Czy tylko prometeizm? Polityka państwa polskiego wobec wybranych kół emigracji rosyjskiej w latach 1926–1935

Łukasz Dryblak

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/SDR.2016.1.05

Abstrakt


Autor artykułu stawia sobie za zadnie przeanalizowanie polityki władz polskich względem emigrantów rosyjskich przebywających w Polsce, w latach 1926–1935 i znalezienie odpowiedzi na pytanie, na ile polityka ta różniła się od polityki prowadzonej we wcześniejszym okresie. Odpowiada również na pytanie, jakie były przyczyny zainteresowania władz polskich Rosjanami w kontekście polityki prometejskiej.

Słowa kluczowe


II Rzeczpospolita; Sawinkow; Piłsudski; Fiłosofow; Niezbrzycki; wywiad; prometeizm

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Archiwalia

Archiwum Akt Nowych, Warszawa, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych

Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, Warszawa. BU 1572/1017, Pracownicy ekspozytury nr 2 Oddziału II Sztabu Głównego. Komunikat Nr 5 Głównego Zarządu Informacji MON; BU 1572/1165, Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego Referat „Wschód” w latach 1929–1939 [...]. Opracowanie płk. Gajewskiego z Głównego Zarządu Informacji MON, wykazy placówek zagranicznych; BU 2602/1440, Zarząd II Sztabu Generalnego WP w Warszawie. Teczka I Działalność Oddziału II Sztabu Głównego w latach 33–39 raporty; BU, 2386/16886, Szefostwo WSW 1960–1963.

Instytut im. Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku, Ukraińska Misja Wojskowa w Polsce (kolekcja online).

International Institute of Social History, Amsterdam, Boris Viktoroviĉ Savinkov Papers (kolekcja online).

Prasa

„Меч”, Warszawa 1934–1935.

„Молва”, Warszawa 1932–1934.

„Новая Россия”, Wilno 1926–1928.

„Свободa”, Warszawa 1920.

„Виленское утро”, Wilno 1926.

„За Свободу!”, Warszawa 1920–1932.

Źródła publikowane i opracowania:

Backer R., Międzywojenny eurazjatyzm. Od intelektualnej kontrakulturacji do totalitaryzmu?, Łódź 2000.

Bączkowski W., Jerzy Niezbrzycki (R. Wraga) 1902–1968, „Niepodległość” 23 (1990).

Besançon A., Święta Ruś, Warszawa 2012.

Borzęcki J., Pokój ryski 1921 roku i kształtowanie się międzywojennej Europy Wschodniej, Warszawa 2012.

Bruski J.J., Między prometeizmem a Realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy sowieckiej 1921–1926, Kraków 2010.

Czapski J., Świat w moich oczach, Ząbki‒Paris 2001.

Czapski J., Wyrwane strony, op. Joanna Pollakówna, Warszawa 1993.

Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, t. 3, red. N. Gąsiorowska-Grabowska, I.A. Chrienow; t. 4, red. T. Cieślak, I.A. Chrienow, Warszawa 1964‒1965.

Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918–1939, red. T. Jędruszczak, M. Nowak-Kiełbikowa, t. 1, Warszawa 1989.

Ł. Dryblak, Inspiracja i formy współpracy polskich instytucji państwowych z wydawcami i redakcjami pism rosyjskich w latach 1919–1935 – zarys problematyki, „Dzieje Najnowsze” 48 (2016), nr 1.

Drymmer W.T., Trust, „Kultura” 11 (Paryż 1965).

Durrant J.S., B. Sawinkow w Warszawie – z pamiętników D. W. Fiłosofowa oraz Zapomniany Warszawianin, mps w archiwum „Kultury” w Maisons-Laffitte (kserokopie udostępnione autorowi dzięki uprzejmości prof. Andrzeja Nowaka).

Gippius Z., Dzienniki petersburskie. Dziennik warszawski, tłum. i op. H. Chłystowski, Warszawa 2010.

Heller M., List Borysa Sawinkowa do marszałka Piłsudskiego, w: Sowietskij Sojuz. Wybór, Wrocław 1989, s. 79–90.

Karpus Z., Wschodni sojusznicy Polski w wojnie 1920 roku. Oddziały wojskowe ukraińskie, rosyjskie, kozackie i białoruskie w Polce w latach 1919–1920, Toruń 1999.

Kornat M., Idea prometejska a polska polityka zagraniczna (1921–1939/1940), w: Ruch prometejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918–1940), red. M. Kornat, Warszawa 2012.

Kornat M., Instytut Naukowo–Badawczy Europy Wschodniej w Wilnie (1930–1939) i jego wkład w rozwój polskiej sowietologii, „Kwartalnik Historyczny” 107 (2000), nr 3.

Kornat M., Tadeusz Schaetzel (1891–1971) nota biograficzna, „Pressje” 2010, nr 22–23.

Kropp P., Sekrety wywiadu francuskiego, Warszawa 1999.

Libera P., Ewolucja ruchu prometejskiego w okresie międzywojennym, w: Ruch prometejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918–1940), red. M. Kornat, Warszawa 2012.

Listy Dymitra Fiłosofowa do Mariana Zdziechowskiego, op. P. Ławriniec, „Zeszyty Historyczne” 168 (Paryż 2008).

Materski W., Na widecie. II Rzeczpospolita wobec Sowietów 1918–1943, Łódź 2005.

Mereżkowski D., Józef Piłsudski, „Twórczość” 52 (1996), nr 4.

Michniewicz W., Wielki bluff sowiecki, Chicago 1991.

P. Mitzner, Warszawski „Domek w Kołomnie”, Warszawa 2014.

P. Mitzner, Warszawski krąg Dymitra Fiłosofowa, Warszawa 2015.

Nowak A., Dymitr Fiłosofow: dyskusja z polską „mickiewiczologią” czy z polskim kompleksem?, w: Akademie nauk, uniwersytety, organizacje nauki, polsko-rosyjskie relacje w sferze nauki XVIII–XX w., red. L. Zasztowt, Warszawa 2013.

Nowak A., Jak rozbić rosyjskie imperium. Idee polskiej polityki wschodniej (1733–1921), Warszawa 1991.

Nowak A., Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (od kwietnia 1920 roku), Kraków 2001 (wyd. uzup. 2014).

Paduszek K., Polski wywiad wojskowy na Rosję Sowiecką/Związek Sowiecki w latach 1921–1927, Warszawa 2014, mps pracy doktorskiej, Biblioteka Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Pipes R., Struve. Liberal on the Right, 1905–1944, London 1980.

Polityka narodowościowa władz polskich wobec emigracji i mniejszości rosyjskiej w latach 1926–1935. Wybór dokumentów, oprac. Ł. Dryblak, „Przegląd Wschodni”, 14 (2015), nr 1.

Rosyjski łącznik Naczelnika – wybór listów Karola Wędziagolskiego do Piotra Wandycza, op. A. Nowak, „Arcana” 70/71 (2006).

Sąsiedzi wobec wojny 1920 roku, oprac. J. Cisek, Londyn 1990.

Skrunda W., Rosyjska „Mniejszościowa” Organizacja Młodzieżowa w Polsce międzywojennej (ROM). Okoliczności powstania, „Studia Rossica” 5 (1997).

Snyder T., Tajna wojna Henryk Józewski i polsko-sowiecka rozgrywka o Ukrainę, Kraków 2008.

Spence R.B., Renegade on the Left, New York 1991.

Stanisław Patek. Raporty i korespondencja z Moskwy (1927–1932), oprac. M. Gmurczyk-Wrońska, Warszawa 2010.

Stanisławski W., „Rycerz przegranej sprawy”? Kontakty Dymitra Fiłosofowa z polskimi elitami kulturalnymi, w: Emigracja rosyjska losy i idee, red. R. Backer, Z. Karpus, Łódź 2002.

Stanisławski W., Myśl polityczna emigracji rosyjskiej w II Rzeczpospolitej: interpretacje przeszłości i koncepcje polityczne, mps pracy doktorskiej, Biblioteka Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Stephan J.J., The Russian Fascists tragedy and Farce in Exile, 1925–1945, London 1978.

Stołypin A., Cesarstwo i wygnanie, tłum. T. Hertz, Warszawa 1998.

Sukiennicki W., Trzydzieści lat emigracji rosyjskiej, Londyn 1949.

Ulatowski Ł., Niezbrzycki – wybrane aspekty biografii wywiadowczej kierownika Referatu „Wschód”,w:http://www.academia.edu/3459067/Lukasz_Ulatowski_Niezbrzycki_wybrane_aspekty_biografii_wywiadowczej_kierownika_Referatu_Wschod.

Wędziagolski K., Pamiętniki, wojna i rewolucja, kontrrewolucja, bolszewicki przewrót, warszawski epilog, Warszawa 2007.

Wieczorkiewicz P., Łańcuch śmierci. Czystka w Armii Czerwonej 1937–1939, Warszawa 2001.

Wiszka E., emigracja ukraińska w Polsce 1920–1939, Toruń 2004.

Załącznik do sprawozdania z działalności Oddziału II Sztabu Głównego, oprac. T. Dubicki, A. Suchcitz, w: Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP, t. 1, red. T. Dubicki, Łomianki 2010, s. 342–393.

Байдалаков В.М., Да возвлечится Россия. Да гибнут наши имена... Воспоминания председатела НТС 1930–1960 гг., Москва 2002

Борис Савинков на Лубянке. Документы, ред. А.Л. Литвин, Москва 2001.

М. Бржестовский, Свидание с родиной, [в:] От зарубежья до Москвы. Нароно-Трудовой Союз (НТС) в воспоминаниях и документах 1924–2014, ред. В. Сендеров, Москва 2014, c. 90–104.

Войцеховский С.Л., Эпизоды, London‒Kanada 1978, http://www.dk1868.ru/history/voytzexov.htm#z151 (dostęp: 14.01.2014).

Грибков И.В.,. Жуков Д.А, Ковтун И.И., Особый штаб „Россия”, Москва 2011.

Дивнич E., Нам пора объясниться!, New York 1968.

Из переписки Д.В. Философова. 1920–1932, „Наше Наследие” 63–64 (2002), http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/6407.php (dostęp: 14.01.2015).

Из протоколов допросов лидера Национально-Трудового Союза Нового Поколения М.А. Георгиевского, w: Политическая история русской эмиграции 1920–1940 гг. ­Документы и материалы, ред. А.Ф. Киселев, Москва 1999, http://www.russky.com/history/library/emigration/emigration3.htm#290 (dostęp: 27.04.2015);

Relacja Borysa Kowerdy, http://zhurnal.lib.ru/g/gorbunow_g_a/koverda.shtml (dostęp: 5.05.2015).

Исмагулова Т.Д., Русская эмиграция в Польше (Владимир Бранд – поэт и воин „русской Варшавы”), w: Зарубежная Россия 1917–1939 гг., ред. В. Ю. Черняев, Санкт-Петербург 2003.

Окороков А.В., Русская эмиграция, Москва 2003.

Прянишников Б., Новопоколенцы, Merylend 1986.

Сочинения русского периода, t. 1, Стихотворения и поэмы, ред. Л. Флейшман, Москва 2011.

Столыпин А.П., Нa службе России. Очерки по истории НТС, Frankfurt am Main 1986, http://ntsrs.ru/content/p-stolypin-na-sluzhbe-rossii (dostęp: 30.05.2014).

Струве П.Б., Дневник Политика (1925–1935), Моcква‒Париж 2004.

Трушнович Я., К истории Нородно-Трудового Союза, „Посев” 7 (2000), http://www.posev.ru/files/nts-about/ne7006.htm (dostęp 9.04.15).

Флейшман Л., Абызов Ю., Равдин Б., Русская печать в Риге: из истории газеты «Сегодня» 1930-х годов, t. 1–5, Stanford 1997.


Partnerzy platformy czasopism