Idea postępu w filozofii Auguste’a Comte’a
DOI:
https://doi.org/10.12775/szhf.2026.004Schlagworte
Auguste Comte, social evolutionism, philosophy of history, progress, positivismAbstract
The article draws out the problem of the idea of progress in the philosophy of Auguste Comte. The aim of the paper is to reconstruct the historiosophy hidden behind the positivism founder’s idea of progress. The text is divided into three parts. In the first part, there are presented the assumptions useful for the analysis of the French philosopher’s thought. These are Marek Wichrowski’s and Leszek Nowak’s typologies of the theory of historical process and the typology of societies formulated by the latter author. In addition, the definition of change, development and progress of Jan Such and Małgorzata Szcześniak are applied as well. Whereas so as to characterise the status of the idea of progress in Comte’s thought, Leszek Nowak’s distinction into the rational and irrational mythologisation is used. In the second part, an analysis of the idea of progress in Comte’s writings is carried out. In the last, third part, on the ground of interpretative assumptions, a reconstruction of the historiosophy of the 19th century’s philosopher’s concept of progress is accom plished. It is assigned as the paradigm of the ascending line and defined as the culturalist solidaristic idealism. In the investigated idea of progress features of the rational mythologisation are figured out and the Comtean vision of society is identified as the three-momentum society of hierocratic type.
Literaturhinweise
Comte Auguste. 1961. Metoda pozytywna w szesnastu wykładach, przeł. Wanda Wojciechowska. Warszawa: PWN.
Comte Auguste. 1973. Rozprawa o całokształcie pozytywizmu, przeł. Barbara Skarga, Wanda Wojciechowska. Warszawa: PWN.
Comte Auguste. 2001. Rozprawa o duchu filozofii pozytywnej, przeł. J. K. Kęty: Antyk.
Literatura przedmiotu:
Beck Ulrich. 2012. Społeczeństwo światowego ryzyka. W poszukiwaniu utraconego bezpieczeństwa, przeł. Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Brzechczyn Krzysztof. 2010. „Polityka jako rewolucyjny proces zmiany społecznej. Od Marksa do współczesnych teorii rewolucji w socjologii historyczno-porównawczej”. W: Koncepcje polityki, red. W. Wesołowski, 273-317. Warszawa: Scholar.
Brzechczyn Krzysztof. 2022 „Kwestia wyzysku w relacjach między pracą a kapitałem w encyklikach papieskich: Rerum novarum, Laborem exercens i Centesimus annus”. W: Przesłanie encyklik Rerum novarum, Laborem exercens i Centesimus annus i możliwość ich aplikacji w świecie ludzi pracy. red. Amadeusza Pala, Władysław Zuziak, 35-47. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJP II.
Burleigh Michael. 2011. Ziemska władza. Polityka jako religia. przeł. Jerzy Korpanty, Warszawa: Świat Książki.
Czarnecki Zdzisław Jerzy. 1981. Przyszłość i historia. Studia nad historyzmem i ideą prospekcji dziejowej w historii filozofii. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
Czarnecki Zdzisław Jerzy. 1981. Przyszłość i historia. Studia nad historyzmem i ideą prospekcji dziejowej w historii filozofii. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.
Domaradzki Jan. 2005. Religia ludzkości. Auguste’a Comte’a socjologiczna wizja religii. Poznań: Wydawnictwo Wydziału Teologicznego UAM.
Habermas Jürgen. 1977. „Technika i nauka jako «ideologia»”, przeł. Małgorzata Łukasiewicz. W: Czy kryzys socjologii?, red. Jerzy Szacki. Warszawa: Czytelnik.
Kant Immanuel. 1966. Co to jest Oświecenie, przeł. Adam Landman. W: Tadeusz Kroński, Kant, Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kasprzyk Leszek. 1967. Spencer. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kołakowski Leszek. 2003. Filozofia pozytywistyczna. Warszawa: PWN.
Krasnodębski Zdzisław. 1991. Upadek idei postępu. Warszawa: PIW.
Kuhn Thomas. 2001. Struktura rewolucji naukowych, przeł. Justyna Nowotniak, Helena Ostromęcka Warszawa: Fundacja Aletheia.
Kwiecień Michał. 2020. O przyczynach upadku w koncepcjach historiozoficznych Feliksa Konecznego i Arnolda J. Toynbeego. Poznań: Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM.
Love, Order and Progress. The Science, Philosophy and Politics of Auguste Comte. 2018. Red. Michel Bourdeau, Mary Pickering, Warren Schmaus. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press.
Löwith Karl. 2002. Historia powszechna i dzieje zbawienia. Teologiczne przesłanki filozofii dziejów. przeł. Józef Marzęcki. Kęty: Antyk.
Nisbet Robert. 1994. History of the Idea of Progress. New Brunswick-London: Basic Books.
Nowak Leszek. 1987. “A model of socialist society”. Studies in Soviet Thought 34: 1-55.
Nowak Leszek. 1991. U podstaw teorii socjalizmu. T. 1: Własność i władza. O konieczności socjalizmu. Poznań: Nakom.
Nowak Leszek. 1991. „Zagadnienie natury historiozofii: u źródeł ukąszenia Heglowskiego”. W: Leszek Nowak, U podstaw teorii socjalizmu. T. 2: Droga do socjalizmu. 263-278. Poznań: Nakom.
Saint-Simon Claude Henri de. 1968. O systemie industrialnym. W: Claude Henri de Saint-Simon, Dzieła wybrane, przeł. Stanisław Antoszczuk. T. 1. Warszawa: Książka i Wiedza.
Skarga Barbara. 1977. Comte, Warszawa: Wiedza Powszechna.
Such Jan, Szcześniak Małgorzata. 2001. Ontologia przyrodnicza, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM.
Voegelin Eric. 2011. Od Oświecenia do rewolucji, przeł. Łukasz Pawłowski, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Wernick Andrew. 2003. Auguste Comte and the Religion of Humanity: The Post-Theistic Program of French Social Theory. Cambridge: Cambridge University Press.
Wichrowski Marek. 1995. Spór o naturę procesu historycznego: od Hebrajczyków do śmierci Fryderyka Nietzschego, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.
Downloads
Veröffentlicht
Zitationsvorschlag
Ausgabe
Rubrik
Lizenz

Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
Stats
Number of views and downloads: 27
Number of citations: 0