„Obłuda” i „pieczęć” – dwa przykłady Tomaszowej egzegezy biblijnej w kontekście teologii sakramentów

Michał Golubiewski OP

DOI: http://dx.doi.org/10.12775/BPTh.2015.016

Abstrakt


W tekście przedstawiona zostaje interpretacja, jaką w kontekście teologii sakramentów św. Tomasz proponuje w odniesieniu do Mdr 1, 5 oraz fragmentów listów Pawłowych mówiących o „pieczętowaniu” (2 Kor 1, 22; Ef 1, 13–14 oraz 4, 30). Tomaszowa interpretacja „obłudy” (fictio) oraz „obłudnika” (fictus) z Księgi Mądrości wpisuje się w rozważania jego poprzedników podejmowane od czasów św. Augustyna oraz znajduje swą jasną kontynuację w późniejszych dziełach teologów. Fictio, o którym mowa, jest odczytywane jako przeszkoda do owocności sakramentu. W przypadku obrazu „pieczęci”, Tomasz podejmuje zastane dziedzictwo (chrzest lub charakter sakramentalny jako pieczęć), ale w swoim odczytaniu rozważanych fragmentów biblijnych idzie w innym kierunku, podkreślając, że „pieczęcią” jest albo sam Duch Święty, albo jakaś inna rzeczywistość związana z Jego obecnością przez łaskę. Ten wybór, by nie wiązać z charakterem sakramentalnym Pawłowych wzmianek o pieczęci, odróżnia Tomasza od szeregu innych teologów, którzy to czynią. Także dokumenty Kościoła dopuszczają tę ostatnią opinię, co podkreśla swoistość stanowiska Tomasza. Dwa przywołane przykłady Tomaszowej egzegezy ukazują więc dwa różne przypadki („bezproblemowy” i „złożony”) jego relacji do historii teologii sakramentów.


Słowa kluczowe


Duch Święty; św. Tomasz z Akwinu; obłuda; pieczęć; sakramenty; charakter sakramentalny; egzegeza średniowieczna; Księga Mądrości; 2 List do Koryntian; List do Efezjan

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Aleksander z Hales, Glossa in Quattuor Libros Sententiarum Petri Lombardi, vol. IV, Bibliotheca Franciscana Scholastica Medii Aevi, t. 15, Florentiae 1957.

Augustyn z Hippony, św., O chrzcie (De baptismo contra Donatistas libri septem), ks. A. Żurek (przekład, wstęp i oprac.), Kraków 2006.

Biblia Sacra iuxta Vulgatam versionem, 2 t., R. Weber OSB (recensuit et brevi apparatu instruxit), Stuttgart 19833.

Bouëssé H., Le Sauveur du monde, t. 4, L’économie sacramentaire, Chambéry – Leysse – Paris 1951.

Catechismus ex decreto Concilii Tridentini ad parochos, Augustae Taurinorum19064.

Colish M. L., Faith, Fiction and Force in Medieval Baptismal Debates, Washington D.C. 2014.

Coenen L., Beyreuther, E., Bietenhard, H., Dizionario dei concetti biblici del Nuovo Testamento, Bologna 1976.

Dahan G., Les éditions des commentaires bibliques de saint Thomas d’Aquin, Revue des sciences philosophiques et théologiques 89 (2005), s. 9–15 (wersja internetowa: www.cairn.info/revue-des-sciences-philosophiques-et-theologiques-2005-1-page-9.htm (dostęp: 28.4.2015)).

Dokumenty Soborów Powszechnych, t. IV, ks. A. Baron, ks. H. Pietras SJ (układ i oprac.), Kraków 2005.

Friedrich, G., Kittel, G., Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament, t. VII, Stuttgart 1964 (wg daty wstępu).

Granat W., Sakramenty święte, cz. I, Sakramenty w ogólności. Eucharystia, Lublin 1961.

Gryglewicz F., Pieczęć i jej symbolika w Nowym Testamencie, Roczniki teologiczno-kanoniczne 10 (1963), s. 5–29.

Jan Damasceński św., Wykład wiary prawdziwej, tłum. B. Wojkowski, Warszawa 1969.

Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994 (wraz z Corrigenda, Poznań 1998).

Lampe, G. W. H., The Seal of the Spirit, London 19672.

Landgraf, A., Die Wirkung der Taufe im fictus und im contritus nach der Lehre der Frühscholastik, w: D. Busnelli i in., Acta Pont. Academiae Romanae S. Thomae Aq. et religionis catholicae, vol. VIII (nova series), Taurini–Romae 1943, s. 237–348.

Leeming B., Principles of Sacramental Theology, London–New York–Toronto 19572.

Pismo Święte Nowego Testamentu w 12 tomach. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz, ks. E. Dąbrowski (red.), t. 8, Listy Więzienne świętego Pawła. Do Filipian – Do Kolosan – Do Filemona – Do Efezjan, A. Jankowski (oprac.), Poznań 1962.

Revel J.-P., Traité des sacrements, I. Baptême et sacramentalité. 2. Don et réception de la grâce baptismale, Paris 2005.

Rienecker F., Maier, G., Leksykon biblijny, Warszawa 2008.

Sagne J.-C., Les sacrements et la vie spirituelle, Paris 2007.

Słomka J., Chrzest jako pieczęć, Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 39 (2006), s. 255–271. Wersja internetowa: http://www.wtl.us.edu.pl/e107_plugins/wtl_ssht/index.php?numer=39,2&str=255-271 (dostęp: 23.05.2015).

Tomasz z Akwinu, św. „Commentum in quartum librum Sententiarum magistri Petri Lombardi, w: Opera omnia, t. 7, Parmae 1857 (ks. IV, dystynkcje 23–50).

Tomasz z Akwinu, św. „De articulis fidei et Ecclesiae sacramentis, w: Opera omnia, Editio Leonina, t. 42, Roma 1979, s. 245–257. Tłumaczenie polskie P. Milcarka: O artykułach wiary i sakramentach Kościoła, w: Tomasz z Akwinu, Opuscula, Opera philosophorum medii aevi. Textus et studia, t. 9, fasc. 1, Warszawa 2011, s. 37–61.

Tomasz z Akwinu, św. „In Psalmos Davidis expositio, w: Opera omnia, t. 14, Parmae 1863, s. 148–353.

Tomasz z Akwinu, św. „Liber de Veritate Catholicae Fidei contra errores infidelium seu Summa contra Gentiles, vol. III, cura et studio C. Pera, P. Caramello, Taurini – Romae 1961.

Tomasz z Akwinu, św. „Scriptum super Sententiis magistri Petri Lombardi, t. 4, M. F. Moos (recognovit atque iterum edidit), Parisiis 1947 (ks. IV, dystynkcje 1–22).

Tomasz z Akwinu, św. „Summa theologiae, Alba – Roma 1962.

Tomasz z Akwinu, św. „Super epistolas s. Pauli lectura, vol. I–II, cura R. Cai, Taurini – Romae 19538.

Tomasz z Akwinu, św. „Super Evangelium S. Ioannis lectura, cura R. Cai, Taurini–Romae 19525.

Vulgata Clementina, wersja internetowa: http://vulsearch.sourceforge.net/html/ (dostęp: 28.4.2015).


##plugins.generic.alm.title##

##plugins.generic.alm.loading##

Metrics powered by PLOS ALM






ISSN (print) 1689-5150
ISSN (online) 2450-7059

Partnerzy platformy czasopism