Czujny zwiastun brzasku i zmartwychwstania. Kogut w symbolice starochrześcijańskiej

Abstrakt

Postać koguta stanowi jeden z elementów specyficznego zbioru symboli, należącego nie tylko do chrześcijaństwa, lecz również do innych religii i wielu kultur. W przeszłości kultura europejska chętnie łączyła koguta ze słońcem: swoim pianiem obwieszczał on świt i odpędzał demony mroku. Wyliczano i zauważano niemal wyłącznie same pozytywne cechy koguta. Pismo Święte nie idzie śladem starożytnego świata klasycznego, ale autorzy świętych ksiąg zwrócili uwagę na tak wspaniałe tworzenie Boże. Tradycja żydowska i chrześcijańska posługują się wyrażeniem „o pianiu koguta” (łac. gallicinium), co znaczy bardzo wcześnie rano. Kogut stał się w powszechnej świadomości zwiastunem dnia. Ogłaszanie pianiem nadchodzącego brzasku było dla wierzących w Chrystusa przypomnieniem prawdy o zmartwychwstaniu i wezwaniem do czuwania. Sylwetka koguta na stałe zresztą weszła do ornamentyki i ikonografii. Kogut obwieszczał także nadzieję zmartwychwstania. Podobnie jak ten ptak czuwa, czekając na pierwsze blaski poranka, również chrześcijanie powinni być czujni i gotowi na przyjście Pana. Na kartach Ewangelii pianie koguta to przypomnienie trudnych chwil i zaparcia się Zbawiciela przez Piotra apostoła (por. Mt 26,29–75; Mk 14,53–72; Łk 22,54–71; J 18,12–27). Związek wizerunku koguta ze znanym i komentowanym fragmentem Ewangelii spowodował, że często przedstawiano tego ptaka na mozaikach i lampkach oliwnych. Te ostatnie przedmioty przypominały o potrzebie czuwania i pomagały w nim. W homiletyce chrześcijańskiej kogut stał się także symbolem głoszących słowo Boże. Przez przepowiadania słowa Bożego winno budzić się „drzemiących”, czyli niezbyt gorliwych chrześcijan.