Mocarstwa centralne a Bałkany. Studium działań dyplomatycznych Niemiec i Austro-Węgier w Europie Południowo-Wschodniej (1909–1913)

Jarosław Rubacha

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SDR.2018.1.02

Abstrakt


Półwysep Bałkański ze względu na swoje geograficzne położenie na styku „świata zachodniego” i „świata Orientu” od wieków odgrywał ważną rolę zarówno w europejskiej polityce, jak i ekonomii. Jego znaczenie znacznie wzrosło w połowie XIX w., kiedy europejskie mocarstwa wkroczyły w tzw. erę imperialną. Trudno zatem dziwić się, że w tym właśnie czasie ten niewielki region, leżący na „krańcach cywilizowanej Europy”, stał się polem zaciętej walki o strefy wpływów. W rywalizacji tej wzięły udział także Niemcy i Austro-Węgry. Jakkolwiek państwa te odmiennie postrzegały ostateczne cele, zarówno w Berlinie, jak i w Wiedniu zdawano sobie sprawę, że uzyskanie przewagi nad konkurentami może mieć istotny wpływ nie tylko na rozwój rodzimego przemysłu, który zyskiwałby nowe rynki zbytu dla swojej produkcji, ale także na kształtowanie ogólnoeuropejskiej polityki. Tymczasem zachodzące na Bałkanach na początku XX w. procesy i głębokie zmiany, błędnie oceniane i bagatelizowane przez dyplomację mocarstw centralnych, przesądziły o dotkliwej porażce, którą poniosły one w walce o ugruntowanie swej pozycji w Europie Południowo-Wschodniej.

Due to its geographical location nestled between the “Western World” and the “World of the Orient”, the Balkan Peninsula has for centuries been playing an important part both in European politics, and economy. Its significance increased sharply in the mid-nineteenth century, after the European powers entered the so-called imperial era. It is therefore not surprising that at that time this relatively small region at “the end of the civilised world” became the battlefield for zones of influence. The rivalry was also joined by Germany and Austro-Hungary. And although these states had different ultimate ends, it was known both in Berlin, and in Vienna that the advantage over the competitors and opponents could have a great impact not only on the development of national industry, which would gain a new ready market, but also on the shape of European policy. However, the processes of deep changes and transformations that occurred in the Balkans in the early twentieth century, wrongly identified and underestimated by the Central Powers, determined their abject failure in the attempts to strengthen their position in South-Eastern Europe.


Słowa kluczowe


Niemcy; Austro-Węgry; mocarstwa centralne; Bałkany; Europa Południowo-Wschodnia; wojny bałkańskie 1912–1913; Germany; Austro-Hungary; Central Powers; the Balkans; South-Eastern Europe; Balkan wars of 1912–1913

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła:

British Documents on the Origins of the War 1898–1914, London 1926.

Der diplomatische Schriftwechsel Iswolskis 1911–1914, hrsg. F. Stieve, Berlin 1926.

Die große Politik der europäischen Kabinette, 1871–191. Sammlung der diplomatischen Akten des Auswärtigen Amtes, hrsg. J. Lepsius, A. Mendelssohn-Bartholdy, F. Thimme, Berlin 1922–1926.

Dokumente aus russischen Geheimarchiven soweit sie bis zum 1. Juli 1918 eingegangen sind, hrsg. vom Ausvärtgen Amt, Berlin 1919.

Österreich-Ungarns Aussenpolitik von bosnischen Krise 1908 bis zum Kriegsausbruch 1914. Diplomatische Aktenstücke des Österreich-Ungarischen Aussenministeriums, ausgew. L. von Bittner, A.F. Pribram, H. Srbik, H. Übersberger, Wien/Leipzig 1930.

Poincaré R., Geneza wojny światowej. Sześć odczytów wygłoszonych w Paryżu w roku 1921, Kraków 1921.

Rohde H., Meine Erlebnisse im Balkankrieg und kleine Skizzen aus dem türkischen Soldatenleben, Berlin 1913.

Rubacha J., Malinowski A., Giza A., Historia Bułgarii 1870–1915. Materiały źródłowe z komentarzami, t. 1: Polityka międzynarodowa, Warszawa 2004.

Siebert B. von, Diplomatische Aktenstücke zur Geschichte der Ententepolitik der Vorkriegsjahre, Berlin 1921.

Гешов И.Е., Балканский Союз. Воспоминания и документы, Петроград 1915.

Гешов И.Е., Лична кореспонденция, София 1994.

Материалы по истории франко-русских отношений за 1910–1914 гг. Сборник секретных дипломатических документов Бывш. Императорского Министерства Иностранных Дел, отв. ред. Р. Маршан, Москва 1922.

Тошев А., Балканските войни, t. 2, София 1931.

Opracowania:

Batowski H., Cieśniny Tureckie 1911–1936, Warszawa 1936.

Batowski H., Państwa bałkańskie 1800–1923. Zarys historii dyplomatycznej i rozwoju terytorialnego, Kraków 1938.

Bickel O., Russland und die Entstehung des Balkanbundes 1912. Ein Beitrag zur Vorgrschichte des Weltkrieges. Dargestellt vorwiegend auf Grund des amtlichen Aktenmaterials, Königsberg/Berlin 1933.

Bogdan H., From Warsaw to Sofia. A History of Eastern Europe, Santa Fe 1989.

Czubiński A., Państwa bałkańskie w polityce imperializmu niemieckiego w latach 1871–1945. w: Referaty i komunikaty wygłoszone w czasie sympozjum zorganizowanego przez Zakład Historii Powszechnej, Nowożytnej i Najnowszej Instytutu Historii UAM w Poznaniu w dniach 24–25 listopada 1980 r., red. A. Czubiński, Poznań 1982.

Gozdawa-Gołębiewski J., Od wojny krymskiej do bałkańskiej. Działania flot wojennych na morzach i oceanach w latach 1853–1914, Gdańsk 1985.

Helmreich E.C., The diplomacy of the Balkan wars, 1912–1913, Cambridge 1938.

Roloff G., Die Entstehung des Balkanbundes von 1912, Geissen 1922.

Schröder W., England, Europa und der Orient, Stuttgart 1938.

Sosnosky T. von, Die Balkanpolitik Österreich-Ungarns seit 1866, Stuttgart/Berlin 1914.

Steed H.W., The Hapsburg Monarchy, London 1919.

Stefański Z., Wojna dyplomatów, „Świat Słowiański” 5, 1909, t. 1, nr 53, s. 332.

Tanty M., Rosja wobec wojen bałkańskich 1912–1913, Warszawa 1970.

Кузманова А., Румънските териториални претенции за Южна Добруджа и Букурещкият договор, w: Букурещкия договор и съдбата на Южна Добруджа. Сборник с изследвания, Добрич 1994.

Марков Г., България в Балканския съюз срещу Османската империя 1912–1913, София 1989.

Семов M., Победителят проси мир. Балканските войни 1912–13, София 1995.


Partnerzy platformy czasopism