Uniwersum Chin w klasycznym języku Europy. Jean Theodore Royer (1737–1807) i jego „Nomenclator Sinicus”

Barbara Bibik, Izabela Kopania

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LC.2019.050

Abstrakt


Niniejszy artykuł poświęcono osobie Jeana Theodore’a Royera (1737–1807), haskiego prawnika, człowieka o szerokich horyzontach i zbieracza orientaliów, którego kolekcja stała się podstawą zbiorów orientalnych Królewskiego Gabinetu Osobliwości. W dziale Zbiorów Orientalnych Biblioteki Uniwersytetu w Lejdzie jest przechowywany rękopis Royera, opatrzony sygnaturą Or. 8966, przez pryzmat którego chcemy przyjrzeć się tej wyjątkowej na tle epoki postaci zainteresowanej kulturą Chin nie w sposób powierzchowny, a naukowy. Niezwykle interesującą (i znaczną) częścią notatnika jest Nomenclator Sinicus – glosariusz chińsko-łaciński, któremu poświęcamy część naszych rozważań z nadzieją, że wobec wciąż mało zaawansowanych badań nad nowożytnymi słownikami oraz gramatykami języków pozaeuropejskich nasz artykuł będzie stanowił w tej kwestii skromny przyczynek. Nomenclator poza glosariuszem obejmuje wywody na temat języka chińskiego. Royer korzystał z pomocy Chińczyka Tana Assoy’a oraz z wszystkich ważniejszych, dostępnych w osiemnastowiecznej Europie prac na temat Państwa Środka.


Słowa kluczowe


Jean Theodore Royer; kolekcjonerstwo; sinologia; leksykografia

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Batteux, Charles et al.. 1776–1814. Mémoires concernant l’histoire, les sciences, les art, les moeurs, les usages, &c. des Chinois. Vol. 1–16. Paris: Nyon.

Bayer, Theophilus Siegfried 1730. Museum sinicum in quo Sinicae linguae et litteraturae ratio explicatur. Petropoli: Ex Typographia Academiae Imperatoriae.

Bienaimé, Constance 2013. „Bertin’s Chinese collection: from curiosity to knowledge”. W: Susan Bracken, Andrea M. Gáldy, Adriana Turpin (ed.). Collecting East and West. Newcastle upon Thyne: Cambridge Scholars Publishing.

Błoński, Mariusz 2017. „Profesor Glei bada, dlaczego łacina nie zginęła”. Publikacja on-line dostępna na stronie: https://kopalniawiedzy.pl/lacina-narzedzie-tlumaczenie [02.09.2017].

Borysowska, Agnieszka 2018. Kultura książki w dawnym Szczecinie (XVII–XVIII w.). Szczecin: Książnica Pomorska.

Campen van, Jan 2000. „A Chinese Collection In The Netherlands – art collection of Jean Theodore Royer”. Magazine Antiques, Sept: 360–371.

Campen van, Jan 2000a. De Haagse jurist Jean Theodore Royer (1737–1807) en zijn verzameling Chinese voorwerpen. Hilversum: Verloren.

Campen van, Jan 2010. „Een Chinese beeldbankaan de Herengracht in den Hag. Jean Theodore Royers Chinese albums en schilderingen”. Aziatische Kunst 40, 3: 38–54.

Camus, Yves 2007. „Jesuit’s Journeys in Chinese Studies”. For the “World Conference on Sinology 2007”. Renmin University of China, Beijing. Publikacja on-line dostępna na stronie: https://www.academia.edu/6191846/Jesuits_Journeys_in_Chinese_Studies [20.09.2019].

Clunas, Craig 1987. Chinese Export Art and Design. London: Victoria and Albert Museum.

Considine, John (red.) 2010. Adventuring in Dictionaries: New Studies in the History of Lexicography. Cambridge: Cambridge Scholars Publishing.

Du Halde, Jean-Baptiste 1735. Description géographique, historique, chronologique, politique, et physique de l’Empire de la Chine et de la Tartarie Chinoise. Vol. 1–4. Paris: P.G. Lemercier.

Dyke van, Paul A., Mok Kar-Wing Maria. Images of the Canton Factories 1760–1822. Reading History in Art. Hong Kong: Hong Kong University Press.

Dyke van, Paul. A. 2005. The Canton Trade. Life and Enterprise on the China Coast, 1700–1845. Hong Kong: Hong Kong University Press.

Finlay, John 2015. „Henri Bertin and the commerce in images between France and China in the late nineteenth-century”. W: Petra ten-Doesschate Chu, Ning Ding (ed.). Qing encounters between China and the West. Los Angeles: The Getty Research Institute.

Fourmont, Étienne 1742. Linguae Sinarum Mandarinicae Hieropgyphicae Grammatica duplex. Paris Paris: Guerin, Rollin and Bullot.

Gommans, Jos 2015. „Merchants among kings: Dutch diplomatic encounters in Asia”. W: Karina Corrigan et al. (ed.). Asia in Amsterdam. The culture of luxury in the Golden Age. New Haven: Yale University Press.

Gosselink, Martine 2015. „The Dutch East India Company in Asia”. W: Karina Corrigan et al. (ed.). Asia in Amsterdam. The culture of luxury in the Golden Age. New Haven: Yale University Press.

Grasskamp, Anna 2015. „EurAsian Layers: Netherlandish Surfaces and Early Modern Chinese Artefacts”. Rijksmuseum Bulletin 63, 4: 363–398.

Du Halde, Jean-Baptiste. Lettres édifiantes et curieuses écrites des missions étrangeres, tom 10. Paris: Pierre Le Clerc.

Huttmann, William 1821. „A Notice of Several Chinese-European Dictionaries, which Have Preceded Dr. Morrison’s”. The Asiatic Journal and Monthly Register for British India and its Dependencies 12, 2: 240–244.

D’Incarville, Pierre 1760. „Mémoire sur le vernis de la Chine”. W: Mémoirs de Mathemtique et de Physique présentés à l’ Académie Royale des Sciences, par divers Savans, et lûs dans ses Assemblées, tom 3. Paris: De l’Imprimerie Royale.

James, Gregory 2012. „Culture and the Dictionary: Evidence from the First European Lexicographical Work in China”. W: Julie Coleman, Anne McDermott (ed.). Historical Dictionaries and Historical Dictionary Research. Papers from the Internation Conference on Historical Lexicography and Lexicology, at the University of Leicester, 2002. Tübingen: Max Niemeyer Verlag.

Jartoux, Pierre 1713. „Lettre du Pere Jartoux, Missionnaire de la Compagnie de Jesus, au P. Procureur Général des Mission des Indes & de la Chine”. W: Lettres édifiantes et curieuses, écrites des missions étrangeres, par quelques missionnaires de la Compagnie de Jesus. Vol. 10. Paris: Jean Barbou. 159–185.

Kaempfer, Engelbert 1712. Amoenitatum exoticarum. Lemgoviae [Lemgo]: typis & impensis Henrici Wilhelmi Meyeri.

Kircher, Athanasius 1667. China Monumentis, qua Sacris qua Profanis, nec non variis Naturae & Artis Spectaculis, aliarumque rerummemorabilium argumentis Illustrata. Amsterdam: Jacob Meurs.

Kopania, Izabela 2012. „…Quite sick of Rome and Greece, we fetch our models from the wise Chinese”. China, chinoiserie and the classical ideal in Europe ca 1750–1815. Ikonotheka 23: 47–68.

Kopania, Izabela 2017. „Skillful imitators and excellent craftsmen. European Opinions on Chinese Art and the Image of China in Europe from the 17 to the 19 c.”. Culture – History – Globalization 22: 93–112.

Leung, Cécile 2002. Étienne Fourmont (1683–1745). Oriental and Chinese Languages in Eighteenth-Century France. Leuven: Leuven University Press.

Martini, Martino 1655. Novus Atlas Sinensis. Amsterdam: J. Blaeu.

Moore, Olivier 2014. „China’s Art and Material Culture”. W: Wilt L. Idema (ed.). Chinese Studies in the Netherlands. Past, Present and Future. Leiden–Boston: Brill.

Mungello, David E. 1989. Curious Land. Jesuit Accommodation and the Origins of Sinology. Honolulu: University of Hawaii Press.

Müller, Andreas 1672. Hebdomas observationum de rebus Sinicis. Berlin: Georg Schultz.

Nieuhof, Johan 1665. Het gezantschap der Neérlandtsche Oost-Indische Compagnie, aan den grooten Tartarischen Cham, den tegenwoordigen keizer van China. Amsterdam: Jacob van Meurs.

Odell, Dawn 2001. „The soul of transactions. Illustration and Johan Nieuhof’s Travels in China”. W: Karel Bostoen, Elmer Kolfin, P.J. Smith (ed.). Tweelinge eener dragt’ word en beeld in de Nederlanden (1500–1750). Hilversum: Verloren.

Paternicò, Luisa M. 2012. „Martino Martini, dalla Grammatica Sinica alla Grammatica Linguae Sinensis”. W: Francesca Congiu, Barbara Onnis, Cristina Pinna (ed.). Cinà. La centralita ritrovatà, Acti dell XII Convegno dell’Associazione Italiana Studi Cinesi (AISC), Cagliari, 17–18 settembre 2009. Cagliari: AIPSA.

Poel van der, Rosalien 2013a. „China back in the Frame. An Early Set of Three Chinese Export Harbour Views in the Rijksmuseum”. Rijksmuseum Bulletin 61, 3: 277–293.

Poel van der, Rosalien 2013b. „Travels in Tartary. Decoding ten export winter landscapes”. Orientations 44: 103–108.

Potocki, Stanisław Kostka 1815. „Rys chronologii, religii, ięzyka, nauk, ludności, rządu, handlu, obyczajów, zwyczaiów, sztuk, pomników i celnieyszych wynalazków Chińczyków przez Stanisława Hrabie Potockiego z źrzódłowych pisarzów zebrany”. Pamiętnik Warszawski: t. 1: 12–27, 91–110, 221–238, 357–371; t. 2: 69–91, 296–308, 360–380; t. 3: 186–202, 301–315.

Potocki, Stanisław Kostka 1992. O sztuce o dawnych, czyli Winkelman Polski, cz. 1. Opr. Joachim Śliwa, Janusz A. Ostrowski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rochebrune de, Marie-Laure (red.) 2014. La Chine à Versailles. Art et diplomatie au XVIIIe siècle, katalog wystawy, Château de Versailles (24 maja–26 października 2014). Paris: Somogy Éditions d’Art.

Royer, J.T. [b.d.]. [Notatnik]. Biblioteka Uniwersytetu w Lejdzie: Zbiory Orientalne, Or. 8966.

Sacy de, Jerome Silvestre 1970. Henri Bertin. Dans le sillage de la Chine, 1720–1792. Paris: Éditions Cathasia.

Sybesma, Rint 2014. „A History of Chinese Linguistics in the Netherlands”. W: Idema, Wilt L. (red.). Chinese Studies in the Netherlands. Past, Present and Future. Leiden, Boston: Brill.

Szcześniak, Bolesław 1947. „The Beginnings of Chinese Lexicography in Europe with Particular Reference to the Work of Michael Boym (1612–1659)”. Journal of the American Oriental Society 67, 3: 160–165.

Waquet, Françoise 2004. „Łacina – język powszechnej komunikacji”. W: Axer, Jerzy (red.). Łacina jako język elit. Warszawa: OBTA, DiG.

Weststeijn, Thijs 2011. „From hieroglyphs to universal characters. Pictography in the early modern Netherlands”. W: Netherlands Yearbook for History of Art 61: 239–280.

Weststeijn, Thijs 2012. „The Middle Kingdom in the Low Countries. Sinology in the Seventeenth-Century Netherlands”. W: Maat, Jaap, Bod, Rens, Weststeijn, Thijs (red.). The Making of Humanities. Volume II: From Early Modern to Modern Disciplines. Amsterdam: Amsterdam University Press.




Partnerzy platformy czasopism