„Melior est canis vivus leone mortuo”. Qo 9: 4 in Greek and Latin Patristics
DOI:
https://doi.org/10.12775/BPTh.2021.022Keywords
Book of Ecclesiastes (Qohelet), Qo 9: 4 (interpretation), patristic exegesis, lion, dogAbstract
The article discusses how Qo 9:4 was interpreted in the Christian tradition. Regarding the exegesis of Ecclesiastes, a different material is available. Various interpretations are derived not only from specifically exegetical literature but also from other kinds of works. On this basis, it is possible to observe the directions of the interpretation of this biblical book. To better understand the specific theme, it is necessary to analyze the history of the interpretation of this book in Christian antiquity when Qo 9:4 was interpreted in an allegorical manner or with the use of prosopopoeia. The attention is focused on the significant passages that report or evoke the verse in question. The Fathers treat Qo 9:4 only briefly, and in reality, Ecclesiastes was not greatly popular during the Patristic times. The passage was treated as an exegetical question to be resolved, an example of a proverb repeated in various environments, even the ecclesiastical one. The reflection on Qo 9:4 revealed numerous points of convergence as well as differences in the interpretation of this passage, thus establishing a platform for further interpretations of this text during the Middle Age.
References
Aesop’s Fables, transl. L. Gibbs, Oxford 2002.
Ambrosiaster, Ambrosiastri qui dicitur commentarius in epistulas Paulinas, ed. H. I. Vogels, Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum [CSEL] 81, pars I, Vindobonae 1966.
Ambrosiaster, Quaestiones, w: Pseudo-Augustini Quaestiones Veteris et Novi Testamenti CXXVII, ed. A. Souter, CSEL 50, Wien 1960.
Ambrosius, De benedictionibus patriarcharum, Patrologia Latina [PL] 14, kol. 673-690.
Ambrosius, Exameron, ed. G. Banterle, Opera Omnia di Sant’Ambrogio 1, Milano 1979, tłum. W. Szołdrski, Starochrześcijańskich Pisarzy [PSP] 4, Warszawa 1969.
Apoftegmaty Ojców Pustyni, t. 3: Zbiory etiopskie (wybór), mniejsze zbiory greckie, zbiory łacińskie, S. Kur i in. (tłum.), Źródła Monastyczne [ŹM] 56, Kraków 2011.
Augustinus Hipponensis, Enarrationes in Psalmos, ed. V. Tarulli, T. Mariucci, F. Monteverde, Nuova Biblioteca Agostiniana 27–28, Roma 1976–1977, tłum. J. Sulowski, Święty Augustyn, Objaśnienie Psalmów, z. 1-2, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy [PSP 37], 42, Warszawa 1986.
Augustinus, Speculum. Liber de divinis scripturis, ed. F. Weihrich, CSEL 12, Wien 1887.
Basilius Magnus, In Hexaemeron, ed. S. Giet, Sources Chrétiennes [SCh] 26 bis, Paris 19682.
Didymus Caecus, Kommentar zum Ecclesiastes (Toura Papyrus), ed. M. Groenwald, Papirologische Texte und Abhandlungen 22, Bonn 1977.
Epiphanius, Ancoratus, ed. K. Holl, Die griechischen christlichen Schriftsteller der ersten drei Jahrhunderte 25, Leipzig 1915.
Eucherius Lugdunensis, Formulae spiritualis intelligentiae, PL 50, 727 A-772 D.
Fedrus, Bajki Ezopowe, przeł. i oprac. P. Gruszka, Gdańsk 1999.
Filastrius Brixiensis, Diversarum hereseon liber, ed. F. Heylen – G. Banterle, Scriptores circa Ambrosium, t. 2, Milano – Roma 1991.
Gregorius Agrigentinus, In Ecclesiasten libri X, Patrologia Graeca [PG] 98, kol. 741-1181.
Gregorius Magnus, Dialogorum libri IV, ed. A. de Vogüe, SCh 251, 260, 265, Paris 1978-1980, tłum. W. Szołdrski, Św. Grzegorz Wielki, Dialogi, PSP 2, Warszawa 1969.
Gregorius Magnus, Registrum epistularum, Ed. D. Norberg, Corpus Christianorum. Series Latina [CCL] 140, 140A, Turnholti 1982, tłum. J. Czuj, Św. Grzegorz Wielki, Listy, t. I-IV, Warszawa 1954-1955.
Hieronymus, Adversus Vigilantium, ed. J.-L. Feiertag, CCL 79 C, Turnhout 2005, tłum. G. Rurański, Św. Hieronim ze Strydonu, Pisma polemiczne. Przeciw Helwidiuszowi. Przeciw Jowinianowi. Przeciw Wigilancjuszowi, ŹM 67, Kraków 2013.
Hieronymus, Commentarius in Ecclesiasten, PL 23, kol. 1009-1116, tłum. K. Bardski, Św. Hieronim, Komentarz do Księgi Eklezjastesa, Biblioteka Ojców Kościoła 5, Kraków 1995.
Hilarius Pictaviensis, Commentarius in Matthaeum, ed. J. Doignon, SCh 254; 258, Paris 1978-1979, tłum. E. Stanula, Św. Hilary z Poitiers, Komentarz do Ewangelii św. Mateusza, PSP 63, Warszawa 2002.
Hippolytus, Interpretatio Cantici Canticorum, ed. G. Garitte, Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium 263-264, s. 32-70, 23-53, Paris 1965.
Joannes Chrysostomus, Homiliae in Matthaeum 41-90, PG 58, kol. 647-662, tłum. A. Baron, Św. Jan Chryzostom, Homilie na Ewangelię według św. Mateusza, cz. 2: Homilie 41-90, Źródła Myśli Teologicznej [= ŹMT] 23, Kraków 2001, s. 321-343.
Joannes Chrysostomus, In Ecclesiasten, ed. S. Leanza, Corpus Christianorum. Series Graeca 4, Turnhout 1978, s. 67-97.
Origenes, Commentarium in Canticum canticorum, éd. L. Brésard – H. Crouzel – M. Borret, SCh 375-376, Paris 1991-1992, tłum. S. Kalinkowski, w: Orygenes, Komentarz do „Pieśni nad Pieśniami”. Homilie o „Pieśni nad Pieśniami”, Kraków 1994.
Origenes, Commentarius in Joannem, ed. C. Blanc, SCh 120, 157, 222, 290, Paris 1966;1970; 1975; 1982, SCh 385, Paris 1992, tłum. S. Kalinkowski, Orygenes, Komentarz do Ewangelii według św. Jana, ŹMT 27, Kraków 2003, 25-562.
Origenes, Contra Celsum, ed. M. Borret, SCh 132, Paris 1967, SCh 136, 147, 150, Paris 1968-1969, tłum. S. Kalinkowski, Orygenes, Przeciw Celsusowi, Warszawa 1986.
Origenes, De principiis, ed. H. Crouzel – M. Simonetti, SCh 252-253; 268-269; 312, Paris 1978-1980; 1984, tłum. S. Kalinkowski – W. Stanula, oprac. W. Myszor, Orygenes. O zasadach, PSP 23, Warszawa 1979.
Przyszychowska M. (wyd.), Ojcowie Kościoła komentują Biblię. Stary Testament, t. 8: Księga Przysłów, Księga Koheleta, Pieśń nad Pieśniami, Ząbki k. Warszawy 2015.
Sancti Columbani Opera, ed. G. S. M. Walker, Scriptores Latini Hiberniae, t. II, Dublin 1957, tłum. E. Zakrzewska-Gębka Św. Kolumban, Pisma, Jonasz z Bobbio, Żywot Kolumbana, PSP 60, Warszawa 1995.
Sancti Epiphanii episcopi Interpretatio evangeliorum, ed. A. Erikson, Lund 1939.
Wright J. R., Ancient Christian Commentary on Scripture, t. 9: Proverbs, Ecclesiastes, Song of Solomon, Illinois 2005.
Bardski K., Poemat o czasie właściwym (Koh 3,1-8) w starożytnej interpretacji judaistycznej i chrześcijańskiej, w: Jak śmierć potężna jest miłość (Pnp 8,6). Księga pamiątkowa ku czci Księdza Profesora Juliana Warzechy SAC (1944-2009), red. W. Chrostowski, Ząbki 2009, s. 25-32.
De Margerie B., Introduzione alla storia dell’esegesi. Padri greci e orientali, t. 1, Roma 1983.
Forstner D., Świat symboliki chrześcijańskiej, tłum. W. Zakrzewska, Warszawa 1990.
Grillo J., Is Patristic Exegesis Good for Biblical Scholarship? Jerome and Gregory of Nyssa on Qohelet, w: J. Jarick (ed.), Perspectives on Israelite Wisdom. Proceedings of the Oxford Old Testament Seminar (The Library of Hebrew Bible/Old Testament Studies), London 2006, s. 232–253.
Holm-Nielsen S., On the Interpretation of Qoheleth in Early Christianity, Vetus Testamentum 24 (1974), s. 168-177.
Kobielus S., Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002.
Leanza S., I condizionamenti dell’esegesi patristica. Un caso sintomatico: l’interpretazione di Qohelet, Ricerche Storico Bibliche 2 (1990), s. 25-49.
Leanza S., L’esegesi patristica di Qohelet da Melitone di Sardi alle compilazioni catenarie, w: Letture cristiane dei Libri Sapienziali. XX Incontro di studiosi dell’antichità cristiana 9-11 maggio 1991, Studia Ephemeridis „Augustianum” 37, Roma 1992, s. 237-250.
Lemański J., Negatywny obraz psa w Biblii. Przyczyny i konsekwencje, Colloquia Theologica Ottoniana 1 (2011), s. 67. 51-96.
Masłowska D., Masłowski W., Przysłowia polskie i obce od A do Z, Warszawa 2003.
Műldner-Nieckowski P., Wielki słownik frazeologiczny języka polskiego, Warszawa 2003.
Nuovo dizionario patristico e di antichitá cristiane [NDPAC], ed. Di Berardino A., t. 1-3, Genova – Milano 2006-2008.
Pastoureau M., Średniowieczna gra symboli (Horyzonty Cywilizacji), przeł. H. Igalson-Tygielska, Warszawa 2006.
Penna A., Principi e carattere dell’esegesi di S. Girolamo, Roma 1950.
Przyszychowska M. (wyd.), Ojcowie Kościoła komentują Biblię. Stary Testament, t. 8: Księga Przysłów, Księga Koheleta, Pieśń nad Pieśniami, Ząbki k. Warszawy 2015.
Purc-Stępniak B., Lwy zła - lwy cnoty. Ikonograficzne aspekty obrazowania motywu lwa w sztuce nowożytnej, w: Lwy w heraldyce i w sztuce europejskiej. Międzynarodowa konferencja historyczna, zorganizowana przez Uniwersytet Gdański i Fundacje Współpracy Wspólnota Gdańska - 23 października 2008, red. T. Maćkowski, Gdańsk 2008, s. 5-19.
Schattner-Rieser U., Le „Chien” dans la tradition juive des littératures bibliques et para- et postbiblique (Ahiqar, écrits de Qumrân, pseudépigraphes et littérature rabbinique), Res Antiquae 6 (2009), s. 293-304.
Simonetti M., Między dosłownością a alegorią. Przyczynek do dziejów egzegezy patrystycznej, tłum. T. Skibiński, Kraków 2000.
Słownik pisarzy antycznych, red. A. Świderkówna, Warszawa 1990.
Starowieyski M., Księga Eklezjastesa w starożytności chrześcijańskiej, Warszawskie Studia Teologiczne (numer specjalny 2017), s. 270-305 (przedruk z Vox Patrum 10/19 [1990], s 771-806).
Stocchi C., Dizionario della favola antica, Milano 2012.
Szram M., „Wszystko ma swój czas”. Patrystyczna egzegeza Księgi Eklezjastesa 3,1-8, Verbum Vitae 35 (2019), s. 345-372.
Villani A., Origenes als Schriftsteller: Ein Beitrag zu seiner Verwendung von Prosopopoiie, mit einigen Beobachtungen über die prosopologische Exegese, Adamantius 14 (2008), s. 130-150.
von Bardenhewer O., Geschichte der altkirchlichen Literatur, t. 5: Die letzte Periode der altkirchlichen Literatur mit Einschluß des ältesten armenischen Schrifttums, Freiburg im Breisgau 1932.
Wright J. R., Ancient Christian Commentary on Scripture, t. 9: Proverbs, Ecclesiastes, Song of Solomon, Illinois 2005.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2021 Mieczysław Celestyn Paczkowski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
CC BY ND 4.0. The Creator/Contributor is the Licensor, who grants the Licensee a non-exclusive license to use the Work on the fields indicated in the License Agreement.
- The Licensor grants the Licensee a non-exclusive license to use the Work/related rights item specified in § 1 within the following fields: a) recording of Work/related rights item; b) reproduction (multiplication) of Work/related rights item in print and digital technology (e-book, audiobook); c) placing the copies of the multiplied Work/related rights item on the market; d) entering the Work/related rights item to computer memory; e) distribution of the work in electronic version in the open access form on the basis of Creative Commons license (CC BY-ND 3.0) via the digital platform of the Nicolaus Copernicus University Press and file repository of the Nicolaus Copernicus University.
- Usage of the recorded Work by the Licensee within the above fields is not restricted by time, numbers or territory.
- The Licensor grants the license for the Work/related rights item to the Licensee free of charge and for an unspecified period of time.
FULL TEXT License Agreement
Stats
Number of views and downloads: 750
Number of citations: 0
