Wybrane zjawiska literatury kaszubskiej od połowy XIX wieku do współczesności

Artur Jabłoński

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/LC.2019.021

Abstrakt


Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie, jakie tematy i wątki dominowały w literaturze kaszubskiej w przeszłości i obecnie. Początek tej literatury, definiowanej poprzez kryterium języka kaszubskiego oraz postrzeganej jako narzędzie świadomie i celowo wykorzystywane w procesie porozumiewania się, należy wiązać z czasem etnicznej emancypacji Kaszubów na Pomorzu, który przypadł na drugą połowę XIX wieku. Kaszubskojęzyczna proza rozwijała się od czasów Flóriana Cénôwë, jej podstawową funkcją była funkcja tożsamościowa. Dopiero w XXI wieku można zaobserwować jej wyraźny rozwój, przede wszystkim w wymiarze ilościowym, ale również jakościowym. Analiza wybranych utworów, które ukazały się po 2000 roku, skłania do stwierdzenia, że najmłodsze pokolenia kaszubskich pisarzy nie stronią od tekstów, w których na pierwszy plan wybija się także temat tożsamościowy, ale jednocześnie rozprawiają się z idealnym obrazem kaszubskiej rzeczywistości, któremu wcześniej towarzyszyła wiara w nadzwyczajną siłę kaszubskiego ludu, jego poczucie jedności, religijność, pracowitość, gospodarność, a także w świętość kaszubskiej ziemi. Literatura ta nadal powstaje w oparciu o własną osnowę kulturową, obyczajową czy historyczną, wciąż powiązana jest z myśleniem symbolicznym i magicznym zajmującym ważne miejsce w kulturach pierwotnych, nie ma już jednak dla niej tematów tabu.


Słowa kluczowe


Kaszubi; literatura kaszubska; współczesna proza; tożsamość; mit

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Borchman, Janina, Maciej Tamkun (red.) 2016. Sześć dekad po kaszubsku. Bolszewo: Biblioteka Publiczna Gminy Wejherowo.

Borzyszkowski, Józef 2009. „Wielkie Pomorze w poezji i pieśni Jana Trepczyka (1907–1989)”. W: Kuik-Kalinowska 2009. 151–160.

Borzyszkowski, Józef 2011. O historii literatury kaszubskiej i jej twórcach. Gdańsk: Instytut Kaszubski.

Borzyszkowski, Józef (red.) 2017. Pro memoria. Stanisław Pestka (1929–2015). Gdańsk–Wejherowo: Instytut Kaszubski, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Bukowski, Andrzej 1950. Regionalizm kaszubski. Ruch naukowy, literacki i kulturalny. Gdańsk: Instytut Zachodni.

Derdowski, Hieronim Jarosz 2007. Ò panu Czorlińsczim co do Pùcka pò secë jachôł [O panu Czorlińskim, który do Pucka po sieci jechał]. Gdańsk: Instytut Kaszubski.

Drzeżdżon, Jan 1973. Piętno Smętka. Z problemów kaszubskiej literatury regionalnej lat 1920–1939. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.

Drzeżdżon, Jan 1993. Twarz Smętka. Gdańsk: Wydawnictwo „ARKONA”.

Drzeżdżon, Jan 2007a. „O etniczności”. W: Mistarz 2007. 42–44.

Drzeżdżon, Jan 2007b. „O znaczeniu literatury Alojzego Budzisza. Pomnik Nitki-Głódkowskiego w głodnicy znakiem, iż nie został unicestwiony duch ludu kaszubskiego”. W: Mistarz 2007. 37–40.

Drzeżdżon, Jan 2016. Twórczość kaszubska. Gdańsk: Instytut Kaszubski.

Duć-Fajfer, Helena 2006. „Etniczność a literatura”. W: Michał Paweł Markowski, Ryszard Nycz (red.). Kulturowa teoria literatury. Kraków: Universitas. 433–450.

Dzekanowsczi, Piotr 2017. „Wòlny ùtwórca słowa [Wolny twórca słowa]”. W: Józef Borzyszkowski (red.). Pro memoria. Stanisław Pestka (1929–2015). Gdańsk–Wejherowo: Instytut Kaszubski, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Fópka, Tomasz (red.). Swiat dobëcô [Świat zwycięstwa]. Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Fopke, Tomasz 2013. „Powrót Drzeżdżona. Ćwierć tysiąca kaszubskich znaków”. W: Kalinowski 2013. 245–247.

Gunn, Janet Verner 2009. „Sytuacja autobiograficzna”. W: Małgorzata Czermińska (red.). Autobiografia. Gdańsk: słowo/obraz terytoria. 145–168.

Hebel, Adam 2011. „Wãbórk lodowati wòdë słowa [Wiadro lodowatej wody]”. Pomerania 2 (440): 43–44.

Jabłoński, Łukasz (red.) 2014. Lëdze są lëdzama [Ludzie są ludźmi]. Gdańsk: Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego.

Janke, Stanisław 2002. Derdowski. Gdańsk: Oficyna Czec.

Janke, Stanisław (red.) 2008. Rost na kamiznie [Porost na kamieniu]. Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Janke, Stanisław 2014a. „Mòje rozmiszlania ò ksążce Smùgã [Moje refleksje o książce Z oddali]”. Pomerania 10 (480): 56–57.

Janke, Stanisław 2014b. „Brzôd kònkùrsu Drzeżdżona [Owoce konkursu Dzreżdżona]”. Pomerania 11 (481): 22–23.

Janke, Stanisław, Jerzy Treder (red.) 2001. Kaszëbskô nôtëra [Natura kaszubska]. Wejrowò: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Kalinowski, Daniel (red.) 2013. Światy możliwe Jana Drzeżdżona. Bolszewo: Biblioteka Publiczna Gminy Wejherowo.

Kalinowski, Daniel 2014a. „Mity fundacyjne w literaturze kaszubskiej”. W: Daniel Kalinowski, Małgorzata Mikołajczak, Adela Kuik-Kalinowska (red.). Geografia wyobrażona regionu. Literackie figury przestrzeni. Kraków: Universitas. 151–170.

Kalinowski, Daniel 2014b. Raptularz kaszubski. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Kalinowski, Daniel 2015a. „Nowy naród nad Bałtykiem? Kaszubskie powieści Artura Jabłońskiego”. Porównania 15/2014: 295–309.

Kalinowski, Daniel 2015b. „Przedmowa”. W: Stanisław Janke. Łiskawica/Psë [błyskawica/psy]. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. 5–9.

Kalinowski, Daniel 2017a. „Piętno, samotność i przemiana. O kaszubskiej trylogii tożsamościowej Artura Jabłońskiego”. Bliza 1 (28): 218–221.

Kalinowski, Daniel 2017b. „Strumień wielkiej całości. O liryce Stanisława Pestki”. W: Józef Borzyszkowski (red.). Pro memoria. Stanisław Pestka (1929–2015). Gdańsk–Wejherowo: Instytut Kaszubski, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Kalinowski, Daniel, Adela Kuik-Kalinowska 2017. Vademecum kaszubskie – Literatura kaszubska. Rekonesans / Kaszëbskô lëteratura. Wëzdrzënë. Tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkowski. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Instytut Kaszubski.

Kamiński, Radosław 2013. „Ogólnopolskie Konkursy Prozatorskie im. Jana Drzeżdżona”. W: Kalinowski 2013. 221–229.

Kożyczkowska, Adela 2013. „Kulturowe znakowanie człowieka: szkic na marginesie książki Namerkôny Artura Jabłońskiego”. Rocznik Ruskiej Bursy 2013: 201–210.

Kuik-Kalinowska, Adela 2009a (red.). Wielkie Pomorze. Mit i literatura. Gdańsk–Słupsk: Akademia Pomorska, Instytut Kaszubski.

Kuik-Kalinowska, Adela 2009b. „Kobiety Północy. Kreacje – znaczenia – konteksty”. W: Kuik-Kalinowska 2009. 75–90.

Kuik-Kalinowska, Adela 2011. Tatczëzna. Literackie przestrzenie Kaszub. Gdańsk–Słupsk: Instytut Kaszubski, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej w Słupsku.

Kuik-Kalinowska, Adela 2014. „Stolemy. Kamienie w świecie literackiej wyobraźni Kaszub”. W: Daniel Kalinowski, Małgorzata Mikołajczak, Adela Kuik-Kalinowska (red.). Geografia wyobrażona regionu. Literackie figury przestrzeni. Kraków: Universitas. 171–184.

Kuik-Kalinowska, Adela, Daniel Kalinowski 2009. Od Smętka do Stolema. Wokół literatury Kaszub. Gdańsk–Słupsk: Instytut Kaszubski, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej w Słupsku.

Labuda, Gerard 1995. „Podłoże polityczne dyskusji nad autonomią języka kaszubskiego na przełomie XIX i XX stulecia”. W: Halina Horodyska (red.). Całe życie pod urokiem mowy kaszubskiej. Warszawa: Wydawnictwo Retro-Art. 17–44.

Linkner, Tadeusz 1996. Heroiczna biografia Remusa. W zwierciadle mitu i kaszubskich wierzeń. Gdańsk: Oficyna Wydawnicza Czec.

Majkowski, Dariusz 2008. „Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło [Budźcie śpiących. Zwierciadło kaszubskie]”. Stegna 3: 13–18.

Majkowski, Dariusz 2010. Tatczëzna. W miono Bòsczi nôrodni wzénik [Ojczyzna. W imię Boże narodowe odrodzenie]. Gdynia: Wydawnictwo Region.

Majkowski, Dariusz 2016. „Najważniejsze wątki w biografii literackiej autora Łiskawicë”. W: Borchman, Tamkun 2016. 19–28.

Mistarz, Renata (red.) 2007. Twarze Drzeżdżona. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Centrum Edukacji Nauczycieli.

Neureiter, Ferdynand 1982. Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Pestka, Stanisław 2011. W stolëcë chmùrników [W stolicy wieżowców]. Gdańsk: Wydawnictwo Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego.

Pryczkowski, Eugeniusz (red.) 1996. Dërchôj Królewiónkò. Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi [Trwaj królewianko (księżniczko). Antologia współczesnej kaszubskiej prozy]. Gdynia: Wydawnictwo SZOS.

Rompski, Jan 2009. Dramaty kaszubskie. Wejherowo–Gdańsk: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, Instytut Kaszubski.

Samp, Jerzy 2000. „Literatura kaszubska”. W: Józef Borzyszkowski, Dietmar Albrecht (red.). Pomorze – mała ojczyzna Kaszubów (historia i współczesność) / Kaschubisch – Pommersche Heimat (Geschichte und Gegenwart). Gdańsk–Lubeka: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Instytut Kaszubski. 700–757.

Schramke, Grzegorz 2006. „Snienia. Dniownik z emigracji [Śnienia. Dziennik z emigracji]”. ZYMK 5: 44–48.

Schramke, Grzegorz 2011–12. „Ze szkòcczich përdëgónów [Ze szkockiego wygwizdowa]”. Pomerania 1–12/2011; 1–6/2012: 52–53, 57.

Szymikowski, Dariusz 2010. „Zrzesz Kaszébskô” w latach 1933–1939. Bolszewo: Biblioteka Gminy Wejherowo.

Tréder, Jerzy (red.) 2004. Kaszëbsczé dzeje ë dzysdniowé żëcé. Dokôzë kaszëbsczi prozë [Dzieje kaszubskie i życie dzisiejsze. Utwory kaszubskiej prozy]. Wejrowò: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Tréder, Jerzy 2014. Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie [podstawowa wiedza o kaszubszczyźnie]. Gduńsk: Wëdôwizna Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô.

Treder, Jerzy 2015. „Język i idea prozy A. Jablonsczégò pt. Namerkôny”. W: Małgorzata Klinkosz, Aneta Lica, Zenon Lica (red.). Językowy, literacki i kulturowy obraz Pomorza, tom 2. Gdańsk 2015: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. 199–219.

Wirkùs, Grażyna (red.) 2017. Witôj przigòdo [Witaj przygodo]! Wejrowò: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.

Zamojska, Eva 2013. „Inny jako obcy. Imigranci w polskim dyskursie publicznym i edukacyjnym”. Studia Edukacyjne 28: 191–208.

Zbrzyca, Jan 1986. Wizrë ë duchë [Zjawy i duchy]. Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Żelazny, Walter 2006. Etniczność. Ład – konflikt – sprawiedliwość. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Zielonka, Zbigniew (red.) 2007. Literatura kaszubska w nauce – edukacji – życiu publicznym. Gdańsk: Instytut Kaszubski.




Partnerzy platformy czasopism