Współczesny apokryf biblijny jako forma latencji

Maciej Michalski

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LC.2019.033

Abstrakt


W artykule zaproponowano potraktowanie wybranych współczesnych apokryfów biblijnych należących do dwudziestowiecznej literatury polskiej jako form latencji opisanej przez Hansa Ulricha Gumbrechta. Spośród trzech przedstawionych przez niemieckiego badacza konfiguracji toposów latencji dwa wydają się szczególnie korespondować z przywoływanymi w artykule utworami: „zła wiara” oraz „wykolejenie historii”. Pierwsza konfiguracja łączy w sobie potrzebę dotarcia do prawdy z koniecznością pokonywania licznych i mnożonych celowo przeszkód utrudniających zdobycie pożądanej wiedzy.  Drugą z kolei opiera się na rozczarowaniu teraźniejszością, która nie spełniła pokładanych w niej nadziei, co rodzi egzystencjalny niepokój.  Przykładem tej drugiej konfiguracji mogą być Ludzie Izraela czyli Skutkach bezinteresowności Leszka Kołakowskiego, gdzie autor konfrontuje opisane w Biblii obietnice Boga wobec Żydów z ich późniejszą historią. Egzemplifikacją sytuacji, w której dominuje „zła wiara” połączona z ujawnianiem „choreografii wydobywania prawdy”, może być Kieł Barabasza Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, w którym bohater usiłuje odkryć istotną jego zdaniem dla historii Zbawienia prawdę o tytułowej relikwii. Prawda okazuje się być mocno zamaskowana, ukryta za wieloma wersjami i interpretacjami, a pisarz stosuje tu typową dla swojej prozy poetykę apokryficzną. Utwory literackie interpretowane w artykule zdają się być egzemplifikacją obu wspomnianych powyżej konfiguracji toposów latencji, czasem łącząc oba na raz.  Tym samym można uznać, że niektóre współczesne apokryfy biblijne mogą być wyrazem latentnej kondycji naszej współczesności.


Słowa kluczowe


apokryf; Biblia; latencja; Hans Ulrich Gumbrecht; Leszek Kołakowski; Gustaw Herling-Grudziński

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Gumbrecht, Hans Ulrich 2015. Po roku 1945. Latencja jako źródło współczesności. Tłum. Aleksandra Paszkowska. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Herling-Grudziński, Gustaw 2002. „Kieł Barabasza”. W: Małe prozy biblijne. Wybór Maria Jasińska-Wojtkowska, Maciej Nowak, wstęp Maciej Nowak. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Kołakowski, Leszek 1984. „Fabula mundi i nos Kleopatry”. W: Leszek Kołakowski. Czy diabeł może być zbawiony i 27 innych kazań. Londyn: Aneks.

Kołakowski, Leszek 1990. Bajki różne. Opowieści biblijne. Rozmowy z diabłem, Warszawa: Iskry.

Kubiak, Zygmunt 2002. „Król Dawid”. W: Małe prozy biblijne. Wybór Maria Jasińska-Wojtkowska, Maciej Nowak, wstęp Maciej Nowak. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Michalski, Maciej 2003. Dyskurs, apokryf, parabola. Strategie filozofowania w prozie współczesnej. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Nowak, Maciej 2002. „Inspiracje biblijne w małych formach prozatorskich”. W: Małe prozy biblijne. Wybór Maria Jasińska-Wojtkowska, Maciej Nowak, wstęp Maciej Nowak. Lublin: Wydawnictwo KUL. 5–45.

Pilinszky, János 1999. Apokryf. Tłum. Jerzy Snopek. Sejny: „Pogranicze”.

Szajnert, Danuta 2000. „Mutacje apokryfu”. W: Włodzimierz Bolecki, Ireneusz Opacki (red.). Genologia dzisiaj. Warszawa: Wydawnictwo IBL PAN. 137–159.




Partnerzy platformy czasopism