Richard of St. Victor’s "On the Gospels" [part 1] ('Liber exceptionum', part II, book XI). A word of introduction and translation
DOI:
https://doi.org/10.12775/BPTh.2026.007Keywords
victorines, Richard of St Victor, Liber exceptionum, exegesis, GospelAbstract
This article is devoted to book XI of part II of the important, because for the school of St Victor it was programmatic, work Liber exceptionum by Richard of St Victor (died 1173). Together with books XII, XIII and XIV of part II of Liber exceptionum, book XI forms an integral whole, in which Richard placed a summary of all that the Gospels tell about. Book XI deals with the wedding at Cana, the sermon on the mount, the Lord’s prayer and the healing of the leper. The essential part of the work presented here is the Polish translation of book XI of part II of Liber exceptionum. The translation, which is essentially only annotated with footnotes identifying biblical references, is preceded by a brief foreword.
References
Achard de St-Victor. 1970. Sermons inédits. Texte latin avec introduction, notes et tables. Ed. Jean Châtillon. Textes Philosophiques du Moyen Âge, 17. Paris: Librairie Philosophique J. Vrin.
Bajor, Wanda. 2023. „ Ryszard ze św. Wiktora. Doctor contemplationis et amoris”. W Mą-drość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. Marcin Jan Janecki, Wanda Bajor, Dominique Poirel, Łukasz Libowski. Kęty: Wydawnictwo Marek Dere-wiecki [w druku].
Châtillon, Jean. 1988. „Richard de St-Victor”. W Dictionnaire de spiritualité ascétique et mystique. Doctrine et histoire, t. 13, red. Marcel Viller i in., 593–654. Paryż: Beauchesne.
Crossnoe, Marshall. 2018. „‘Devout, Learned, and Virtuous’: The History and Histories of the Order of Saint Victor”. W A Companion to the Abbey of Saint Victor in Paris, red. Hugh Feiss, Juliet Mousseau, 1–51. Brill’s Companions to the Christian Tradition, 79. Leiden: Brill.
Emery, Kent. 2003. „Richard of St-Victor”. W A Companion to Philosophy in the Middle Ag-es, red. Jorge J.E. Garcia, Timothy B. Noone, 588–594. Blackwell Companions to Philos-ophy, 24. Oxford: Blackwell.
Gregorius Magnus. 1857. „XL homiliarum in Evangelia”. W Patrologia Latina, t. 76, red. Jacques-Paul Migne, 1075–1312. Parisiis: apud Garnier fratres.
Gryson, Roger. 1987. Esaias. Introductio generalis. Capita 1–39. Vetus Latina, 12. Freiburg: Verlag Herder.
Grzegorz Wielki. 1998. Homilie na Ewangelie poprzedzone Encykliką Ojca Świętego Piusa X „Iucunda sane” o Św. Grzegorzu Wielkim Papieżu. Tłum. anonimowe. Warszawa: Oficy-na Wydawnicza „Viator”.
Hugo de Sancto Victore. 1854. „De nuptiis factis in Cana Galilaeae et de hydriarum typo”. W Patrologia Latina, t. 177, red. Jacques-Paul Migne, 517–518. Parisiis: apud Garnier fratres.
Hugo de Sancto Victore. 1939. Didascalicon de studio legendi. A Critical Text. Ed. Charls Henry Buttimer. Studies in Medieval and Renaissance Latin, 10. Washington: The Catho-lic University Press.
Hugo de Sancto Victore. 2017. De oratione Dominica. De septem donis Spiritus Sancti. Ed. Francesco Siri. Corpus Christianorum Continuatio Mediaevalis, 276 = Hugonis de Sancto Victore Opera, 5. Turnhout: Brepols.
Hugon ze św. Wiktora. 2017. Didascalicon, czyli co i jak czytać. Tłum. Paulina Pludra-Żuk, wst. Jacek Soszyński, kom. Paulina Pludra-Żuk, Jacek Soszyński. Bibliotheca Litterarum Medii Aevi, 4. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Libowski, Łukasz. 2020. „«Studeamus, fratres carissimi, studeamus tam gloriosae civitatis cives esse». Trzy kazania Ryszarda ze Świętego Wiktora z jego Liber exceptionum [II, X, 1-3] – wstęp, przekład, komentarz”. Littera Antiqua 15: 4–33.
Libowski, Łukasz. 2021. „«Studeamus ergo, fratres, […] domum cordis nostri intrare». Kaza-nie adwentowe Ryszarda ze Świętego Wiktora [Liber exceptionum, II, X, 5]”. Nowiny Raciborskie 29(49): 8.
Libowski, Łukasz. 2022. „Ryszarda ze św. Wiktora O przedmiocie pisma światowego i bo-skiego (Liber exceptionum, cz. I, ks. II). Wstęp, przekład, komentarz”. Biblica et Patristica Thoruniensia 15(4): 127–146.
Libowski, Łukasz. 2024a. „«Odnawiajmy w sobie, bracia, piękno formy duchowej». Kazania XVI-XXI Ryszarda ze św. Wiktora z jego Liber exceptionum – słowo wstępu i tłumacze-nie”. Wrocławski Przegląd Teologiczny 32(2): 165–196.
Libowski, Łukasz. 2024b. „«Zbieraj owoce Boskich ksiąg i nimi się tucz, od nich tyj!». Ry-szarda ze św. Wiktora kazanie XXII z jego Liber exceptionum – wstęp, przekład, komen-tarz”. Ateneum Kapłańskie 183(3): 551–567.
Libowski, Łukasz. 2025. „«Jak Chrystus czynił, tak i wy czyńcie, a jak On nie czynił, tak i wy nie czyńcie». Ryszarda ze św. Wiktora kazanie XXIII z jego Liber exceptionum – prze-kład poprzedzony wstępem”. Ateneum Kapłańskie: w druku.
Libowski, Łukasz, Wilk, Piotr. 2021a. „Ryszarda ze Świętego Wiktora Poczet cesarzy rzym-skich od Oktawiana do Trajana, czyli przekład księgi szóstej z pierwszej części jego Libri exceptionum”. Łódzkie Studia Teologiczne 30(1): 63–83.
Libowski, Łukasz, Wilk, Piotr. 2021b. „Ryszarda ze Świętego Wiktora Poczet cesarzy rzym-skich od Trajana do Konstantyna Wielkiego, czyli przekład księgi siódmej z pierwszej czę-ści jego Libri exceptionum”. Łódzkie Studia Teologiczne 30(3): 117–138.
Libowski, Łukasz, Wilk, Piotr. 2021c. „Ryszarda ze Świętego Wiktora Poczet cesarzy rzym-skich od Konstantyna Wielkiego do Zenona, czyli przekład księgi ósmej z pierwszej części jego Libri exceptionum”. Łódzkie Studia Teologiczne 30(4): 91–107.
Libowski, Łukasz, Wilk, Piotr. 2022. „«O, szczęśliwa oblubienico Boga, duszo człowieka sprawiedliwego!». Kazania dziewiąte, dziesiąte i jedenaste Ryszarda ze Świętego Wikto-ra z jego Liber exceptionum – wstęp i przekład”. Przegląd Tomistyczny 28: 7–25.
Ludewicz, Michał. 2024. „De imperatoribus a Zenone usque ad Karolum Magnum”. Przekład z komentarzem IX księgi z części I „Liber exceptionum” Ryszarda ze Świętego Wiktora. Lublin: Instytut Literaturoznawstwa na Wydziale Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II [praca licencjacka napisana pod kierunkiem dr Katarzyny Kołakowskiej].
Majeran, Roman, Misiurek, Jerzy. 2012. „Ryszard ze Św. Wiktora CRSA”. W Encyklopedia katolicka, t. 17, red. Edward Gigilewicz, 697–702. Lublin: Towarzystwo Naukowe Kato-lickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Pawlikowski, Tomasz. 2007. „Ryszard ze św. Wiktora”. W Powszechna encyklopedia filozofii, t. 8, red. Andrzej Maryniarczyk, 880–883. Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu.
Richard de St-Victor. 1958. Liber exceptionum. Texte critique avec introduction, notes et tables. Ed. Jean Châtillon. Textes Philosophiques du Moyen Âge, 5. Paris: Librairie Philosophique J. Vrin.
Ryszard ze św. Wiktora. 2023. „O początku i podziale sztuk”. Tłum. Łukasz Libowski. W Mądrość wiktorynów. Z kultury intelektualnej szkoły św. Wiktora, red. Marcin Jan Janecki, Wanda Bajor, Dominique Poirel, Łukasz Libowski. Kęty: Wydawnictwo Marek Dere-wiecki [w druku].
Siri, Francesco. 2015. „En quête d’ordre: Hugues de Saint-Victor commentateur du «Notre Père»”. W Le «Pater Noster» au XIIe siècle. Lectures et usages, red. Francesco Siri, 75–92. Bibliothèque d’Histoire Culturelle de Moyen Âge, 15. Turnhout: Brepols.
Wilk, Piotr. 2022a. „Ryszard ze św. Wiktora, Sermo IV: «Życie nasze jest jak morze» – wstęp, komentarz, przekład”. Świdnickie Studia Teologiczne 19: 149–158.
Wilk, Piotr. 2022b. „Przymioty świętego. Sermones VI-VIII Ryszarda ze św. Wiktora – wstęp, przekład, komentarz”. Łódzkie Studia Teologiczne 31(4): 133–144.
Wujek, Jakub. 2021. Biblia w przekładzie księdza Jakuba Wujka z 1599 roku. Transkrypcja typu B oryginalnego tekstu z XVI w. i wst. J. Frankowski. Prymasowska Seria Biblijna. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Vocatio”.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Łukasz Libowski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
CC BY ND 4.0. The Creator/Contributor is the Licensor, who grants the Licensee a non-exclusive license to use the Work on the fields indicated in the License Agreement.
- The Licensor grants the Licensee a non-exclusive license to use the Work/related rights item specified in § 1 within the following fields: a) recording of Work/related rights item; b) reproduction (multiplication) of Work/related rights item in print and digital technology (e-book, audiobook); c) placing the copies of the multiplied Work/related rights item on the market; d) entering the Work/related rights item to computer memory; e) distribution of the work in electronic version in the open access form on the basis of Creative Commons license (CC BY-ND 3.0) via the digital platform of the Nicolaus Copernicus University Press and file repository of the Nicolaus Copernicus University.
- Usage of the recorded Work by the Licensee within the above fields is not restricted by time, numbers or territory.
- The Licensor grants the license for the Work/related rights item to the Licensee free of charge and for an unspecified period of time.
FULL TEXT License Agreement
Stats
Number of views and downloads: 152
Number of citations: 0
