w rozwoju mowy dziecka. Rozprawy Społeczne, 8(3), 14–19.

Wójtowiczowa, J. (1997). O wychowaniu językowym. Wytwórnia Pomocy Dydaktycznych.

Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. Standard kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej (klasy I–III szkoły podstawowej) (Dz. U. poz. 1450).

Zielińska, M. (2017). Praca podczas studiów i jej wpływ na zmianę w rolach społecznych studenta uniwersytetu. Zarys problematyki. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 62, 11–29. https://doi.org/10.18778/0208-600X.62.02