Adaptacyjność uczenia się dorosłych – budowanie konstruktu teoretycznego.
DOI:
https://doi.org/10.12775/ED.2025.021Słowa kluczowe
andragogika, adaptacyjne uczenie się, adaptacyjność uczenia się dorosłychAbstrakt
Przedmiotem analizy w niniejszym artykule jest adaptacja i adaptacyjność uczenia się. W celu przezwyciężenia fragmentaryczności dotychczasowych ujęć chcę zaoferować nowe – zintegrowane i dynamiczne – podejście do adaptacyjności uczenia się dorosłych. Proponuję nową definicję tego pojęcia oraz jego teoretyczny konstrukt, obejmujący wymiar poznawczy, emocjonalny, społeczny i behawioralny, który może być poddany operacjonalizacji, aby w przyszłości zbudować narzędzie diagnostyczne do badania adaptacyjności uczenia się dorosłych. Atutem nowego ujęcia jest postrzeganie adaptacyjności nie jako statycznej cechy/zdolności osoby dorosłej, lecz jako dynamicznej kompetencji, która może być świadomie kształtowana w procesie edukacji.
Bibliografia
Aleksander, T. (2009). Andragogika: podręcznik akademicki. Radom: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – PIB.
Bandura, A. (1999). Social cognitive theory: An agentic perspective. Asian Journal of Social Psychology, 2, s. 21–41.
Bzymek, A. (2024). Learning Resilience in Adult Education. Przegląd Badań Edukacyjnych, 40(4), s. 237–259.
Dubas, E. (2014). Zmiana i uczenie się w perspektywie edukacji dorosłych. Przykład projektu Lives in changing „Butterfly”. Rocznik Andragogiczny, 21, s. 459–479. DOI: http://dx.doi.org/10.12775/RA.2014.033.
Edwards, R. (1997). Changing Places? Flexibility, lifelong learning and a learning society. London: Routledge.
Góralska, R. (2016). Kapitał emocjonalny w perspektywie całożyciowego uczenia się ujęcie adaptacyjne versus krytyczne. Rocznik Andragogiczny, 23, s. 83–102.
Góralska, R. (2008). Uczenie się i emocje. Pedagogiczne następstwa wybranych koncepcji kognitywnych. Rocznik Andragogiczny, 15, s. 45–55.
Górska-Rożej, K. (2024). Znaczenie adaptacji i umiejętności adaptacyjnych w procesie kształtowania odporności na zagrożenia w społecznościach na poziomie lokalnym. Wiedza Obronna, 288(3), s. 68–81.
Illeris, K. (2009). Trzy wymiary uczenia się. Poznawcze, emocjonalne i społeczne ramy współczesnej teorii uczenia się. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSWE.
Jarvis, P. (2010). Adult Education and Lifelong Learning. London: Routledge.
Knowels, M., Holton, E.F., Swanson, R.A. (2009). Edukacja dorosłych. Podręcznik akademicki. Warszawa: PWN.
Krasny, M.E., Lundholm, C., Plummer, R. (2010). Resilience in Social-Ecological Systems: the Roles of Learning and Education. Environmental Education Research, 16(5–6), s. 463–474. DOI: 10.1080/13504622.2010.505416.
Kurantowicz, E. (2007). O uczących się społecznościach. Wybrane praktyki edukacyjne ludzi dorosłych. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe DSWE.
Martin, A.J. (ed. Seel N.M.). (2012). Adaptability and Learning. Encyclopedia of the Sciences of Learning, New York: Springer, s. 90–92. DOI: 10.1007/978-1-4419-14286_267.
Martin, A.J., Nejad, H., Colmar, S., Liem, G.A.D. (2012). Adaptability: Conceptual and Empirocal Prespectives on Responses to Change, Novelty and Uncertainty. Journal of Psychologists and Counsellors in Schools, 1(22), s. 58–81.
Merton, R.K. (1982). Teoria socjologiczna i struktura społeczna. Warszawa: PWN. Mountbatten-O’Malley, E., Morris, T.H. (2024). Self-directed flourishing: a conceptual meta-framework for dealing with the challenges of 21 st-century learning and education. Quality Education for All, 2(1), s. 171–189.
Norris, F.H., Stevens, S.P., Pfefferbaum, B., Wyche, K.F. (2008). Community as a Metapher. Theory, Set of Capacities, and Strategy of Disaster Readiness. American Journal of Community Psychology, 41, s. 136–167.
Nowak-Dziemianowicz, M. (2012). Przystosowanie czy rozwój? Pytanie o jakość i cel edukacji w szkole wyższej. Jakość i cele edukacji w szkole wyższej. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 1(57), s. 113–128.
OECD (2024). Adaptability. Pobrano z: https://www.oecd.org/education/2030project/contact/OECD_Future_of_Education_and_Skills_2030_Adaptability.pdf.
She, C., Liang, Q., Jiang, W., Xing, Q. (2023). Learning adaptability facilitates self-regulated learning at school: the chain mediating roles of academic motivation and self-management. Frontiers in Psychology, 14. DOI 10.3389/fpsyg.2023.1162072.
Shi, X. (2025). Study on learning adaptability of STEM students in the new college entrance examination context. Discover Education, 4, s. 32–40.
Smit, B., Wandel, J. (2006). Adaptation, Adaptive Capacity and Vulnerability. Global Environmental Change, 16(3), s. 282–292. DOI:10.1016/j.gloenvcha.2006.03.008.
Solarczyk, H., Rubacha, K., Pieńkosz, J., Piotrowska, K., Petelewicz, M. (2025). Skala poczucia własnej skuteczności w uczeniu się dorosłych (SPWSD). Podręcznik Pracowni
Narzędzi Badawczych KNP. Przegląd Badań Edukacyjnych, 48. Warszawa–Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.
Szarota, Z. (2019). Zadania i funkcje społeczne edukacji dorosłych w perspektywie uczenia się w dorosłości. Pedagogika Społeczna, 2(72), s. 117–132. DOI: https://doi. org/10.35464/1642-672X.PS.2019.2.09 Trempała, J. (red.) 2020. Psychologia rozwoju człowieka. PWN: Warszawa.
Wolański, N. (2020). Ekologia człowieka. Ewolucja i dostosowanie biokulturowe. Warszawa, s. 236–248.
Xu, R., Zhang, L., Chollathanrattanapong, J. (2024). A Study of the Adaptability of Adaptive Learning Systems to Individualized Educational Strategies. Applied Mathematics and Nonlinear Sciences, 9(1), s. 1–21. DOI:10.2478/amns-2024-2737.
Zhu, B., Chau, K.T., Mokmin, N.A.M. (2024). Optimizing cognitive load and learning adaptability with adaptive microlearning for in-service personnel. Scientific Reports, 14, s. 25960. Pobrane z: https://doi.org/10.1038/s41598-024-77122-1.
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Statystyki
Liczba wyświetleń i pobrań: 23
Liczba cytowań: 0
